Οι φυσικές, φυτικές και βιολογικές οδοντόκρεμες γίνονται όλο και πιο συνηθισμένες στα ράφια των καταστημάτων, συχνά προωθούμενες ως πιο υγιεινές εναλλακτικές λύσεις σε σχέση με τα συμβατικά προϊόντα. Ορισμένες περιέχουν συστατικά όπως αλόη βέρα, neem ή πράσινο τσάι. Ωστόσο, πριν αλλάξουμε οδοντόκρεμα, υπάρχει ένα σημαντικό ερώτημα που πρέπει να εξετάσουμε: περιέχει φθόριο;
Το φθόριο είναι ένα μέταλλο που συμβάλλει στην προστασία των δοντιών από την τερηδόνα. Ορισμένες οδοντόκρεμες που διαφημίζονται ως φυσικές περιέχουν φθόριο, ενώ άλλες όχι. Οι ενδείξεις που αναγράφονται στην μπροστινή πλευρά της συσκευασίας δεν αρκούν για να μας πληροφορήσουν εάν ένα προϊόν θα προστατεύσει τα δόντια μας.
Οι όροι αυτοί χρησιμοποιούνται συχνά εναλλακτικά, παρά το γεγονός ότι έχουν διαφορετική σημασία. Ο όρος «φυσικό» συνήθως περιγράφει συστατικά που προέρχονται από φυσικές πηγές. Ο όρος «φυτικό» αναφέρεται σε συστατικά φυτικής προέλευσης, ενώ ο όρος «βιολογικό» γενικά περιγράφει συστατικά που παράγονται σύμφωνα με συγκεκριμένα πρότυπα γεωργικής παραγωγής. Καμία από αυτές τις ενδείξεις, από μόνη της, δεν αποδεικνύει ότι μια οδοντόκρεμα μπορεί να προλάβει την τερηδόνα.
Η ποικιλία των προϊόντων είναι μεγάλη. Μια βρετανική μελέτη του 2021 εξέτασε 500 οδοντόκρεμες από 95 εταιρείες, συμπεριλαμβανομένων εναλλακτικών μορφών, όπως οι οδοντικές σκόνες και οι στερεές ταμπλέτες οδοντόκρεμας. Σχεδόν το ένα τρίτο δεν περιείχε φθόριο, ενώ ορισμένες δεν ανέφεραν με σαφήνεια την περιεκτικότητά τους σε φθόριο. Η μελέτη εξέτασε προϊόντα που ήταν διαθέσιμα προς αγορά, επομένως δεν μπορεί να μας πληροφορήσει για το πόσοι άνθρωποι χρησιμοποιούν πραγματικά οδοντόκρεμες χωρίς φθόριο.
Γιατί το φθόριο κάνει τη διαφορά
Η τερηδόνα αρχίζει όταν τα βακτήρια της οδοντικής πλάκας, μιας κολλώδους μεμβράνης που συσσωρεύεται στα δόντια, τρέφονται με τα σάκχαρα των τροφίμων και των ποτών. Τα βακτήρια παράγουν οξέα που προκαλούν βλάβες στην αδαμαντίνη, τη σκληρή εξωτερική επιφάνεια του δοντιού. Με την πάροδο του χρόνου, αυτό μπορεί να οδηγήσει στη δημιουργία οπών, δηλαδή τερηδονικών κοιλοτήτων.
Το φθόριο βοηθά την αδαμαντίνη να αντιστέκεται στα οξέα και να επιδιορθώνει τις αρχικές βλάβες πριν σχηματιστεί τερηδόνα. Τα οφέλη του υποστηρίζονται από δεκαετίες ερευνών. Μια ανασκόπηση Cochrane του 2019, η οποία συγκέντρωσε τα αποτελέσματα 96 μελετών, διαπίστωσε ότι το βούρτσισμα με οδοντόκρεμα που περιέχει φθόριο μειώνει την τερηδόνα σε σύγκριση με το βούρτσισμα με οδοντόκρεμα χωρίς φθόριο. Οι ανασκοπήσεις συγκεντρώνουν τα ευρήματα πολλών μελετών, προκειμένου να αξιολογήσουν συνολικά τα διαθέσιμα επιστημονικά δεδομένα.
