Εξαιρετικά επικίνδυνη για την όραση μπορεί να αποδειχθεί η υψηλή θερμοκρασία, καθώς κατά τους θερινούς μήνες παρατηρείται αυξημένη συχνότητα εμφάνισης αποκόλλησης αμφιβληστροειδούς. Πρόκειται για μια σοβαρή οφθαλμική κατάσταση η οποία, εάν δεν διαγνωστεί και αντιμετωπιστεί έγκαιρα, μπορεί να οδηγήσει σε σημαντική ή και μόνιμη απώλεια της όρασης.
Ο αμφιβληστροειδής είναι ένας φωτοευαίσθητος χιτώνας νευρικού ιστού που καλύπτει το εσωτερικό (οπίσθιο τμήμα) του ματιού (οφθαλμικός βυθός). Είναι ο δέκτης των ακτίνων φωτός που εισέρχονται στον οφθαλμό, τις μετατρέπει κατάλληλα σε ηλεκτρικά σήματα και τις μεταβιβάζει μέσω του οπτικού νεύρου στον ανθρώπινο εγκέφαλο. Εκεί, τα σήματα υφίστανται ειδική επεξεργασία και έτσι δημιουργούνται οι εικόνες (είδωλα) που εκλαμβάνουμε ως οπτικά ερεθίσματα και πληροφορίες.
Ο ρόλος του αμφιβληστροειδούς στην όραση
Η ομαλή λειτουργία του αμφιβληστροειδούς είναι απαραίτητη για καθαρή και φυσιολογική όραση. Ωστόσο, εάν δημιουργηθεί κάποιο σχίσιμο (ρωγμή) στον αμφιβληστροειδή, είναι πολύ πιθανό ο τελευταίος να αποκολληθεί από τους υποκείμενους χιτώνες, προκαλώντας σημαντική επιδείνωση της οπτικής λειτουργίας.
Η αποκόλληση αμφιβληστροειδούς εμφανίζεται και εξελίσσεται σε σύντομο χρονικό διάστημα. Ο μόνος τρόπος για να αντιμετωπιστεί είναι ο άμεσος προγραμματισμός χειρουργικής επέμβασης (ιδανικά εντός 24ώρου) με τον χαρακτήρα του επείγοντος περιστατικού. Σε αντίθετη περίπτωση, μπορεί να οδηγήσει σε μόνιμη απώλεια του οπτικού πεδίου, ακόμα και σε ολική τύφλωση. Ο ασθενής πρέπει να είναι σε θέση να αναγνωρίσει τα πρόδρομα συμπτώματα της αποκόλλησης (αιφνίδια αντίληψη κινούμενων σωματιδίων, λάμψεων ή μόνιμης «μαύρης κουρτίνας»), ώστε να υποβληθεί σε βυθοσκόπηση και, εφόσον διαπιστωθεί αποκόλληση αμφιβληστροειδούς, να χειρουργηθεί με οπίσθια υαλοειδεκτομή (βιτρεκτομή).
Η αποκόλληση του αμφιβληστροειδούς είναι μια αρκετά συχνή οφθαλμική διαταραχή. Υπολογίζεται ότι ετησίως καταγράφονται παγκοσμίως 12,6 περιστατικά ανά 100.000 πληθυσμού, με 1 στους 10.000 πάσχοντες να παρουσιάζει μόνιμη απώλεια όρασης στο προσβεβλημένο μάτι εξαιτίας της. Ειδικότερα στην Ευρώπη, η επίπτωσή της είναι πολύ υψηλότερη, καθώς ξεπερνά τα 14,5 περιστατικά ανά 100.000 ετησίως.
Ο ρόλος της έντονης ζέστης
«Η πρόληψη της αποκόλλησης του αμφιβληστροειδούς δεν είναι εύκολη, διότι οι αιτίες της δεν είναι πλήρως κατανοητές. Οι γνωστοί παράγοντες κινδύνου, όπως η υψηλή μυωπία, προηγούμενη επέμβαση καταρράκτη, η κληρονομικότητα, το ιστορικό αποκόλλησης στο άλλο μάτι και οι τραυματισμοί, εξηγούν μόνο ένα μέρος των περιστατικών. Όπως φαίνεται, ρόλο πιθανώς παίζουν και άλλοι περιβαλλοντικοί παράγοντες, ένας εκ των οποίων είναι οι υψηλές θερμοκρασίες, οι οποίες αυξάνονται χρόνο με τον χρόνο λόγω της κλιματικής αλλαγής. Κλινικές μελέτες έχουν δείξει ότι τις ζεστές μέρες του καλοκαιριού τα περιστατικά αποκόλλησης αυξάνονται, ειδικά όταν η έντονη ζέστη συνοδεύεται και από υψηλά επίπεδα υγρασίας», αναφέρει ο Οφθαλμίατρος Χειρουργός Πάρης Τρανός MD, PhD, ICOPhth, FRCS, ειδικός στη χειρουργική αμφιβληστροειδούς, ωχράς κηλίδας και ενδοφθάλμιων φλεγμονών, από το Ινστιτούτο Οφθαλμολογίας & Μικροχειρουργικής Ophthalmica στη Θεσσαλονίκη.
