Η βία αφήνει αποτύπωμα στο γονιδίωμα που μεταδίδεται από γενιά σε γενιά. Αυτό διαπίστωσαν επιστήμονες που μελέτησαν οικογένειες Συρίων που είχαν βιώσει το αιματοκύλισμα του 1982 στην πόλη Χάμα, στο πλαίσιο της μεγαλύτερης στρατιωτικής εκστρατείας κατά των αντικαθεστωτικών και συγκεκριμένα κατά των μαχητών του κινήματος της Μουσουλμανικής Αδελφότητας.
Ο ακριβής αριθμός των απωλειών δεν έγινε γνωστός αλλά υπολογίστηκε σε 30-40.000 νεκρούς και 15.000 αγνοουμένους. Μαζί τους σκοτώθηκαν και 1.000 περίπου στρατιώτες. Οι δυνάμεις των κυβερνητικών στρατευμάτων έφτασαν στο σημείο να χύσουν ποσότητες βενζίνης στους υπονόμους και να βάλουν φωτιά υποπτευόμενες πως χρησιμοποιούνταν από ισλαμιστές για να διαφύγουν.
Τα εγγόνια των γυναικών που έμειναν έγκυες κατά τη διάρκεια της πολιορκίας - εγγόνια που δεν βίωσαν ποτέ οι ίδιοι τέτοια βία - φέρουν ωστόσο τα σημάδια της στο γονιδίωμά τους. Μεταβιβαζόμενο από τις μητέρες τους, αυτό το γενετικό αποτύπωμα προσφέρει την πρώτη απόδειξη σε ανθρώπους ενός φαινομένου που προηγουμένως είχε καταγραφεί μόνο στα ζώα: τη γενετική μετάδοση του στρες από γενιά σε γενιά.
«Η ιδέα ότι το τραύμα και η βία μπορούν να έχουν επιπτώσεις στις μελλοντικές γενιές θα πρέπει να βοηθήσει τους ανθρώπους να είναι έχουν μεγαλύτερη ενσυναίσθηση, να βοηθήσει τους υπεύθυνους χάραξης πολιτικής να δώσουν μεγαλύτερη προσοχή στο πρόβλημα της βίας», δήλωσε η Connie Mulligan,, καθηγήτρια Ανθρωπολογίας και Ινστιτούτου Γενετικής στο Πανεπιστήμιο της Φλόριντα και επικεφαλής συγγραφέας της νέας μελέτης.
«Θα μπορούσε ακόμη και να βοηθήσει στην εξήγηση ορισμένων από τους φαινομενικά αδιάσπαστους διαγενεακούς κύκλους κακοποίησης, φτώχειας και τραυμάτων που βλέπουμε σε όλο τον κόσμο», συμπληρώνει.
Ενώ τα γονίδιά μας δεν αλλάζουν από τις εμπειρίες της ζωής, μπορούν να ρυθμιστούν μέσω ενός συστήματος γνωστού ως επιγενετική. Σε απόκριση στο στρες ή σε άλλα γεγονότα, τα κύτταρά μας μπορούν να προσθέσουν μικρές χημικές «σημαίες» στα γονίδια που μπορεί να τα κάνουν να σιγήσουν ή να αλλάξουν τη συμπεριφορά τους. Αυτές οι αλλαγές μπορεί να μας βοηθήσουν να προσαρμοστούμε σε στρεσογόνα περιβάλλοντα, αν και τα αποτελέσματα δεν είναι καλά κατανοητά.
Η Mulligan συνεργάστηκε με τη Rana Dajani, μοριακή βιολόγο στο Πανεπιστήμιο Hashemite της Ιορδανίας, και την ανθρωπολόγο Catherine Panter-Brick,, του Πανεπιστημίου Yale, για τη διεξαγωγή αυτής της μοναδικής έρευνας που παρακολούθησε τρεις γενιές Σύρων μεταναστών στη χώρα. Ορισμένες οικογένειες είχαν ζήσει την επίθεση στη Χάμα προτού καταφύγουν στην Ιορδανία. Άλλες οικογένειες απέφυγαν τη Χάμα, αλλά έζησαν τον πρόσφατο εμφύλιο πόλεμο κατά του καθεστώτος Άσαντ.
