Το σπίτι είναι ο χώρος όπου περνάμε το μεγαλύτερο μέρος της ζωής μας. Ωστόσο, από τον καναπέ και το στρώμα μέχρι τα αντικολλητικά σκεύη και τα καθαριστικά, πολλά αντικείμενα της καθημερινότητας μπορεί να απελευθερώνουν ουσίες που επηρεάζουν την υγεία μας.

Επιστήμονες επισημαίνουν ότι δεν χρειάζονται ακραίες αλλαγές ή ακριβά προϊόντα για να μειωθεί η έκθεση σε δυνητικά επιβλαβείς χημικές ουσίες. Μικρές, στοχευμένες παρεμβάσεις μπορούν να βελτιώσουν σημαντικά την ποιότητα του αέρα στο σπίτι και να περιορίσουν τους κινδύνους.

Ρύπανση μέσα στο σπίτι: μεγαλύτερο πρόβλημα απ' όσο νομίζουμε

Το μαγείρεμα με αέριο, το τηγάνισμα, το άναμμα τζακιού ή ξυλόσομπας, το κάπνισμα, ακόμη και το λιβάνι ή το καμένο τοστ, παράγουν μικροσωματίδια και αέρια που επιβαρύνουν τον αέρα του σπιτιού.

«Περνάμε το 80-90% του χρόνου μας σε εσωτερικούς χώρους», επισημαίνει ο καθηγητής Ατμοσφαιρικής Επιστήμης του Πανεπιστημίου του Μπέρμιγχαμ, Francis Pope. «Υπάρχει η πιθανότητα οι συγκεντρώσεις ρύπων στους εσωτερικούς χώρους να είναι ιδιαίτερα υψηλές. Αυτό επηρεάζει το αναπνευστικό και το καρδιαγγειακό σύστημα, ενώ ορισμένοι ρύποι είναι καρκινογόνοι. Παράλληλα, αυξάνονται τα στοιχεία που συνδέουν την ατμοσφαιρική ρύπανση με τη γνωστική λειτουργία, αλλά και με νοσήματα όπως η άνοια και η νόσος Αλτσχάιμερ.»

Ο καθηγητής Δημόσιας Υγείας του Imperial College London, Frank Kelly, τονίζει ότι οι κουζίνες με φυσικό αέριο αποτελούν σημαντική πηγή διοξειδίου του αζώτου και μικροσωματιδίων PM2.5, τα οποία μπορούν να εισχωρήσουν βαθιά στους πνεύμονες.

«Η μύτη και ο λαιμός μας φιλτράρουν τα μεγαλύτερα σωματίδια, όμως τα PM2.5 είναι τόσο μικρά που φτάνουν μέχρι τους πνεύμονες», εξηγεί η καθηγήτρια Χημείας Εσωτερικών Χώρων του Πανεπιστημίου του York, Nicola Carslaw.

Τι μπορείτε να κάνετε

• Ανοίγετε τακτικά τα παράθυρα, εφόσον η εξωτερική ατμόσφαιρα δεν είναι ιδιαίτερα επιβαρυμένη.
• Χρησιμοποιείτε πάντα τον απορροφητήρα κατά το μαγείρεμα.
• Καθαρίζετε ή αντικαθιστάτε τα φίλτρα του απορροφητήρα.
• Επιλέγετε ηλεκτρικές σκούπες με φίλτρο HEPA, καθώς συγκρατούν καλύτερα τα μικροσωματίδια.

Καναπέδες, στρώματα και υφάσματα: οι επιβραδυντές φλόγας στο μικροσκόπιο

Πολλά έπιπλα και υφάσματα περιέχουν χημικά επιβραδυντικά φλόγας, ουσίες που χρησιμοποιούνται για την πυρασφάλεια, αλλά έχουν συνδεθεί με πιθανές επιπτώσεις στην υγεία.

Η Joanna Cloy, επικεφαλής του προγράμματος για τα επιβραδυντικά φλόγας της περιβαλλοντικής οργάνωσης Fidra, επισημαίνει:

«Δεν υπάρχουν στοιχεία ότι οι παλαιοί κανονισμοί πυρασφάλειας έχουν σώσει περισσότερες ζωές στο Ηνωμένο Βασίλειο. Αντίθετα, οι ουσίες αυτές μπορούν να κάνουν τον καπνό μιας πυρκαγιάς πιο τοξικό, ενώ οι πυροσβέστες εμφανίζουν αυξημένα περιστατικά καρκίνου λόγω της έκθεσης.»

