Η εισπνοή κοινών χημικών απολυμαντικών, γνωστών ως ενώσεις τεταρτοταγούς αμμωνίου (QAC), ενδέχεται να είναι πολύ πιο επιβλαβής από την κατάποσή τους, σύμφωνα με μια μελέτη σε ποντίκια υπό την καθοδήγηση ερευνητών του Πανεπιστημίου της Καλιφόρνιας στο Ντέιβις. Η μελέτη διαπίστωσε σημαντική βλάβη στους πνεύμονες σε επίπεδα έκθεσης των QAC στο αίμα παρόμοια με αυτά που έχουν μετρηθεί σε ανθρώπους.

Τα ευρήματα εγείρουν ερωτήματα σχετικά με το αν η έκθεση μέσω του αέρα σε απολυμαντικά σπρέι και προϊόντα καθαρισμού θα μπορούσε να συμβάλει σε αναπνευστικές παθήσεις όπως το άσθμα ή η χρόνια αποφρακτική πνευμονοπάθεια . Η μελέτη δημοσιεύθηκε στο περιοδικό Environmental Science & Technology.

«Το εντυπωσιακό αποτέλεσμα αυτής της μελέτης ήταν ότι αυτές οι ενώσεις, όταν εισπνέονται, προκαλούν 100 φορές μεγαλύτερη βλάβη στους πνεύμονες και 100 φορές μεγαλύτερη θνησιμότητα σε σύγκριση με την από του στόματος κατάποση», δήλωσε ο κύριος συγγραφέας Gino Cortopassi, βιοχημικός και φαρμακολόγος στη Σχολή Κτηνιατρικής Weill του Πανεπιστημίου της Καλιφόρνιας στο Ντέιβις.

Από καθαριστικά μέχρι στοματικά διαλύματα

Οι ενώσεις τεταρτοταγούς αμμωνίου χρησιμοποιούνται ως απολυμαντικά από τη δεκαετία του 1940 σε ευρέως χρησιμοποιούμενα απορρυπαντικά. Αν και δεν είναι ιδιαίτερα πτητικές, δηλαδή δεν παράγουν ατμούς από μόνες τους, χρησιμοποιούνται συνήθως σε απολυμαντικά σπρέι, τα οποία μπορούν να εισέλθουν στους πνεύμονες. Οι ενώσεις αυτές βρίσκονται επίσης σε:

• ζιζανιοκτόνα,
• απολυμαντικά κολλύρια,
• ρινικά σπρέι,
• στοματικά διαλύματα,
• μαλακτικά ρούχων.

Ενώ κάποτε θεωρούταν ότι αυτές οι ενώσεις δεν εισέρχονται στην κυκλοφορία του αίματος, το 2021, ο Cortopassi και οι συνεργάτες του διαπίστωσαν ότι το 80% των συμμετεχόντων στη μελέτη τους είχε ανιχνεύσιμες συγκεντρώσεις QAC στο αίμα τους. Παρατήρησαν επίσης ότι οι συμμετέχοντες με τα υψηλότερα συνολικά επίπεδα QAC στο αίμα τους είχαν τα χαμηλότερα επίπεδα ενέργειας στα μιτοχόνδρια τους, τα μέρη των κυττάρων που παράγουν ενέργεια. Δεδομένου ότι τα QAC δεν διεισδύουν εύκολα στο δέρμα ή στο έντερο, οι ερευνητές σκέφτηκαν ότι η εισπνοή QAC θα μπορούσε να εξηγήσει γιατί οι χημικές ουσίες εμφανίζονταν στο ανθρώπινο αίμα.

Φτάνουν στην κυκλοφορία του αίματος

Η νέα μελέτη διαπίστωσε ότι όταν τα ποντίκια εισπνέουν δόσεις QAC σε επίπεδα που βλάπτουν τους πνεύμονές τους, η ποσότητα αυτών των χημικών ουσιών που καταλήγει στο αίμα τους είναι παρόμοια με τα επίπεδα QAC που βρίσκονται στο ανθρώπινο αίμα. Αυτό υποδηλώνει ότι η εισπνοή αυτών των χημικών ουσιών — όπως από καθαριστικά σπρέι — μπορεί να είναι ένας τρόπος με τον οποίο εισέρχονται στον ανθρώπινο οργανισμό.

«Πρέπει να αναρωτηθούμε αν θέλουμε πραγματικά να υπάρχουν όλα αυτά τα απολυμαντικά σπρέι με βάση τα QAC στο περιβάλλον, δεδομένης της αποδεδειγμένης τοξικότητάς τους στους πνεύμονες των ποντικών», δήλωσε ο Cortopassi.