Νέα ερευνητικά δεδομένα φέρνουν στο προσκήνιο έναν απρόσμενο παράγοντα που ενδέχεται να επηρεάζει την εξέλιξη του καρκίνου των ωοθηκών. Επιστήμονες από το The Wistar Institute διαπίστωσαν ότι η φρουκτόζη –ένα σάκχαρο που υπάρχει φυσικά στα φρούτα αλλά καταναλώνεται σε μεγάλες ποσότητες μέσω αναψυκτικών και επεξεργασμένων τροφίμων– μπορεί να λειτουργεί ως «σήμα» που διευκολύνει την εξάπλωση επιθετικών καρκινικών κυττάρων.

Η μελέτη, που δημοσιεύθηκε στο επιστημονικό περιοδικό Nature Aging, δείχνει ότι τα καρκινικά κύτταρα που επιβιώνουν μετά τη χημειοθεραπεία, παρότι σταματούν να πολλαπλασιάζονται, εξακολουθούν να είναι βιολογικά ενεργά και να επηρεάζουν τα γειτονικά καρκινικά κύτταρα, ενισχύοντας την ικανότητά τους να δημιουργούν μεταστάσεις.

Τα κύτταρα που επιβιώνουν συνεχίζουν να «επικοινωνούν»

Όπως εξηγεί ο πρώτος συγγραφέας της μελέτης, Aidan Cole, μεταδιδακτορικός ερευνητής στο εργαστήριο της καθηγήτριας Katherine Aird στο The Wistar Institute, η χημειοθεραπεία δεν εξουδετερώνει πάντα όλα τα καρκινικά κύτταρα.

«Ορισμένα καρκινικά κύτταρα που επιβιώνουν από τη χημειοθεραπεία παραμένουν βιολογικά ενεργά. Συνεχίζουν να απελευθερώνουν μόρια που στέλνουν σήματα στα γειτονικά κύτταρα. Η μελέτη μας είναι από τις πρώτες που δείχνουν ότι ένα θρεπτικό συστατικό –στη συγκεκριμένη περίπτωση η φρουκτόζη– μπορεί να λειτουργεί ως ένα από αυτά τα σήματα», αναφέρει.

Ο καρκίνος των ωοθηκών και οι υποτροπές

Ο καρκίνος των ωοθηκών αντιμετωπίζεται σχεδόν πάντα με χημειοθεραπεία που βασίζεται σε ενώσεις πλατίνας. Αν και πολλοί ασθενείς ανταποκρίνονται αρχικά στη θεραπεία, η νόσος υποτροπιάζει στη μεγάλη πλειονότητα των περιπτώσεων και συχνά εξαπλώνεται μέσα στην κοιλιακή χώρα.

Οι μεταστάσεις ευθύνονται για περίπου το 90% των θανάτων από καρκίνο των ωοθηκών, γεγονός που καθιστά ιδιαίτερα σημαντική την κατανόηση των μηχανισμών που τις προκαλούν.

Η φρουκτόζη ως «αγγελιοφόρος» της μετάστασης

Οι ερευνητές συνέλεξαν τις ουσίες που απελευθέρωναν τα καρκινικά κύτταρα τα οποία είχαν επιβιώσει μετά τη χημειοθεραπεία και διαπίστωσαν ότι, ακόμη και χωρίς την παρουσία των ίδιων των κυττάρων, οι ουσίες αυτές αρκούσαν για να αυξήσουν σημαντικά την ικανότητα άλλων καρκινικών κυττάρων να εξαπλώνονται.

«Από όσο γνωρίζουμε, είναι η πρώτη φορά που αποδεικνύεται σε προκλινικό μοντέλο –και όχι μόνο σε εργαστηριακό πιάτο– ότι τα μόρια που εκκρίνουν αυτά τα κύτταρα, και όχι τα ίδια τα κύτταρα, οδηγούν στην εξάπλωση του καρκίνου», σημειώνει ο Cole.

Αναζητώντας ποια ήταν αυτά τα μόρια, οι επιστήμονες εντόπισαν τη φρουκτόζη ως βασικό «αγγελιοφόρο» που ενεργοποιεί τη διαδικασία της μετάστασης.

Τι έδειξαν τα πειράματα για τη διατροφή

Ένα από τα πιο ενδιαφέροντα ευρήματα της μελέτης ήταν ότι ακόμη και χωρίς προηγούμενη χημειοθεραπεία, η κατανάλωση μεγάλων ποσοτήτων φρουκτόζης –όπως αυτής που περιέχεται σε ζαχαρούχα αναψυκτικά και προϊόντα με σιρόπι καλαμποκιού υψηλής περιεκτικότητας σε φρουκτόζη– μπορούσε επίσης να ενισχύσει την εξάπλωση των καρκινικών κυττάρων στα προκλινικά μοντέλα.