Οι ακριβείς μηχανισμοί πίσω από αυτή τη συσχέτιση δεν είναι απόλυτα κατανοητοί. Εκτιμάται, ωστόσο, ότι το «κλειδί» είναι το υαλοειδές σώμα, δηλαδή η διαφανής, ζελατινώδης ουσία που προσφύεται στον αμφιβληστροειδή χιτώνα και παρεμβάλλεται μεταξύ του οφθαλμικού φακού και του βυθού. Έχει βρεθεί ότι το υαλοειδές είναι αρκετά ευαίσθητο στις διακυμάνσεις της θερμοκρασίας.
Το καλοκαίρι ο οργανισμός τείνει να αφυδατώνεται ευκολότερα λόγω της εφίδρωσης και με δεδομένο, ότι το υαλώδες σώμα αποτελείται κατά 98-99% από νερό, η συστηματική αφυδάτωση μπορεί να επηρεάσει τη σύστασή του, να το συρρικνώσει και να αυξήσει τις ελκτικές δυνάμεις (τραβήγματα) που ασκούνται από αυτό πάνω στον αμφιβληστροειδή. Επιπλέον, το καλοκαίρι οι άνθρωποι είναι πιο δραστήριοι, γεγονός που αυξάνει τις πιθανότητες τραυματισμών στο μάτι, οι οποίοι αποτελούν άμεση αιτία ρηγματογενούς αποκόλλησης.
Αύξηση των περιστατικών
Ολοένα και περισσότερες κλινικές μελέτες τα τελευταία χρόνια επιβεβαιώνουν ότι κατά τους θερμούς μήνες του έτους αυξάνονται τα περιστατικά αποκόλλησης του αμφιβληστροειδούς. Μια πρόσφατα δημοσιευμένη μελέτη στο ιατρικό περιοδικό RETINA ανέλυσε περισσότερα από 360.000 περιστατικά, υποστηρίζοντας ότι η αυξημένη ηλιακή ακτινοβολία και η χαμηλή ατμοσφαιρική πίεση πιθανώς να σχετίζονται με την αυξημένη συχνότητα αποκόλλησης την άνοιξη και το καλοκαίρι.
«Ανεξάρτητα από την αιτία και τον τύπο της, η αποκόλληση του αμφιβληστροειδούς είναι αναμφισβήτητα μια πολύ σοβαρή και ύπουλη κατάσταση, αφού δεν προκαλεί πόνο και πολλοί ασθενείς δεν την αντιλαμβάνονται αμέσως. Ωστόσο, σε πολλές περιπτώσεις προκαλεί συγκεκριμένα συμπτώματα, τα οποία παρουσιάζονται στα αρχικά στάδια της νόσου και μπορούν να υποψιάσουν τον ασθενή ότι κάτι δεν πάει καλά», τονίζει ο ειδικός.
Τα βασικά προειδοποιητικά συμπτώματα περιλαμβάνουν αιωρούμενες σκιές ή κηλίδες στο οπτικό πεδίο (σαν ιστούς αράχνης), μυωψίες (μυγάκια), φωταψίες (λάμψεις που μοιάζουν με αστραπές) και ξαφνική απώλεια μέρους του οπτικού πεδίου, η οποία συνοδεύεται από την αίσθηση ενός γκρίζου ή μαύρου πέπλου (σαν να πέφτει μια σκούρα κουρτίνα σε τμήμα της όρασής μας).
«Αυτού του είδους τα συμπτώματα πρέπει να αξιολογούνται αμέσως, χωρίς καμία καθυστέρηση, από εξειδικευμένο οφθαλμίατρο. Αν και δεν συνεπάγονται αυτομάτως ότι έχει αποκολληθεί ο αμφιβληστροειδής, εάν αυτό έχει όντως συμβεί, η έγκαιρη διάγνωση και αντιμετώπιση μπορεί να αποδειχθεί καθοριστική για τη διάσωση της όρασης», καταλήγει ο κ. Τρανός.
