Πρακτικές όπως η εξωσωματική γονιμοποίηση, η δωρεά σπέρματος, οι μεταμοσχεύσεις μήτρας, η παρένθετη μητρότητα και η κατάψυξη ωαρίων, σημαίνουν ότι για πολλά ζευγάρια υπάρχουν πλέον περισσότερες επιλογές από ποτέ άλλοτε σχετικά με την απόκτηση παιδιών.
Ωστόσο, παρά τις εξελίξεις αυτές, μια πτυχή της αναπαραγωγής έχει παραμείνει σταθερή: η ανάγκη κυοφορίας εμβρύων σε τεχνητή μήτρα. Το ενδεχόμενο αυτό έχει γεννήσει διάφορα ερωτήματα με βασικότερο όλων το πως θα επηρεαζόταν η αντίληψή μας για τη γονεϊκότητα αν η τεχνολογία καθιστούσε δυνατή την ανάπτυξη ενός εμβρύου εκτός του ανθρώπινου σώματος.
Μέχρι πρόσφατα, η ιδέα της εκτογένεσης, δηλαδή της ανάπτυξης ενός εμβρύου εκτός του σώματος, ήταν επιστημονική φαντασία. Όμως ομάδες στις ΗΠΑ, την Αυστραλία και την Ιαπωνία έχουν αρχίσει να αναπτύσσουν τεχνητές μήτρες, ελπίζοντας ότι αυτή η τεχνολογία θα σώσει κάποτε τις ζωές πολύ πρόωρων βρεφών.
Σχετικές δοκιμές έχουν ήδη διεξαχθεί σε ζώα, με τους ερευνητές συγκεκριμένα να αναφέρουν επιτυχία στην κυοφορία εμβρύων αρνιών.
Εν τω μεταξύ, ερευνητική ομάδα στις Κάτω Χώρες αναπτύσσει ένα παρόμοιο σύστημα χρησιμοποιώντας τεχνολογία προσομοίωσης. Η προσέγγιση αυτή μιμείται τη γέννηση εξαιρετικά πρόωρων βρεφών χρησιμοποιώντας μια κούκλα εξοπλισμένη με προηγμένη παρακολούθηση και υπολογιστική μοντελοποίηση. Αυτό επιτρέπει στους ερευνητές να κατανοήσουν πώς μπορεί να αναπτυχθεί ένα βρέφος σε ένα περιβάλλον που προσομοιώνει τις συνθήκες της μήτρας. Αν και αυτό μπορεί να απέχει πολλές δεκαετίες και δεν αποτελεί το επιδιωκόμενο τελικό σημείο της τρέχουσας έρευνας, οι τεχνολογίες τεχνητής μήτρας θα μπορούσαν τελικά να οδηγήσουν στην «πλήρη εκτογένεση», δηλαδή την ανάπτυξη ενός εμβρύου από τη σύλληψή του έως τη «γέννηση» εξ ολοκλήρου εκτός του ανθρώπινου σώματος.
Ένα εμπόδιο στην έρευνα για την πλήρη εκτογένεση είναι η ισχύουσα παγκοσμίως νομοθεσία, η οποία είτε απαγορεύει την έρευνα σε έμβρυα συνολικά είτε απαγορεύει την καλλιέργεια ανθρώπινων εμβρύων για έρευνα πέραν των 14 ημερών.
Συνεπώς, η νομοθεσία θα πρέπει να αλλάξει για να πραγματοποιηθεί αυτού του είδους η έρευνα. Υπάρχει μια αυξανόμενη επιθυμία για κάτι τέτοιο μεταξύ της διεθνούς επιστημονικής κοινότητας, αλλά δεν είναι γνωστό αν μια τέτοια αλλαγή θα είχε την υποστήριξη του κοινού.
Η πλήρης εκτογένεση εγείρει επίσης σημαντικά ηθικά, νομικά και κοινωνικά ερωτήματα, τα οποία θα πρέπει να απαντηθούν πριν από τη χρήση της.
Στο Ηνωμένο Βασίλειο, για παράδειγμα το πρόσωπο που γεννάει είναι η νόμιμη μητέρα του παιδιού - ανεξάρτητα από τη γενετική ή την πρόθεση. Η καλλιέργεια ενός εμβρύου σε τεχνητή μήτρα θα μπορούσε ωστόσο να διαταράξει ή και να διακόψει τη σχέση μεταξύ κύησης και μητρότητας.
Η παρένθετη μητρότητα έχει ήδη αμφισβητήσει τις νομικές και κοινωνικές αντιλήψεις μας για τη μητρότητα και μάλιστα σε σημαντικό βαθμό. Η παρένθετη μητέρα είναι η νόμιμη μητέρα του παιδιού κατά τη γέννηση, αλλά η γονική ιδιότητα μπορεί στη συνέχεια να μεταβιβαστεί στους υποψήφιους γονείς μέσω γονικής εντολής ή υιοθεσίας.
Όμως, οι τεχνητές μήτρες θα μπορούσαν να διαταράξουν τα καθιερωμένα από καιρό πρότυπα με πιο βαθύ τρόπο, καθώς δεν θα υπήρχε πλέον καθόλου «βιολογική μητέρα». Ο νόμος θα πρέπει να ορίσει ποια είναι η νόμιμη μητέρα σε τέτοιες περιπτώσεις και αν ο ορισμός αυτός ισχύει για όλες τις μητέρες ή μόνο όταν χρησιμοποιούνται τεχνολογίες τεχνητής μήτρας.
