Όταν ο Βλάντιμιρ Πούτιν ξεκίνησε την εισβολή στην Ουκρανία διά στεριάς, θάλασσας και αέρος στις 24 Φεβρουαρίου του 2022, οι εικόνες πολέμου κατέκλυσαν τις οθόνες των τηλεθεατών. Μακριά από τη δράση, πολλοί από εμάς ενημερωθήκαμε για την απρόκλητη επιθετικότητα είτε διαβάζοντας online είτε παρακολουθώντας τηλεόραση.
Μισό χρόνο αργότερα, η βία συνεχίζεται. Για όσους, όμως, δεν επηρεάζονται άμεσα από τα γεγονότα, αυτός ο συνεχιζόμενος πόλεμος και οι απώλειές τους δεν βρίσκεται πια στο επίκεντρο της προσοχής τους. Αυτή η αλλαγή προσοχής είναι λογική.
Το να εστιάζεις σε πραγματικότητες όπως ο πόλεμος είναι συχνά επίπονο και οι άνθρωποι δεν είναι καλά εξοπλισμένοι για να επικεντρωθούν σε τραυματικά γεγονότα. Επιπλέον, από το ξεκίνημα του πολέμου, πολλά άλλα γεγονότα έχουν συμβεί απασχολώντας την προσοχή του κόσμου. Αυτό περιλαμβάνει ξηρασίες, καταιγίδες, πλημμύρες, την ακρίβεια, μαζικές δολοφονίες και άλλα πολλά.
Τα εξελισσόμενα τραγικά γεγονότα, όπως η εισβολή στην Ουκρανία μπορούν να απομακρυνθούν από την προσοχή των ατόμων διότι ίσως νιώθουν πιεσμένοι, αβοήθητοι ή είναι απορροφημένοι με άλλα επείγοντα θέματα. Αυτό το φαινόμενο ονομάζεται «κόπωση κρίσης».
Οι ρίζες της «κόπωσης κρίσης»
Οι κακόβουλοι ηθοποιοί και αυταρχικοί όπως ο Πούτιν γνωρίζουν την κούραση του κοινού και τη χρησιμοποιούν προς όφελός τους. «Η κούραση από τον πόλεμο έχει αρχίσε να επιδρά», είπε ο Εσθονός πρωθυπουργός, Κάγια Κάλλας . «Η Ρωσία ποντάρει στην κούρασή μας. Δεν πρέπει να πέσουμε στην παγίδα».
Σε μια ομιλία του σε επαγγελματίες του μάρκετινγκ στις Κάννες της Γαλλίας , ο πρόεδρος της Ουκρανίας, Volodymyr Zelenskyy, τους ζήτησε να κρατήσουν τον κόσμο συγκεντρωμένο στα δεινά της χώρας του. «Θα είμαι ειλικρινής μαζί σας – το τέλος αυτού του πολέμου και οι περιστάσεις του εξαρτώνται από την προσοχή του κόσμου…», είπε. «Μην αφήσετε τον κόσμο να στραφεί σε κάτι άλλο!»
Δυστυχώς, πολλοί από εμάς έχουμε ήδη αλλάξει κανάλι. Το τραγικό έχει γίνει μπανάλ.
Η Γαλλίδα φιλόσοφος και κοινωνική ακτιβίστρια Simone Weil διατύπωσε στις αρχές του 20ου αιώνα την ιδέα της ηθικής προσοχής. Σύμφωνα με τον Weil, η ηθική προσοχή είναι η ικανότητα να ανοιχτούμε πλήρως –διανοητικά, συναισθηματικά και ακόμη και σωματικά– στις πραγματικότητες που συναντάμε. Περιέγραψε αυτή την προσοχή ως επαγρύπνηση, μια αναστολή των πλαισίων που καθοδηγούνται από το εγώ και των προσωπικών μας επιθυμιών προς όφελος ενός κενού μυαλού που μοιάζει με βουδισμό. Αυτή η νοοτροπία δέχεται, ακατέργαστο και αφιλτράριστο, ό,τι παρουσιάζεται χωρίς αποφυγή ή προβολή.
