Κάθε ποδοσφαιριστής που ετοιμάζεται να εκτελέσει ένα πέναλτι σε ένα ζεστό γήπεδο σε μεγάλο υψόμετρο αντιμετωπίζει κάτι περισσότερο από την ψυχολογική πίεση. Το σώμα του προσπαθεί να διατηρηθεί δροσερό. Η καρδιά και η αναπνοή του μπορεί να λειτουργούν εντονότερα. Λιγότερο οξυγόνο φτάνει στους μυς του. Μία λανθασμένη απόφαση μπορεί να σημάνει τον αποκλεισμό της ομάδας του από τη συνέχεια του Παγκοσμίου Κυπέλλου.
Το φετινό Μουντιάλ έχει καταστήσει την κόπωση πιο επίκαιρη από ποτέ. Ορισμένοι αγώνες διεξάγονται σε συνθήκες υψηλής θερμοκρασίας και υγρασίας, ενώ το Στάδιο Αζτέκα στην Πόλη του Μεξικού βρίσκεται σε υψόμετρο άνω των 2.200 μέτρων από την επιφάνεια της θάλασσας. Η ζέστη και το μεγάλο υψόμετρο δεν κάνουν απλώς τον αθλητισμό πιο απαιτητικό· μεταβάλλουν επίσης τον τρόπο με τον οποίο λειτουργούν το σώμα και το μυαλό υπό πίεση.
Αντοχή και αποκατάσταση
Η υψηλή θερμοκρασία αναγκάζει τον οργανισμό να καταβάλλει μεγαλύτερη προσπάθεια για να διατηρήσει σταθερή τη θερμοκρασία του πυρήνα του σώματος. Η υγρασία επιβαρύνει ακόμη περισσότερο την κατάσταση, επειδή ο ιδρώτας δεν εξατμίζεται εύκολα, δυσκολεύοντας την αποβολή της θερμότητας. Σε μεγάλο υψόμετρο, η χαμηλότερη ατμοσφαιρική πίεση σημαίνει ότι λιγότερο οξυγόνο φτάνει στο αίμα και στους μυς. Ο συνδυασμός αυτών των παραγόντων μπορεί να επηρεάσει την αντοχή, την αποκατάσταση μεταξύ των σπριντ, τη συγκέντρωση και τη λήψη αποφάσεων.
Η κόπωση δεν αποτελεί μία ενιαία κατάσταση. Η αθλητική επιστήμη διακρίνει διαφορετικές μορφές κόπωσης, επειδή η απόδοση εξαρτάται από την κατανόηση του τι ακριβώς δεν λειτουργεί σωστά. Η έρευνα υπογραμμίζει ακριβώς αυτό το σημείο. Επιβραδύνεται ο αθλητής επειδή έχουν κουραστεί οι μύες του; Επειδή ο καρδιακός του ρυθμός είναι αυξημένος; Επειδή ανεβαίνει η θερμοκρασία του σώματός του; Επειδή δεν έχει κοιμηθεί καλά; Ή επειδή μειώνεται η συγκέντρωσή του;
Η απάντηση καθορίζει και την κατάλληλη αντιμετώπιση. Τα βαριά πόδια μπορεί να απαιτούν καλύτερη διαχείριση του ρυθμού, δηλαδή επιβράδυνση ή κατανομή της προσπάθειας ώστε το σώμα να ανταποκρίνεται καλύτερα στις αντίξοες συνθήκες. Η απώλεια υγρών μπορεί να απαιτεί ψύξη και αναπλήρωση όσων χάθηκαν μέσω του ιδρώτα. Η μειωμένη συγκέντρωση μπορεί να αντιμετωπιστεί με μια σύντομη ψυχική επαναφορά, όπως η επιβράδυνση της αναπνοής ή η εστίαση στην επόμενη ενέργεια. Αν όμως εμφανιστούν ζάλη ή σύγχυση, η δραστηριότητα πρέπει να διακοπεί αμέσως.
Το πολύ σημαντικό μάθημα
Εδώ ακριβώς ο αθλητισμός προσφέρει ένα σημαντικό μάθημα για όλους. Το ίδιο τρέξιμο, το ίδιο τάκλιν, η ίδια πάσα ή η ίδια απόφαση μπορεί να φαίνεται πολύ δυσκολότερη όταν ο οργανισμός προσπαθεί ταυτόχρονα να αντιμετωπίσει τη ζέστη, την υγρασία ή τον αραιότερο αέρα. Έρευνες σε ποδοσφαιριστές δείχνουν ότι η έκθεση στη ζέστη μπορεί να μειώσει τόσο τη σωματική όσο και τη γνωστική απόδοση.