Ο αντίκτυπος της τεχνητής μήτρας στους νομικούς ορισμούς της πατρότητας μπορεί να είναι λιγότερο σημαντικός.
Στο Ηνωμένο Βασίλειο, το πρόσωπο που παρέχει το σπέρμα είναι διά νόμου ο νόμιμος πατέρας του παιδιού - εκτός εάν το παιδί γεννιέται με σπέρμα που δόθηκε σε αδειοδοτημένη κλινική. Στην περίπτωση αυτή, ο δότης δεν είναι ο νόμιμος πατέρας οποιουδήποτε παιδιού προκύπτει από τις γεννετικές διαδικασίες.
Αλλά η πατρότητα (ή η γονική ιδιότητα για τα ομόφυλα ζευγάρια) μπορεί επίσης να αποδοθεί νομικά σε κάποιον μέσω του νόμου περί ανθρώπινης γονιμοποίησης και εμβρυολογίας του 2008. Αυτό επιτρέπει σε κάποιον που δεν έχει γενετική συγγένεια με το παιδί να αναγνωριστεί ως νόμιμος πατέρας ή άλλος γονέας του. Οι διατάξεις του νόμου αυτού θα ισχύουν για την πλήρη εκτογένεση, διότι αυτή απαιτεί εξωσωματική γονιμοποίηση για τη δημιουργία του εμβρύου.
Η πλήρης εκτογένεση μπορεί να οδηγήσει σε πιο ριζικές αλλαγές στον τρόπο με τον οποίο βλέπουμε τη νόμιμη γονεϊκότητα. Μπορεί να μας αναγκάσει όχι μόνο να επανεξετάσουμε τις ιδέες μας για τη «μητέρα» και τον «πατέρα», αλλά και τους όρους που χρησιμοποιούμε. Μήπως θα ήταν πιο σωστό, για παράδειγμα, να χρησιμοποιούμε πάντα τη λέξη «γονέας», χωρίς τη διάκριση φύλου;
Προσωπικές αποφάσεις
Η τεχνολογία της τεχνητής μήτρας θα επηρεάσει επίσης τις προσωπικές αποφάσεις που λαμβάνουν οι άνθρωποι σχετικά με την αναπαραγωγή. Θα μπορούσε να αλλάξει δραστικά τον τρόπο με τον οποίο η απόφαση να γίνει κάποιος γονέας εντάσσεται στη ζωή πολλών ανθρώπων.
Όπως η κατάψυξη ωαρίων και η εξωσωματική γονιμοποίηση, η τεχνητή μήτρα θα καθιστούσε δυνατή την απόκτηση παιδιών αργότερα στη ζωή κυρίως των γυναικών. Θα μπορούσε επίσης να επιτρέψει στους ανθρώπους να κυοφορήσουν πολλαπλά έμβρυα ταυτόχρονα - καθιστώντας τους δυνατή την ολοκλήρωση της οικογένειάς τους σε πολύ μικρότερο χρονικό διάστημα από ό,τι ήταν δυνατό στο παρελθόν.
Η τεχνολογία της τεχνητής μήτρας θα διευκολύνει περισσότερους ανθρώπους να αποκτήσουν τα δικά τους βιολογικά παιδιά -συμπεριλαμβανομένων των ανύπαντρων ανδρών, των ζευγαριών του ιδίου φύλου και των γυναικών που δεν μπορούν να μείνουν έγκυες για λόγους υγείας. Θα σήμαινε επίσης ότι οι γυναίκες δεν θα χρειαζόταν πλέον να υποβάλλονται στους σημαντικούς κινδύνους και τις επιβαρύνσεις που συνδέονται με την εγκυμοσύνη και τον τοκετό προκειμένου να αποκτήσουν παιδιά.
Στην επιστημονική φαντασία, οι τεχνητές μήτρες αποτελούν συχνά σύμβολο δυστοπίας - της τεχνολογικής εισβολής στις φυσικές διαδικασίες και μέσο κυβερνητικού ελέγχου (όπως στο Matrix ή στον Θαυμαστό Νέο Κόσμο). Όμως η τεχνολογία της τεχνητής μήτρας θα μπορούσε αντίθετα να προσθέσει στις αναπαραγωγικές επιλογές που είναι σήμερα διαθέσιμες - καθιστώντας δυνατό για περισσότερους ανθρώπους να γίνουν γονείς αν το επιθυμούν.
Η πλήρης εκτογένεση απέχει ακόμη πολύ, αλλά είναι σημαντικό να συζητηθεί τώρα, ώστε να έχουμε μια πιο ενημερωμένη άποψη για τα ζητήματα που εγείρει. Όπως συμβαίνει με πολλές πτυχές της ανθρώπινης αναπαραγωγής, η τεχνολογία της τεχνητής μήτρας μπορεί να προκαλέσει διχασμό.
Κάποιοι θα τη δουν ως έναν τρόπο αύξησης της αναπαραγωγικής αυτονομίας και ισότητας, άλλοι ως επικίνδυνη - ή ακόμη και ως απειλή για τις παραδοσιακές οικογενειακές δομές και αξίες. Ακόμα περισσότεροι θα δουν πιθανώς τις δυνατότητές της και για τα δύο. Όποια και αν είναι η θέση σας, η τεχνολογία αυτή μπορεί να βρίσκεται στον ορίζοντα και οι επιπτώσεις της στην κοινωνία και στην αντίληψή μας για τη γονεϊκότητα χρήζουν προσεκτικής εξέτασης.
Πηγή: The Conversation
