Η έκθεση στον ήλιο αποτελεί αναπόσπαστο κομμάτι της καθημερινότητας, ιδιαίτερα τους καλοκαιρινούς μήνες. Ωστόσο, για ορισμένους ανθρώπους οι υπεριώδεις ακτίνες μπορεί να προκαλέσουν ασυνήθιστες αντιδράσεις στο δέρμα, μια κατάσταση που είναι γνωστή ως φωτοευαισθησία.

Η φωτοευαισθησία είναι η αυξημένη ευαισθησία του δέρματος ή η εμφάνιση μη φυσιολογικής αντίδρασης μετά την έκθεση σε υπεριώδη ακτινοβολία από τον ήλιο ή από τεχνητές πηγές, όπως τα μηχανήματα solarium.

Η κατάσταση μπορεί να προκληθεί από τη λήψη ορισμένων φαρμάκων, από συγκεκριμένες παθήσεις ή γενετικές διαταραχές, αλλά και από συστατικά προϊόντων περιποίησης του δέρματος.

Οι δύο τύποι φωτοευαισθησίας

Οι ειδικοί διακρίνουν δύο βασικές μορφές αντιδράσεων: τη φωτοτοξική και τη φωτοαλλεργική.

Φωτοτοξική αντίδραση: η πιο συχνή μορφή

Η φωτοτοξική αντίδραση είναι η συχνότερη και εμφανίζεται όταν ένα φάρμακο –είτε λαμβάνεται από το στόμα είτε εφαρμόζεται στο δέρμα– ενεργοποιείται από την υπεριώδη ακτινοβολία και προκαλεί βλάβη στο δέρμα.

Η αντίδραση μπορεί να μοιάζει με ηλιακό έγκαυμα, με κοκκινίλα, αίσθημα καύσου ή εξάνθημα. Μπορεί να εμφανιστεί μέσα σε λίγα λεπτά ή μετά από ώρες έκθεσης στον ήλιο και συνήθως περιορίζεται στις περιοχές του σώματος που έχουν εκτεθεί στην ακτινοβολία.

Φωτοαλλεργική αντίδραση: αντίδραση του ανοσοποιητικού

Η φωτοαλλεργική αντίδραση είναι πιο σπάνια και προκύπτει όταν η υπεριώδης ακτινοβολία μεταβάλλει τα συστατικά ενός φαρμάκου ή ενός προϊόντος που εφαρμόζεται στο δέρμα.

Το ανοσοποιητικό σύστημα αναγνωρίζει αυτές τις αλλαγές ως απειλή και ενεργοποιεί μια αλλεργική αντίδραση. Τα συμπτώματα μπορεί να περιλαμβάνουν εξάνθημα, φουσκάλες, κόκκινα εξογκώματα ή άλλες δερματικές βλάβες, οι οποίες μπορεί να εμφανιστούν μία έως τρεις ημέρες μετά την έκθεση.

Ποιοι παράγοντες προκαλούν φωτοευαισθησία;

Φάρμακα

Αρκετά ευρέως χρησιμοποιούμενα φάρμακα μπορούν να αυξήσουν την ευαισθησία του δέρματος στον ήλιο. Σε αυτά περιλαμβάνονται ορισμένα αντιβιοτικά, μη στεροειδή αντιφλεγμονώδη φάρμακα (ΜΣΑΦ), αντιισταμινικά, ορισμένα καρδιολογικά φάρμακα αλλά και στατίνες που χρησιμοποιούνται για τη μείωση της χοληστερόλης.

Τα φάρμακα αυτά μπορεί είτε να προκαλέσουν φωτοευαισθησία είτε να επιδεινώσουν ήδη υπάρχουσες δερματικές παθήσεις.

Παθήσεις και ιατρικές καταστάσεις

Ορισμένα νοσήματα, όπως τα αυτοάνοσα νοσήματα –με χαρακτηριστικό παράδειγμα τον λύκο– μπορούν να κάνουν το δέρμα περισσότερο ευάλωτο στην υπεριώδη ακτινοβολία.