Οι ερευνητές επισημαίνουν ότι πρόκειται για ένα εύρημα που ανοίγει νέες προοπτικές, καθώς η πρόσληψη φρουκτόζης αποτελεί έναν τροποποιήσιμο παράγοντα του τρόπου ζωής.

Ωστόσο, διευκρινίζουν ότι μέχρι σήμερα δεν έχει αποδειχθεί πως ο περιορισμός της φρουκτόζης μπορεί να βελτιώσει την πορεία των ασθενών με καρκίνο και απαιτούνται κλινικές μελέτες για να διερευνηθεί το ενδεχόμενο αυτό.

Ο ρόλος της χοληστερόλης

Η ερευνητική ομάδα προσπάθησε στη συνέχεια να κατανοήσει τον μηχανισμό μέσω του οποίου η φρουκτόζη διευκολύνει τη μετάσταση.

Με τη βοήθεια προηγμένων γενετικών και μοριακών αναλύσεων διαπίστωσε ότι η φρουκτόζη μειώνει την παραγωγή χοληστερόλης στα γειτονικά καρκινικά κύτταρα.

Η χοληστερόλη λειτουργεί σαν μια μορφή «βιολογικής κόλλας», βοηθώντας τα κύτταρα να παραμένουν συνδεδεμένα μεταξύ τους. Όταν τα επίπεδά της μειώνονται, τα κύτταρα αποκολλώνται ευκολότερα και αποκτούν μεγαλύτερη δυνατότητα να μεταναστεύσουν και να σχηματίσουν μεταστάσεις.

Τι σημαίνει αυτό για τις στατίνες;

Το εύρημα αυτό δημιούργησε ένα ακόμη σημαντικό ερευνητικό ερώτημα, καθώς οι στατίνες –φάρμακα που λαμβάνουν εκατομμύρια άνθρωποι παγκοσμίως για τη μείωση της χοληστερόλης– δρουν επίσης περιορίζοντας την παραγωγή χοληστερόλης.

Στα προκλινικά πειράματα οι ερευνητές παρατήρησαν ότι οι στατίνες μείωσαν επίσης τη συνοχή μεταξύ των κυττάρων, γεγονός που ενδέχεται να διευκολύνει τη διασπορά τους.

Η επικεφαλής της μελέτης, Katherine Aird, καθηγήτρια και συνδιευθύντρια του Προγράμματος Μοριακής και Κυτταρικής Ογκογένεσης στο Ellen and Ronald Caplan Cancer Center του The Wistar Institute, υπογραμμίζει ότι το εύρημα χρειάζεται περαιτέρω διερεύνηση.

«Δεν έχουμε εξετάσει ακόμη αυτή την επίδραση σε ασθενείς, όμως το εύρημα δημιουργεί ερωτήματα σχετικά με τον συνδυασμό φαρμάκων που μειώνουν τη χοληστερόλη με τη χημειοθεραπεία, ιδιαίτερα επειδή ο καρκίνος των ωοθηκών εμφανίζεται συχνότερα σε μετεμμηνοπαυσιακές γυναίκες, πολλές από τις οποίες λαμβάνουν ήδη στατίνες», δηλώνει.

Η ίδια διευκρινίζει, ωστόσο, ότι τα αποτελέσματα της μελέτης δεν αποτελούν λόγο διακοπής της θεραπείας με στατίνες, καθώς μέχρι στιγμής δεν υπάρχουν στοιχεία από κλινικές μελέτες σε ανθρώπους.

Θα μπορούσε να αφορά και άλλες μορφές καρκίνου;

Οι ερευνητές εξετάζουν ήδη αν ο ίδιος μηχανισμός ισχύει και σε άλλους καρκίνους που εξαπλώνονται μέσα στην κοιλιακή κοιλότητα, όπως ο καρκίνος του παγκρέατος, του παχέος εντέρου και του ήπατος.

«Πιστεύουμε ότι και άλλοι καρκίνοι που εξαπλώνονται στον κορμό του σώματος μπορεί να συμπεριφέρονται με παρόμοιο τρόπο. Δεν μπορούμε ακόμη να πούμε ότι πρόκειται για έναν καθολικό μηχανισμό, όμως θεωρούμε πως τα αποτελέσματα δεν περιορίζονται μόνο στον καρκίνο των ωοθηκών», αναφέρει η Katherine Aird.

Πηγή: Medical Xpress