Δεν αποτελεί έκπληξη το γεγονός ότι ο Weil βρήκε ότι η προσοχή είναι αδιαχώριστη από τη συμπόνια ή το «να υποφέρεις» με τον άλλον. Δεν υπάρχει αποφυγή πόνου και αγωνίας όταν κάποιος φροντίζει τον ταλαιπωρημένο. Ως εκ τούτου, έγραψε ότι «η σκέψη πετάει από τη θλίψη τόσο γρήγορα και ακαταμάχητα όσο ένα ζώο πετάει από το θάνατο».
Η ευαισθησία που υπάρχει στην αντιμετώπιση κρίσεων μπορεί να είναι δίκοπο μαχαίρι. Από τη μια πλευρά, η προσοχή μπορεί να φέρει τους ανθρώπους σε επαφή με τις άχρωμες ζωές των άλλων, έτσι ώστε οι ταλαιπωρημένοι να φαίνονται και να ακούγονται αληθινά. Από την άλλη, ένα τέτοιο συναισθηματικό άνοιγμα μπορεί να κατακλύσει πολλούς από εμάς μέσω αντικαταστάτη τραύματος, όπως έχουν σημειώσει οι ψυχολόγοι Lisa McCann και Laurie Pearlman .
Ωστόσο, η δυσκολία της διαρκούς εστίασης σε γεγονότα όπως ο πόλεμος δεν οφείλεται μόνο στην εγγενή ευθραυστότητα της ηθικής προσοχής . Όπως έχουν επισημάνει πολιτιστικοί κριτικοί όπως ο Neil Postman , ο James Williams και η Maggie Jackson , ο κύκλος ειδήσεων 24/7 είναι μία από τις πολλές πιέσεις που ζητούν την προσοχή μας. Τα smartphone μας και άλλες τεχνολογίες με αδιάκοπες επικοινωνίες – από ασήμαντες έως αποκαλυπτικές – μας κρατούν διαρκώς αποσπασμένους και αποπροσανατολισμένους.
Γιατί το κοινό αλλάζει την προσοχή του
Πέρα από τις απειλές για την προσοχή των ανθρώπων από τις τεχνολογίες μας που αποσπούν την προσοχή και την υπερφόρτωση πληροφοριών, υπάρχει επίσης το γεγονός της κόπωσης από την κρίση που οδηγεί τους αναγνώστες να καταναλώνουν λιγότερες ειδήσεις.
Φέτος, μια ανάλυση του Ινστιτούτου Reuters έδειξε ότι το ενδιαφέρον για τις ειδήσεις έχει μειωθεί απότομα σε όλες τις αγορές, από 63% το 2017 σε 51% το 2022, ενώ ένα πλήρες 15% των Αμερικανών έχουν αποσυνδεθεί εντελώς από την κάλυψη ειδήσεων.
Σύμφωνα με το ρεπορτάζ του Reuters, οι λόγοι για αυτό διαφέρουν , εν μέρει, με τις πολιτικές πεποιθήσεις. Οι συντηρητικοί ψηφοφόροι τείνουν να αποφεύγουν τις ειδήσεις επειδή τις θεωρούν αναξιόπιστες ή προκατειλημμένες , ενώ οι φιλελεύθεροι ψηφοφόροι αποφεύγουν τις ειδήσεις λόγω αισθήσεων αδυναμίας και κούρασης. Οι διαδικτυακές ειδήσεις, με τη διαρκή τους προσπάθεια να κρατούν τα μάτια εκπαιδευμένα στις οθόνες, υπονομεύουν άθελά τους τους δικούς τους στόχους: να παρέχουν ειδήσεις και να ενημερώνουν το κοινό.
Κάπως έτσι, η προσοχή του κόσμου αργά και σταθερά απομακρύνεται από τα τραγικά γεγονότα στην Ουκρανία. Αυτό, όμως, δε σημαίνει ότι οι Ουκρανοί δεν συνεχίζουν να υποφέρουν αδιάκοπα μέχρι σήμερα.
ΠΗΓΗ: theconversation