Η ίδια αρχή ισχύει και πέρα από τον αθλητισμό. Διανομείς, νοσηλευτές, εκπαιδευτικοί, φροντιστές, μάγειρες, οικοδόμοι και εργαζόμενοι στην καθαριότητα συχνά καλούνται να σκέφτονται, να κινούνται και να λαμβάνουν αποφάσεις σε δύσκολες περιβαλλοντικές συνθήκες. Η κόπωση αντιμετωπίζεται μερικές φορές ως ένδειξη αδυναμίας ή έλλειψης κινήτρου. Η προετοιμασία, η φυσική κατάσταση και η αποκατάσταση αποτελούν μέρος της εικόνας, όμως η κόπωση είναι συνήθως πολύ πιο σύνθετη.
Η καλύτερη κατανόησή της απαιτεί τη συνδυασμένη συμβολή της ψυχολογίας, της φυσιολογίας (σ.σ.: της επιστήμης που μελετά τη λειτουργία του οργανισμού), της ιατρικής και της νευροεπιστήμης που μελετά τον εγκέφαλο και το νευρικό σύστημα. Η κόπωση εμφανίζεται όταν το σώμα δίνει το σήμα ότι η προσπάθεια γίνεται ολοένα και πιο δύσκολη, ενώ το άτομο εξακολουθεί να θέλει ή να χρειάζεται να συνεχίσει.
Στον αθλητισμό αυτό είναι καλά κατανοητό. Οι προπονητές συνήθως δεν λένε απλώς στους παίκτες να «προσπαθήσουν περισσότερο» όταν αγωνίζονται σε ακραίες συνθήκες. Αντίθετα, σχεδιάζουν την προετοιμασία μέσω της προπόνησης, της αποκατάστασης, της ενυδάτωσης, της ψύξης, της κατάλληλης ένδυσης, του σωστού χρονισμού και της αναγνώρισης προειδοποιητικών συμπτωμάτων.
Ψυχολογικές δεξιότητες
Παράλληλα, εκπαιδεύουν και τις ψυχολογικές δεξιότητες των αθλητών. Οι παίκτες μαθαίνουν να διαχειρίζονται τον ρυθμό της προσπάθειας, να ελέγχουν την προσοχή τους, να ρυθμίζουν τα συναισθήματά τους και να χρησιμοποιούν θετικό εσωτερικό διάλογο. Οι δεξιότητες αυτές τους βοηθούν να αποφασίζουν αν μια σωματική αίσθηση αποτελεί αναμενόμενη δυσφορία, ένδειξη ότι χρειάζεται προσαρμογή ή προειδοποιητικό σημάδι κινδύνου.
Η διάκριση αυτή μπορεί να καθορίσει την απόδοση. Τα βαριά πόδια, οι γρήγοροι καρδιακοί παλμοί και η δυσφορία είναι αναμενόμενα στη ζέστη ή σε μεγάλο υψόμετρο. Αν κάθε δυσάρεστη αίσθηση εκλαμβάνεται ως αποτυχία, η απόδοση μπορεί να μειωθεί. Ορισμένες μορφές δυσφορίας χρειάζεται απλώς να αντιμετωπιστούν σωστά.
Ωστόσο, η δυσφορία διαφέρει από τον κίνδυνο. Η ζάλη, η σύγχυση, η ναυτία, η αδεξιότητα ή η αίσθηση λιποθυμίας αποτελούν προειδοποιητικά σημάδια. Δεν είναι καταστάσεις που πρέπει να αγνοούνται ή να ξεπερνιούνται με περισσότερη προσπάθεια. Η πραγματική δεξιότητα είναι να γνωρίζει κανείς πότε πρέπει να συνεχίσει και πότε να σταματήσει, να δροσιστεί και να αναζητήσει βοήθεια.
Η προετοιμασία των αθλητών
Οι αθλητές που αγωνίζονται σε δύσκολες συνθήκες συνήθως έχουν προετοιμαστεί κατάλληλα – ή τουλάχιστον θα έπρεπε. Οι ομάδες παρακολουθούν συχνά το σωματικό βάρος, την απώλεια ιδρώτα, τον ύπνο, τη διάθεση, τον μυϊκό πόνο και τα δεδομένα τρεξίματος. Οι παίκτες μπορεί να χρησιμοποιούν δροσιστικές πετσέτες, κρύα ροφήματα, σκιερούς χώρους αποκατάστασης, σχέδια διαχείρισης ρυθμού και νοητικές ρουτίνες.
Ακόμη κι έτσι, η κόπωση μπορεί να εμφανιστεί. Ένας αγώνας που οδηγείται στην παράταση προσθέτει σημαντικό βαθμό σωματικής και ψυχικής επιβάρυνσης. Μια ομάδα που επιβιώνει στην παράταση και προκρίνεται μπορεί να κουβαλάει αυτό το κόστος στον επόμενο αγώνα.
Διδάγματα πέρα από το ποδόσφαιρο
Εδώ είναι που το παράδειγμα του ποδοσφαίρου αποκτά αξία και εκτός γηπέδων. Το δίδαγμα δεν είναι ότι πρέπει πάντοτε να δείχνουμε σκληρότητα ή αντοχή. Είναι ότι πρέπει να αξιολογούμε πότε η επιπλέον προσπάθεια είναι χρήσιμη, πότε είναι δαπανηρή και πότε γίνεται επικίνδυνη.
