Η ανίχνευση μονοκλωνικής πρωτεΐνης σε μια εξέταση αίματος συχνά προκαλεί ανησυχία. Ωστόσο, δεν σημαίνει αυτομάτως καρκίνο, ούτε ανάγκη για θεραπεία. Μια συχνή εξήγηση είναι η μονοκλωνική γαμμαπάθεια αδιευκρίνιστης σημασίας, γνωστή ως MGUS, η οποία αφορά περίπου το 3-5% των ανθρώπων άνω των 50 ετών, ανάλογα με τον πληθυσμό και τη μέθοδο ελέγχου.

Το σημαντικό είναι να αξιολογηθεί σωστά το εύρημα και να οργανωθεί η κατάλληλη παρακολούθηση, αναφέρει στο ΑΠΕ-ΜΠΕ ο Θάνος Δημόπουλος (Καθηγητής Θεραπευτικής - Ογκολογίας - Αιματολογίας, Διευθυντής Θεραπευτικής Κλινικής, Νοσοκομείο «Αλεξάνδρα», τ. Πρύτανης ΕΚΠΑ).

Ένα εύρημα που δεν σημαίνει απαραίτητα νόσο

«Όταν ανιχνεύεται μονοκλωνική πρωτεΐνη ή μονοκλωνικό κλάσμα σημαίνει ότι στο αίμα εντοπίζεται μια πρωτεΐνη που παράγεται από μια ομάδα όμοιων κυττάρων του ανοσοποιητικού συστήματος. Συνήθως πρόκειται για πλασματοκύτταρα, τα οποία φυσιολογικά παράγουν αντισώματα για την άμυνα του οργανισμού. Η συγκεκριμένη πρωτεΐνη αναγνωρίζεται με ειδικές εξετάσεις, όπως η ηλεκτροφόρηση και η ανοσοκαθήλωση. Το αποτέλεσμα είναι ένα εργαστηριακό εύρημα, όχι από μόνο του διάγνωση. Χρειάζεται να διευκρινιστούν η ποσότητα, ο τύπος της και αν συνδέεται με κάποιο πρόβλημα υγείας. Αξιολόγηση από γιατρό με εμπειρία σε αυτό το θέμα θα καθορίσει τις ενδεδειγμένες εξετάσεις», τονίζει ο κ. Δημόπουλος.

Σύμφωνα με τον καθηγητή, η συχνότητα αυξάνεται με την ηλικία και είναι μεγαλύτερη στους άνδρες. Οι εκτιμήσεις τοποθετούν τη MGUS περίπου στο 3-5% μετά τα 50. Στην κλασική πληθυσμιακή μελέτη, το ποσοστό ήταν 3,2% στους ανθρώπους ηλικίας 50 ετών και άνω και 5,3% στους 70 ετών και άνω. Συχνά ανακαλύπτεται τυχαία, χωρίς να υπάρχουν συμπτώματα. Επομένως, δεν είναι ένα σπάνιο ή εξ ορισμού ανησυχητικό εύρημα.

Τι την διαχωρίζει από το πολλαπλό μυέλωμα και άλλες παθήσεις;

«Στη συνηθέστερη μορφή της MGUS, η μονοκλωνική πρωτεΐνη είναι κάτω από 3 γραμμάρια ανά δεκατόλιτρο και τα παθολογικά πλασματοκύτταρα στον μυελό των οστών είναι λιγότερα από 10%. Κυρίως, δεν υπάρχουν βλάβες οργάνων που να οφείλονται σε αυτά, όπως αναιμία, νεφρική δυσλειτουργία, αυξημένο ασβέστιο ή οστικές βλάβες.

Ο αιματολόγος ελέγχει επίσης μήπως πρόκειται για ασυμπτωματικό μυέλωμα, ενεργό μυέλωμα ή άλλη σχετική πάθηση. Ακόμη και μικρή ποσότητα πρωτεΐνης μπορεί, σε ορισμένες περιπτώσεις, να βλάπτει όργανα και να χρειάζεται διαφορετική αντιμετώπιση. Δεν απαιτούνται, πάντως, βιοψία μυελού και απεικονιστικές εξετάσεις σε όλους: σε επιλεγμένες περιπτώσεις χαμηλού κινδύνου μπορούν να αποφευχθούν».