Η καθηγήτρια Περιβαλλοντικών Επιστημών του Πανεπιστημίου του Τορόντο, Miriam Diamond, αναφέρει ότι τα διαθέσιμα δεδομένα συνδέουν τα επιβραδυντικά φλόγας με ορμονικές διαταραχές και πιθανή μείωση του δείκτη νοημοσύνης στα παιδιά.

Η ερευνητική της ομάδα εντόπισε, επίσης, πλαστικοποιητές και φθαλικές ενώσεις σε παιδικά στρώματα.

«Μας εξέπληξε το γεγονός ότι βρήκαμε επιβραδυντικά φλόγας σε σημεία όπου δεν ήταν απαραίτητα. Διαπιστώσαμε επίσης ότι όταν προσομοιώσαμε ένα παιδί να πηδά πάνω στο στρώμα, αυξήθηκε η απελευθέρωση των χημικών ουσιών.»

Πώς μειώνεται η έκθεση

Οι ειδικοί προτείνουν:

• έπιπλα από μασίφ ξύλο,
• φυσικά υλικά όπως μαλλί, βαμβάκι ή δέρμα,
• συχνό καθάρισμα της σκόνης με νωπό πανί,
• χρήση ηλεκτρικής σκούπας με φίλτρο HEPA.

Πιστοποιήσεις όπως Oeko-Tex, Greenguard Gold, Global Organic Textile Standard (GOTS) και Global Organic Latex Standard (GOLS) αποτελούν επιπλέον ένδειξη ότι δεν έχουν χρησιμοποιηθεί χημικά επιβραδυντικά φλόγας.

Καθαριστικά και αρωματικά χώρου: όσο λιγότερα τόσο καλύτερα

Τα αρωματικά χώρου, τα σπρέι καθαρισμού, τα αποσμητικά, τα αρώματα και ακόμη και πολλά προϊόντα που χαρακτηρίζονται ως «φυσικά» απελευθερώνουν πτητικές οργανικές ενώσεις (VOCs).

Η Nicola Carslaw εξηγεί:

«Πολλά "φυσικά" καθαριστικά περιέχουν πτητικές οργανικές ενώσεις που αντιδρούν με το όζον στους εσωτερικούς χώρους και μπορούν να δημιουργήσουν εξαιρετικά λεπτά σωματίδια ή φορμαλδεΰδη.»

Η ίδια προειδοποιεί ότι τα αρωματικά πρίζας εκπέμπουν συνεχώς πτητικές ουσίες, ενώ τα αιθέρια έλαια και τα αρωματικά στικ δεν αποτελούν απαραίτητα ασφαλέστερες επιλογές.

Ο Frank Kelly σημειώνει ότι πολλά καθαριστικά δεν έχουν αξιολογηθεί επαρκώς ως προς τις μακροχρόνιες επιπτώσεις στην υγεία, ιδιαίτερα όταν χρησιμοποιούνται σε συνδυασμό με άλλα προϊόντα.

Οι συστάσεις

• Περιορίστε τη χρήση σπρέι.
• Προτιμήστε καθαριστικά χωρίς άρωμα.
• Ρίχνετε το προϊόν σε πανί αντί να το ψεκάζετε στον αέρα.
• Αερίζετε καλά το σπίτι μετά τον καθαρισμό.

Αντιβακτηριδιακά προϊόντα: δεν είναι πάντα απαραίτητα

Μετά την πανδημία αυξήθηκε σημαντικά η χρήση αντιβακτηριδιακών προϊόντων. Ωστόσο, οι επιστήμονες επισημαίνουν ότι στις περισσότερες περιπτώσεις το κοινό σαπούνι και τα συμβατικά απορρυπαντικά είναι εξίσου αποτελεσματικά.

Η Miriam Diamond προειδοποιεί:

«Η χρήση αντιβακτηριδιακών προϊόντων για τον καθαρισμό του σπιτιού και του σώματός μας είναι μια ιδιαίτερα κακή χρήση των αντιμικροβιακών ουσιών. Υπάρχει ο κίνδυνος οι επόμενες γενιές να έχουν λιγότερες αποτελεσματικές επιλογές αντιβιοτικών.»