Ωστόσο, ορισμένοι άνθρωποι αλλάζουν σε προϊόντα χωρίς φθόριο, επειδή πιστεύουν ότι τα φυσικά συστατικά πρέπει να είναι ασφαλέστερα ή πιο υγιεινά.
Σε επιστολή του 2019 στο British Dental Journal, επιστήμονες περιέγραψαν την περίπτωση ενός φοιτητή οδοντιατρικής που εμφάνισε αρκετές τερηδόνες μετά την επιλογή βιολογικής οδοντόκρεμας χωρίς φθόριο. Ο φοιτητής είχε και άλλους παράγοντες κινδύνου, όπως ιστορικό κατανάλωσης αρκετών γλυκών και αραιές επισκέψεις στον οδοντίατρο.
Δεν μπορούμε να πούμε ότι αυτή η μεμονωμένη περίπτωση αποδεικνύει πως η βιολογική οδοντόκρεμα προκάλεσε την εμφάνιση πολλαπλών τερηδόνων. Ωστόσο, αναδεικνύει σαφώς γιατί είναι σημαντικό να ελέγχουμε την περιεκτικότητα σε φθόριο, ακόμη και όσοι βουρτσίζουν τα δόντια τους τακτικά.
Τι δείχνουν τα επιστημονικά δεδομένα
Ορισμένες οδοντόκρεμες και στοματικά διαλύματα περιέχουν φυτικά εκχυλίσματα, όπως πράσινο τσάι, αλόη βέρα και neem, ένα δέντρο που χρησιμοποιείται παραδοσιακά για τη στοματική υγιεινή σε χώρες της Νότιας Ασίας. Αυτά τα συστατικά ενδέχεται να συμβάλλουν στον έλεγχο των βακτηρίων και της φλεγμονής των ούλων, της γνωστής σε όλους μας ουλίτιδα και μπορεί να προκαλέσει ερυθρότητα, πρήξιμο και αιμορραγία κατά το βούρτσισμα.
Μια ανασκόπηση προηγούμενων ερευνών που δημοσιεύθηκε το 2024 έδειξε ότι ορισμένα φυτικά προϊόντα στοματικής φροντίδας, ιδιαίτερα τα στοματικά διαλύματα, θα μπορούσαν να μειώσουν την οδοντική πλάκα και τη φλεγμονή των ούλων εξίσου αποτελεσματικά με τα συμβατικά προϊόντα.
Ωστόσο, πολλές από τις μελέτες είχαν μικρή διάρκεια, ενώ οι μέθοδοι και τα αποτελέσματά τους διέφεραν. Αυτό καθιστά δύσκολο να γνωρίζουμε πόσο αποτελεσματικά λειτουργούν συγκεκριμένα συστατικά μακροπρόθεσμα.
Η μείωση της οδοντικής πλάκας και της ουλίτιδας είναι χρήσιμη, αλλά δεν αποδεικνύει ότι μια οδοντόκρεμα προλαμβάνει την τερηδόνα. Δεν υπάρχουν επαρκή επιστημονικά στοιχεία που να δείχνουν ότι τα φυτικά συστατικά μπορούν να αντικαταστήσουν την αποδεδειγμένη προστασία του φθορίου έναντι της τερηδόνας.
Μια οδοντόκρεμα μπορεί να περιέχει φυτικά συστατικά και φθόριο, επομένως οι καταναλωτές δεν χρειάζεται απαραίτητα να επιλέξουν το ένα εις βάρος του άλλου.
Η οδοντόκρεμα με ενεργό άνθρακα είναι ένα ακόμη προϊόν που συχνά προωθείται ως φυσικό, ιδιαίτερα για τη λεύκανση των δοντιών.
