Οι επιθανάτιες εμπειρίες αποτελούν ένα από τα πιο ενδιαφέροντα πεδία μελέτης για τη νευροεπιστήμη και την ψυχολογία. Όσοι τις έχουν βιώσει συχνά περιγράφουν εικόνες, πρόσωπα και τοπία με εντυπωσιακή ζωντάνια, ενώ κάνουν λόγο για εμπειρίες τόσο έντονες και καθοριστικές, που δυσκολεύονται να τις αποδώσουν με λόγια.
Μια νέα μελέτη, που δημοσιεύθηκε στο επιστημονικό περιοδικό Frontiers in Psychology, επιχείρησε να προσεγγίσει αυτές τις εμπειρίες με έναν διαφορετικό τρόπο: αντί να βασιστούν στις προφορικές περιγραφές και στα ερωτηματολόγια, οι ερευνητές ζήτησαν από τους συμμετέχοντες να σχεδιάσουν όσα θυμούνταν. Στόχος ήταν να καταγράψουν τη μορφή του χώρου που αντιλήφθηκαν, την κίνηση, τα χρώματα, αλλά και τη θέση στην οποία ένιωθαν ότι βρίσκονταν.
Στην έρευνα συμμετείχαν 50 άνθρωποι, οι οποίοι αποτύπωσαν συνολικά 112 διαφορετικές σκηνές. Από αυτές, οι 108 εντάχθηκαν σε τέσσερις βασικές γεωμετρικές κατηγορίες, αποκαλύπτοντας ενδιαφέρουσες ομοιότητες στον τρόπο με τον οποίο περιγράφονται οι επιθανάτιες εμπειρίες.
Όταν η εμπειρία αποτυπώνεται στο χαρτί
Οι επιθανάτιες εμπειρίες έχουν καταγραφεί σε ανθρώπους που επέζησαν από καρδιακή ανακοπή, αναπνευστική ανεπάρκεια, κώμα, εγκεφαλικές διαταραχές ή άλλες καταστάσεις κατά τις οποίες ένιωσαν ότι απειλήθηκε η ζωή τους.
Προηγούμενες έρευνες έχουν εντοπίσει ορισμένα επαναλαμβανόμενα χαρακτηριστικά, όπως η αίσθηση κίνησης μέσα σε ένα τούνελ, η θέαση ενός έντονου φωτός και οι συναντήσεις με αγαπημένα πρόσωπα που έχουν φύγει από τη ζωή. Ωστόσο, η ακριβής μορφή του χώρου και η αίσθηση της κίνησης μέσα σε αυτόν δεν είχαν διερευνηθεί εκτενώς.
Για τις ανάγκες της νέας μελέτης, οι ερευνητές προσέγγισαν 50 άτομα μέσω της οργάνωσης International Association for Near-Death Studies (IANDS). Κατά τη διάρκεια ατομικών συνεδριών, οι συμμετέχοντες κλήθηκαν να σχεδιάσουν κάθε σκηνή, σημειώνοντας με κύκλους τη θέση του σώματός τους, με βέλη την κατεύθυνση της κίνησης και με τετράγωνα τη θέση άλλων προσώπων.
Παράλληλα, κατέγραψαν τα χρώματα και τις υφές που θυμούνταν, την ταχύτητα με την οποία αισθάνονταν ότι κινούνταν, καθώς και τα συναισθήματα που βίωσαν. Οι ερευνητές φρόντισαν να μην χρησιμοποιούν υποβλητικές λέξεις, όπως «τούνελ» ή «φως», ώστε να μην επηρεάσουν τις περιγραφές.
Τούνελ, φωτεινοί ορίζοντες και σφαιρικοί χώροι
Η ανάλυση των σχεδίων ανέδειξε τέσσερις βασικές γεωμετρικές κατηγορίες. Ορισμένοι χώροι έμοιαζαν με κώνους ή τούνελ, άλλοι σχημάτιζαν μεγάλες καμπύλες, ενώ σε άλλες περιπτώσεις οι συμμετέχοντες περιέγραφαν επίπεδους ορίζοντες ή μια ολοκληρωμένη σφαίρα που τους περιέβαλλε, δημιουργώντας μια πανοραμική εικόνα 360 μοιρών.
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσίασε η σχέση ανάμεσα στη γεωμετρία των χώρων και στα χρώματα που περιέγραφαν οι συμμετέχοντες.
Σχεδόν το 79% των χώρων που έμοιαζαν με τούνελ περιγράφηκαν ως σκοτεινά κενά ή νυχτερινοί ουρανοί, με ελάχιστα ή καθόλου χρώματα. Αντίθετα, το 87% των ευρύχωρων οριζόντων περιλάμβανε έντονες αποχρώσεις, κυρίως λεβάντας και ροζ.
Στους πιο επίπεδους χώρους, η παρουσία χρωμάτων καταγράφηκε στο 59% έως 65% των περιπτώσεων, ενώ οι σφαιρικοί χώροι συνδέθηκαν συχνά με έντονο λευκό ή χρυσό φως.
Οι ερευνητές παρατήρησαν επίσης μια συγκεκριμένη αλληλουχία στις περιγραφές: αρχικά, οι συμμετέχοντες ένιωθαν ότι αποχωρίζονταν το φυσικό τους σώμα. Στη συνέχεια, περιέγραφαν μετακίνηση μέσα σε μη φυσικούς χώρους και, σε επόμενο στάδιο, την αίσθηση ότι επανενώνονταν με το σώμα τους.
Οι περιορισμοί και η σημασία των ευρημάτων
Παρά τα ενδιαφέροντα αποτελέσματα, η μελέτη έχει σημαντικούς περιορισμούς. Σε αρκετές περιπτώσεις, οι συμμετέχοντες κλήθηκαν να ανασυνθέσουν τις εμπειρίες τους 15 ή και περισσότερα χρόνια μετά , γεγονός που αφήνει ανοιχτό το ενδεχόμενο οι αναμνήσεις να έχουν μεταβληθεί με την πάροδο του χρόνου.
Επιπλέον, οι συνεδρίες δεν καταγράφηκαν, επομένως δεν ήταν δυνατός ο ανεξάρτητος έλεγχος του κατά πόσο οι οδηγίες και τα σχεδιαστικά πρότυπα ενδέχεται να επηρέασαν τις απαντήσεις.
Η συγκεκριμένη προσέγγιση δεν δίνει απαντήσεις για το τι προκαλεί τις επιθανάτιες εμπειρίες, προσφέρει όμως στους επιστήμονες ένα νέο εργαλείο για τη μελέτη τους. Μέσα από την οπτική αποτύπωση, αναδεικνύονται πτυχές αυτών των βιωμάτων που ενδέχεται να παραμένουν αθέατες όταν οι ερευνητές βασίζονται αποκλειστικά στις λέξεις.
Πηγή: Medical Xpress