Μπορεί η MGUS να εξελιχθεί;

«Ναι, αλλά στους περισσότερους ανθρώπους δεν εξελίσσεται σε σοβαρή νόσο. Ο μέσος κίνδυνος εξέλιξης σε μυέλωμα ή άλλη σχετική αιματολογική νόσο υπολογίζεται περίπου σε 0,5-1% τον χρόνο. Δεν είναι ίδιος για όλους: επηρεάζεται κυρίως από τον τύπο και την ποσότητα της πρωτεΐνης και από την αναλογία των ελεύθερων ελαφρών αλυσίδων, δηλαδή μικρότερων τμημάτων αντισωμάτων στο αίμα. Η αύξηση των τιμών με τον χρόνο χρειάζεται επανεκτίμηση. Η MGUS συνήθως δεν χρειάζεται θεραπεία, αλλά παρακολούθηση ανάλογη με τον κίνδυνο», αναφέρει ο κ. Δημόπουλος.

Κάθε πότε χρειάζεται έλεγχος και με ποιες εξετάσεις;

Ο Καθηγητής εξηγεί ότι συνήθως γίνεται επανέλεγχος περίπου έξι μήνες μετά τη διάγνωση. Περιλαμβάνει γενική αίματος, κρεατινίνη για τη νεφρική λειτουργία, ασβέστιο, ηλεκτροφόρηση πρωτεϊνών και ελεύθερες ελαφρές αλυσίδες. Αν χρειάζεται, προστίθενται εξετάσεις ούρων.

Στη σταθερή MGUS χαμηλού κινδύνου, ο έλεγχος μπορεί να αραιώσει σε κάθε δύο έως τρία χρόνια. Στις υπόλοιπες περιπτώσεις συνήθως γίνεται ετησίως ή συχνότερα, εφόσον υπάρχουν ανησυχητικές μεταβολές. Το πρόγραμμα εξατομικεύεται· δεν χρειάζονται όλοι τις ίδιες εξετάσεις με την ίδια συχνότητα.

Τα συμπτώματα που δεν περιμένουν

Επίμονος, ανεξήγητος πόνος στα οστά ή στη μέση, κάταγμα χωρίς σημαντικό τραυματισμό, έντονη κόπωση, ανεξήγητη απώλεια βάρους, μουδιάσματα ή πρήξιμο στα πόδια χρειάζονται επικοινωνία με τον γιατρό. Δεν σημαίνουν απαραίτητα εξέλιξη της MGUS, αλλά δεν πρέπει να περιμένουν μέχρι τον προγραμματισμένο επανέλεγχο.

Πρέπει να ελέγχονται προληπτικά οι συγγενείς πρώτου βαθμού;

Παρότι υπάρχει οικογενειακή προδιάθεση, δεν συστήνεται γενικευμένος έλεγχος όλων των ασυμπτωματικών συγγενών. Αν υπάρχουν περισσότερα περιστατικά στην οικογένεια, ιδιαίτερα δύο ή περισσότεροι συγγενείς πρώτου βαθμού με σχετικές παθήσεις, μπορεί να συζητηθεί εξατομικευμένος έλεγχος.

Ούτε πανικός ούτε αδιαφορία

Όταν το αποτέλεσμα γράφει «monoclonal gammopathy» ή «monoclonal component» το πρώτο που πρέπει να κάνει ο ασθενής είναι να επικοινωνήσει με τον γιατρό που ζήτησε την εξέταση και να οργανώσει αξιολόγηση από αιματολόγο, έχοντας μαζί του πρόσφατες και παλαιότερες εξετάσεις. Ο ειδικός θα επιβεβαιώσει το εύρημα, θα αποκλείσει καταστάσεις που χρειάζονται αντιμετώπιση και θα καθορίσει την παρακολούθηση. Η μονοκλωνική πρωτεΐνη δεν ισοδυναμεί με καρκίνο, αλλά χρειάζεται εξήγηση και συγκεκριμένο σχέδιο ελέγχου, καταλήγει ο κ. Δημόπουλος.

Πηγή: ΑΠΕ