Στον αθλητισμό αυτό μπορεί να σημαίνει ότι ο αθλητής διατηρεί την ψυχραιμία του ενώ το σώμα του τον ωθεί να σταματήσει. Σε άλλους επαγγελματικούς χώρους μπορεί να σημαίνει ότι ένας νοσηλευτής ολοκληρώνει μια επείγουσα φροντίδα, ένας πυροσβέστης σώζει έναν άνθρωπο ή ένας εργαζόμενος ολοκληρώνει μια εργασία που δεν μπορεί να εγκαταλειφθεί με ασφάλεια.
Ωστόσο, η προσπάθεια σε συνθήκες ζέστης έχει κόστος. Οι αθλητές το γνωρίζουν καλά. Μετά από έντονη προσπάθεια ακολουθούν η αποκατάσταση: ψύξη, αναπλήρωση υγρών, σωστή διατροφή, ύπνος, ελαφρύτερη προπόνηση και παρακολούθηση της κατάστασης του οργανισμού. Η καταπόνηση δεν αγνοείται όταν τελειώσει ο αγώνας.
Οι χώροι εργασίας θα πρέπει να αντιμετωπίζουν τη ζέστη με τον ίδιο τρόπο. Αν οι εργαζόμενοι χρειάζεται να συνεχίσουν λόγω της επείγουσας φύσης του έργου, τότε ο οργανισμός οφείλει να αναλάβει το κόστος της αποκατάστασης. Αυτό μπορεί να σημαίνει υποστήριξη από συναδέλφους, μεγαλύτερα διαλείμματα, μικρότερη έκθεση στη ζέστη, ελαφρύτερα καθήκοντα αργότερα και τη δυνατότητα αναφοράς συμπτωμάτων χωρίς τον φόβο ότι ο εργαζόμενος θα χαρακτηριστεί αδύναμος.
Πρόκειται επίσης για ζήτημα παραγωγικότητας. Έρευνες σχετικά με την έκθεση των εργαζομένων στη ζέστη συνδέουν τις υψηλές θερμοκρασίες με αυξημένους κινδύνους για την υγεία, μειωμένη παραγωγικότητα και μεγαλύτερη καταπόνηση των εργαζομένων. Τα βασικά μέτρα προστασίας είναι γνωστά: επαρκές νερό, διαλείμματα, σκιά, δροσερότεροι χώροι εργασίας, προσαρμοσμένα ωράρια και σωστός προγραμματισμός των εργασιών.
Το δίδαγμα δεν είναι ότι οι εργαζόμενοι πρέπει να συμπεριφέρονται σαν αθλητές υψηλού επιπέδου. Είναι ότι, όταν καλούνται να εργαστούν σε συνθήκες που μοιάζουν με εκείνες των αθλητών, οι οργανισμοί οφείλουν να εφαρμόζουν αντίστοιχο σχεδιασμό και μέτρα προστασίας.
Χρήσιμες στρατηγικές
Οι πρακτικές στρατηγικές αντιμετώπισης εξακολουθούν να είναι χρήσιμες. Όποιος εργάζεται στη ζέστη μπορεί να πίνει νερό πριν η δίψα γίνει έντονη, να αναζητά έγκαιρα σκιά, να μειώνει τον ρυθμό όπου είναι δυνατόν, να μοιράζεται τις βαριές εργασίες, να ελέγχει την κατάσταση των συναδέλφων του και να χρησιμοποιεί μια απλή υπενθύμιση, όπως: «Μείωσε τον ρυθμό, δροσίσου, επανεκκινήσου».
Οι στρατηγικές αυτές δεν υποκαθιστούν τις ασφαλείς συνθήκες εργασίας. Αποτελούν τρόπους αντιμετώπισης όταν η ζέστη έχει ήδη εμφανιστεί και η ιδανική προστασία δεν είναι διαθέσιμη.
Στο Παγκόσμιο Κύπελλο, οι ομάδες που αξιολογούν σωστά την κόπωση, προσαρμόζουν την τακτική τους και η αποκατάσταση των παικτών είναι αποτελεσματική μπορεί να αποκτήσουν σημαντικό πλεονέκτημα. Αντίθετα, όσες υποτιμήσουν τη ζέστη ή το μεγάλο υψόμετρο ενδέχεται να βρεθούν αντιμέτωπες με κουρασμένα πόδια και πιο αργές αποφάσεις ακριβώς τη στιγμή που η πίεση κορυφώνεται.
Για όλους τους υπόλοιπους, το μήνυμα είναι ακόμα πιο κοντά στην καθημερινότητά μας. Η κόπωση, κατά τους ειδικούς, είναι μια μορφή πληροφορίας. Όμως αυτή η πληροφορία είναι χρήσιμη μόνο όταν οι άνθρωποι μπορούν να την ερμηνεύσουν σωστά και όταν έχουν τη δυνατότητα να δράσουν προτού η ζέστη πάρει τον έλεγχο.
Πηγή: THE CONVERSATION.COM