Η ομάδα συνέλεξε δείγματα από γιαγιάδες και μητέρες που ήταν έγκυες κατά τη διάρκεια των δύο συγκρούσεων, καθώς και από τα παιδιά τους. Αυτός ο σχεδιασμός της μελέτης σήμαινε ότι υπήρχαν γιαγιάδες, μητέρες και παιδιά που είχαν βιώσει η καθεμία βία σε διαφορετικά στάδια ανάπτυξης.
Μια τρίτη ομάδα οικογενειών είχε μεταναστεύσει στην Ιορδανία πριν από το 1980, αποφεύγοντας τις δεκαετίες βίας στη Συρία. Αυτοί οι πρώτοι μετανάστες χρησίμευσαν ως μια ομάδα –δείγμα ελέγχου για να συγκριθούν με τις οικογένειες που είχαν βιώσει το άγχος του εμφυλίου πολέμου.
Στα εγγόνια των επιζώντων της Χάμα, οι ερευνητές ανακάλυψαν 14 σημεία στο γονιδίωμα που είχαν τροποποιηθεί ως απάντηση στη βία που βίωσαν οι γιαγιάδες τους. Αυτές οι 14 τροποποιήσεις καταδεικνύουν ότι οι επιγενετικές αλλαγές που προκαλούνται από το στρες μπορούν πράγματι να εμφανιστούν στις μελλοντικές γενιές, όπως ακριβώς συμβαίνει και στα ζώα.
Η μελέτη, τα αποτελέσματα της οποίας δημοσιεύτηκαν στο περιοδικό Scientific Reports, αποκάλυψε επίσης 21 επιγενετικές αλλαγές στο γονιδίωμα ανθρώπων που είχαν βιώσει άμεσα τη βία στη Συρία. Σε ένα τρίτο εύρημα, οι ερευνητές ανέφεραν ότι οι άνθρωποι που εκτέθηκαν στη βία ενώ βρίσκονταν στη μήτρα της μητέρας τους παρουσίασαν ενδείξεις επιταχυνόμενης επιγενετικής γήρανσης, ένα είδος βιολογικής γήρανσης που δεν σχετίζεται με την ηλικία.
Γονιδιακό αποτύπωμα από κάθε μορφή βίας
Οι περισσότερες από αυτές τις επιγενετικές αλλαγές παρουσίασαν το ίδιο μοτίβο μετά την έκθεση στη βία, γεγονός που υποδηλώνει ένα είδος κοινής επιγενετικής αντίδρασης στο στρες - που μπορεί να επηρεάσει όχι μόνο τα άτομα που εκτίθενται άμεσα στο στρες, αλλά και τις μελλοντικές γενιές.
«Πιστεύουμε ότι το έργο μας είναι σχετικό με πολλές μορφές βίας, όχι μόνο με τους πρόσφυγες. Ενδοοικογενειακή βία, σεξουαλική βία, βία με όπλα», δήλωσε ο Mulligan. «Πρέπει να το μελετήσουμε. Θα πρέπει να το λάβουμε πιο σοβαρά υπόψη μας».
Δεν είναι σαφές ποια είναι, αν υπάρχει, η επίδραση που έχουν αυτές οι επιγενετικές αλλαγές στη ζωή των ανθρώπων που τις φέρουν μέσα στο γονιδίωμά τους. Αλλά ορισμένες μελέτες έχουν βρει μια σύνδεση μεταξύ επιγενετικών αλλαγών που προκαλούνται από το στρες και ασθενειών όπως ο διαβήτης.
Μια μελέτη σε Ολλανδούς επιζώντες της πείνας κατά τη διάρκεια του Β' Παγκοσμίου Πολέμου υπέδειξε ότι οι απόγονοί τους έφεραν επιγενετικές αλλαγές που αύξησαν τις πιθανότητες να είναι υπέρβαροι αργότερα στη ζωή τους. Αν και πολλές από αυτές τις τροποποιήσεις πιθανόν να μην έχουν κανένα αποτέλεσμα, είναι πιθανό κάποιες από αυτές να επηρεάζουν την υγεία μας, δήλωσε ο Mulligan.