Μια ανασκόπηση του 2023 διαπίστωσε ότι υπάρχουν περιορισμένα επιστημονικά στοιχεία που να δείχνουν ότι οι οδοντόκρεμες με ενεργό άνθρακα λευκαίνουν τα δόντια καλύτερα από άλλες επιλογές. Οι περισσότερες μελέτες έδειξαν επίσης ότι ενδέχεται να φθείρουν περισσότερο την επιφάνεια των δοντιών μέσω της τριβής.
Ωστόσο, το μεγαλύτερο μέρος της έρευνας πραγματοποιήθηκε σε εργαστηριακές συνθήκες, επομένως δεν μπορεί να προσδιορίσει πόση φθορά προκαλείται από την καθημερινή χρήση.
Πώς να επιλέξετε οδοντόκρεμα
Ο απλούστερος τρόπος για να επιλέξετε οδοντόκρεμα είναι να ελέγξετε τη συγκέντρωση φθορίου που αναγράφεται στη συσκευασία της.
Στο Ηνωμένο Βασίλειο, το NHS συνιστά στους ενήλικες να χρησιμοποιούν οδοντόκρεμα που περιέχει τουλάχιστον 1.350 μέρη ανά εκατομμύριο (ppm) φθορίου. Αυτό σημαίνει τουλάχιστον 1.350 μέρη φθορίου για κάθε ένα εκατομμύριο μέρη οδοντόκρεμας.
Τα παιδιά χρειάζονται τη σωστή περιεκτικότητα και ποσότητα ανάλογα με την ηλικία τους.
Συγκεκριμένα, το NHS συνιστά:
- Παιδιά κάτω των 3 ετών: Τουλάχιστον 1.000 ppm φθορίου, χρησιμοποιώντας μόνο μια μικρή ποσότητα οδοντόκρεμας, περίπου όσο ένας κόκκος ρυζιού.
- Παιδιά ηλικίας 3 έως 6 ετών: Μια ποσότητα οδοντόκρεμας περίπου όσο ένα μπιζέλι, με περιεκτικότητα σε φθόριο 1.000–1.500 ppm.
- Παιδιά από 7 ετών και άνω: Συνιστάται οδοντόκρεμα με περιεκτικότητα 1.350–1.500 ppm φθορίου.
Το βούρτσισμα των δοντιών δύο φορές την ημέρα, για περίπου δύο λεπτά κάθε φορά, συμπεριλαμβανομένου του τελευταίου βουρτσίσματος πριν από τον ύπνο, είναι ωφέλιμο. Επίσης, είναι προτιμότερο να φτύνουμε την περίσσεια οδοντόκρεμας αντί να ξεπλένουμε αμέσως το στόμα με νερό.
Με αυτόν τον τρόπο, το φθόριο παραμένει στα δόντια για μεγαλύτερο χρονικό διάστημα.
Ο οδοντίατρος μπορεί να συμβουλεύσει εάν κάποιος χρειάζεται επιπλέον προστασία από την τερηδόνα.
Η χρησιμότητα μελλοντικών μελετών
Τέλος, τα φυσικά συστατικά μπορεί να έχουν χρήσιμη θέση στη στοματική φροντίδα, ενώ καλύτερες και μακροχρόνιες μελέτες θα μπορούσαν να προσδιορίσουν περισσότερα σχετικά με τα οφέλη τους.
Ωστόσο, οι ενδείξεις «φυσικό» ή «βιολογικό» δεν αποτελούν υποκατάστατο των επιστημονικών δεδομένων.
Όποια άλλα συστατικά και αν περιέχει μια οδοντόκρεμα, η κατάλληλη ποσότητα φθορίου εξακολουθεί να αποτελεί έναν από τους απλούστερους και οικονομικότερους τρόπους προστασίας των δοντιών.
Πηγή: THE CONVERSATION.COM
