Ο όρος γεννήθηκε από την ταινία Gaslight του 1944 που βασίστηκε στο θεατρικό έργο Patrick Hamilton του 1938 κατά την οποία ένας άνδρας πείθει την γυναίκα του ότι χάνει το μυαλό της. Πρόκειται για ένα μοτίβο συμπεριφοράς κατά το οποίο κάποιος κοντινός σου άνθρωπος αμφισβητεί την πραγματικότητά σου και υποτιμά την δική σου εμπειρία.

Στις περιπτώσεις αυτές ακούγονται συχνά οι φράσεις του τύπου: «Αυτό δεν συνέβη ποτέ, το φαντάζεσαι» και άλλα τέτοια όμορφα... Το άτομο το οποίο είναι αποδέκτης αυτής της συμπεριφοράς συχνά γίνεται εξαρτημένος από αυτόν που κάνει Gaslighting με αποτέλεσμα να αποκτά ένα είδος εξουσίας πάνω στον άνθρωπο που δέχεται αυτή την συμπεριφορά.

Αυτό το φαινόμενο είναι πολύ συχνό στις στενές σχέσεις ειδικά στα άτομα που έχουν σεξουαλικές επαφές. Συνήθως ο ένας σύντροφος απομονώνεται από το δίκτυό του, τους φίλους και την οικογένειά του στην απελπισία του να ικανοποιήσει το άτομο αυτό και χάνει κάθε ελπίδα στον εαυτό του. Πρόκειται για ένα είδος κακοποίησης το οποίο συχνά συνδέεται και με την σωματική κακοποίηση. Υπάρχουν πολλές συζητήσεις γύρω από τις τεχνικές αυτές που χρησιμοποιούνται ακόμα και από εκείνους τους ηγέτες που ισχυρίζονται ότι έρχεται το τέλος του κόσμου και τελικά αυτό δεν έρχεται ποτέ...

Αγαπημένο χαρτί των πολιτικών

Φυσικά αυτό το φαινόμενο δεν θα μπορούσε να λείπει από την πολιτική σκηνή ενώ έχει παρατηρηθεί τόσο στην τακτική του Προέδρου των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ όσο και στην πολιτική του Βλαντιμίρ Πούτιν. Αυτοί οι ισχυροί άνδρες εμφανίζονται άνετοι και γεμάτοι αυτοπεποίθηση αρνούμενοι ακόμα και τα εμφανή γεγονότα. Δεν διστάζουν να συκοφαντήσουν αξιόλογες πηγές ενημέρωσης χρησιμοποιώντας όρους όπως ψευδείς ειδήσεις. Όταν πια η τεχνική αυτή αποτυχει περνούν σε ένα άλλο μοτίβο δημιουργώντας ένα σχήμα ανάμεσα σε αυτούς που υπακούν και σε εκείνους που δεν το κάνουν χωρίζοντάς τους σε...στρατόπεδα.

Όταν ακούμε κάποιον να παρουσιάζει μια διαφορετική άποψη από την δική μας, αρχικά ενστικτωδώς το λογικό είναι να πούμε την άποψή μας και να αιτιολογήσουμε γιατί δεν συμφωνούμε. Αυτό είναι το υγιές ένστικτο. Ωστόσο, πολλοί άνθρωποι νομίζουν ότι η άποψή τους είναι και η πιο σωστή από αυτή των άλλων και προσπαθούν να μείνουν σε αυτή τους την άποψη. Είναι γεγονός ότι οι άνθρωποι είναι πρόθυμοι να βρουν άλλους ανθρώπους που με τους οποίους μοιράζονται παρόμοιες απόψεις και έπειτα τις αναθεωρούν αν κρίνουν ότι μπορεί κάτι να προστεθεί. Όταν κάποιος έχεις αντίθετες απόψεις, το στρες αυξάνεται με την καλή έννοια καθώς αρχίζουμε και φτιάχνουμε καλύτερα επιχειρήματα όταν κουβεντιάζουμε με τον συνομιλητή μας. Ωστόσο, στην περίπτωση του gaslighting το επιχείρημα είναι παραποιημένο και γίνεται διχαστικό.

Υπάρχει μια φράση που περιγράφει πολύ καλά αυτή την τακτική μια έκφραση του 17ου αιώνα το "malverse" που σημαίνει δρω διαφθαρμένα από θέση εμπιστοσύνης. Αν στη θέση της λέξης διαφθορά βάλουμε την λέξη αλήθεια τότε μπορούμε να δούμε πως ο πολιτικός δρων που χρησιμοποιεί αυτή την τακτική ασκεί και διατηρεί ισχύ. Η τακτική αυτή τους αποπροσανατολίζει όλους. Το επιχείρημα είναι άχρηστο καθώς το υποκείμενο του επιχειρήματος ξαφνικά αποκτά την ιδιότητα του αναξιόπιστου καθώς χρησιμοποιεί ισχύ και έλεγχο. Το καλό στρες που δημιουργείται στην προσπάθεια κάποιου να χτίσει ένα καλό επιχείρημα γίνεται ενα επικοινωνικακό επιχείρημα το οποίο προκαλεί αίσθημα απειλής.

«Αν διαφωνείς μαζί μου ή με προκαλείς θα απορρίπτεσαι, θα σε ειρωνεύομαι ή σε χλευάζω» αυτό είναι το μήνυμα που σου δίνει ο άνθρωπος που κάνει Gaslighting. Στην απόγνωση ή σε αυτοάμυνα αυτοί που εντοπίζουν αυτό το μοτίβο συμπεριφοράς μπορεί να αντιμετωπίζουν απόρριψη και χλευασμό. Όταν αυτό το μοτίβο παρατηρείται μεταξύ ομάδων αρκετές «ταμπέλες» κάνουν την εμφάνισή τους κατά τις οποίες το εμείς είναι το «καλό» και το εσείς είναι το «κακό».

Πώς μπορείς να αντιμετωπίσεις αυτό το τοξικό μοτίβο συμπεριφοράς

• Μείνει εκτός συζήτησης ή εκτός διαμάχης ισχύος
• Άφησε τον άνθρωπο που χρησιμοποιεί αυτή την τακτική να ξέρει ότι είσαι οκ που συμφωνείτε ότι διαφωνείτε
• Μίλα με φίλους που ξέρεις καλά για να τσεκάρεις την αλήθεια σου
• Πέρνα χρόνο με φίλους που σου φέρονται με τον τρόπο που σε κάνει να αισθάνεσαι καλά
• Μίλα στον σύντροφό σου για αυτή την τακτική και φρόντισε να μάθεις αν είναι πρόθυμος/η α δουλέψει από την πλευρά του για την σχέση σας.
• Ψυχολογικά ετοίμασε τον εαυτό σου να φύγει ακόμα και δεν είναι απαραίτητο
• Φρόντισε τον εαυτό σου ωστε να είσαι όσο πιο δυνατός γίνεται: Kοιμήσου καλά, φάε καλά και κάνε γυμναστική
• Δημιούργησε εκείνες τις εικόνες που σου θυμίζουν ότι σου αξίζει να σου φέρονται με τρυφερότητα και ενσυναίσθηση
• Όσο προσπαθείς να επεξεργαστείς τι σου συμβαίνει ζήτα τη βοήθεια ενός φίλου που εμπιστεύεσαι, ενός επαγγελματία ή ενός συγγενή.

Mε πληροφορίες από το https://www.psychologytoday.com