Προϊόντα περιποίησης του δέρματος

Συστατικά που χρησιμοποιούνται συχνά σε προϊόντα αντιγήρανσης ή αντιμετώπισης της ακμής μπορούν επίσης να αυξήσουν την ευαισθησία στον ήλιο.

Η ρετινόλη, το γλυκολικό οξύ και το υπεροξείδιο του βενζοϋλίου δρουν ανανεώνοντας την επιφάνεια του δέρματος, ενώ ουσίες όπως η βιταμίνη C που χρησιμοποιείται σε προϊόντα λεύκανσης μπορεί να μειώσουν τη φυσική προστασία της μελανίνης.

Για τον λόγο αυτό, η αυξημένη αντηλιακή προστασία είναι απαραίτητη όταν χρησιμοποιούνται τέτοια προϊόντα.

Γιατί χρειάζεται προσοχή;

Η φωτοευαισθησία μπορεί να μειώσει τη φυσική άμυνα του δέρματος απέναντι στην υπεριώδη ακτινοβολία και να αυξήσει τον κίνδυνο βλαβών από τον ήλιο.

Σε ορισμένες περιπτώσεις, ιδιαίτερα όταν συνδέεται με συγκεκριμένα φάρμακα ή παθήσεις, μπορεί να σχετίζεται και με αυξημένο κίνδυνο εμφάνισης καρκίνου του δέρματος, γεγονός που καθιστά σημαντική την πρόληψη και την τακτική δερματολογική παρακολούθηση.

Τι μπορείτε να κάνετε για να προστατευτείτε

Για τη μείωση του κινδύνου φωτοευαισθησίας συνιστώνται:

• Συζήτηση με τον γιατρό για πιθανές επιδράσεις των φαρμάκων που λαμβάνετε και για το αν μπορεί να προκαλούν ευαισθησία στον ήλιο.
• Ενημέρωση από δερματολόγο για τα προϊόντα περιποίησης που χρησιμοποιείτε.
• Προσεκτική ανάγνωση των οδηγιών και των προειδοποιήσεων στις συσκευασίες φαρμάκων, καλλυντικών και συμπληρωμάτων.
• Αποφυγή της έντονης ηλιακής ακτινοβολίας, ιδιαίτερα μεταξύ 10 π.μ. και 4 μ.μ.
• Χρήση αντηλιακού ευρέος φάσματος με δείκτη προστασίας τουλάχιστον SPF 30 και ανανέωσή του κάθε δύο ώρες.
• Χρήση καπέλου με φαρδύ γείσο και παραμονή στη σκιά.
• Αποφυγή τεχνητού μαυρίσματος σε solarium.

Πότε χρειάζεται ιατρική συμβουλή;

Σε περίπτωση αντίδρασης που μοιάζει με έντονο ηλιακό έγκαυμα, η αντιμετώπιση μπορεί να είναι παρόμοια με αυτή ενός εγκαύματος.

Ωστόσο, είναι σημαντικό να απευθυνθείτε σε γιατρό εάν εμφανιστούν συμπτώματα όπως πυρετός, ρίγη, ναυτία, πονοκέφαλος, έντονη αδυναμία ή φουσκάλες στο δέρμα, καθώς ένα έγκαυμα με φουσκάλες μπορεί να αποτελεί σοβαρότερη βλάβη που χρειάζεται ιατρική φροντίδα.

Εφόσον υπάρχει υποψία ότι η αντίδραση προκαλείται από φάρμακο, ο γιατρός μπορεί να προχωρήσει σε ειδικές εξετάσεις, όπως φωτοδοκιμασία ή φωτοπαθητικό έλεγχο, ώστε να εντοπιστεί η αιτία.

Η πρόληψη παραμένει η καλύτερη προστασία

Η κατανόηση των παραγόντων που προκαλούν φωτοευαισθησία αποτελεί σημαντικό βήμα για τη διατήρηση της υγείας του δέρματος. Η καθημερινή προστασία από τον ήλιο, ο τακτικός αυτοέλεγχος του δέρματος και η ετήσια επίσκεψη στον δερματολόγο συμβάλλουν στη μείωση των κινδύνων και στην έγκαιρη αντιμετώπιση πιθανών προβλημάτων.

Πηγή: Γιατροί SOS