Οι ειδικοί προτείνουν αποφυγή προϊόντων που περιέχουν ενώσεις τεταρτοταγούς αμμωνίου και, όπου απαιτείται απολύμανση, χρήση διαλύματος υπεροξειδίου του υδρογόνου (οξυζενέ) 3%.

Βινυλικά δάπεδα και πλαστικοποιητές

Τα βινυλικά δάπεδα περιέχουν πλαστικοποιητές που με την πάροδο του χρόνου απελευθερώνονται στο περιβάλλον και συσσωρεύονται στη σκόνη του σπιτιού.

Ο τοξικολόγος Paul Scheepers, από το Πανεπιστήμιο Radboud της Ολλανδίας, εξηγεί:

«Πολλές μελέτες δείχνουν ότι οι πλαστικοποιητές από τα βινυλικά δάπεδα προσκολλώνται στη σκόνη και στη συνέχεια εισπνέονται. Μπορούν επίσης να απορροφηθούν από το δέρμα, ενώ τα μικρά παιδιά εκτίθενται περισσότερο επειδή αγγίζουν συνεχώς το πάτωμα και βάζουν τα χέρια στο στόμα.»

Η καλύτερη πρακτική είναι το συχνό υγρό σφουγγάρισμα, ώστε να περιορίζεται η σκόνη.

Αντικολλητικά σκεύη και «παντοτινά χημικά»

Οι αντικολλητικές επιστρώσεις περιέχουν συχνά PFAS, τις λεγόμενες «παντοτινές χημικές ουσίες», επειδή παραμένουν για πολλά χρόνια στο περιβάλλον και στον ανθρώπινο οργανισμό.

Μελέτες έχουν συνδέσει την αυξημένη έκθεση σε PFAS με προβλήματα στον θυρεοειδή, αυξημένη χοληστερόλη, ηπατικές βλάβες και αυξημένο κίνδυνο ορισμένων μορφών καρκίνου.

Οι ειδικοί συνιστούν:

• αντικατάσταση φθαρμένων αντικολλητικών σκευών,
• αποφυγή υπερθέρμανσης,
• χρήση ξύλινων εργαλείων,
• επιλογή μαντεμένιων ή ανοξείδωτων σκευών όταν είναι εφικτό.

Πλαστικά δοχεία και BPA

Η δισφαινόλη Α (BPA) έχει περιοριστεί σημαντικά στην Ευρωπαϊκή Ένωση λόγω πιθανών επιπτώσεων στο ανοσοποιητικό, το ορμονικό και το αναπαραγωγικό σύστημα.

Ο Paul Scheepers διευκρινίζει ότι οι ουσίες αυτές απελευθερώνονται κυρίως όταν θερμαίνονται.

«Αν ένα πλαστικό δοχείο αναγράφει PE (πολυαιθυλένιο) ή PP (πολυπροπυλένιο) και φέρει ένδειξη ότι είναι κατάλληλο για φούρνο μικροκυμάτων, μπορεί να χρησιμοποιηθεί. Διαφορετικά, είναι προτιμότερο το φαγητό να μεταφέρεται σε γυάλινο ή κεραμικό σκεύος πριν θερμανθεί.»

Η μούχλα παραμένει σοβαρός κίνδυνος

Η υγρασία και η ανεπαρκής κυκλοφορία αέρα ευνοούν την ανάπτυξη μούχλας, η οποία μπορεί να προκαλέσει αλλεργίες και να επιδεινώσει αναπνευστικά προβλήματα.

Ο Frank Kelly αναφέρει ότι η έλλειψη δυνατότητας αερισμού ή στεγνώματος των ρούχων εκτός σπιτιού αυξάνει σημαντικά τον κίνδυνο εμφάνισης μούχλας.

Οι ειδικοί προτείνουν:

• καλό αερισμό μετά το μπάνιο και το μαγείρεμα,
• χρήση αφυγραντήρα όταν χρειάζεται,
• στέγνωμα των ρούχων σε εξωτερικό χώρο όπου είναι δυνατόν,
• άμεση αντιμετώπιση διαρροών και προβλημάτων υγρασίας.

Πηγή: Guardian