Για κάποιους ανθρώπους η μόνιμη καθυστέρηση στα ραντεβού δεν είναι απλώς θέμα κακής οργάνωσης ή αδιαφορίας. Οι ειδικοί αναφέρουν ότι σε ορισμένες περιπτώσεις μπορεί να σχετίζεται με τη λεγόμενη «τυφλότητα χρόνου» (time blindness), μια δυσκολία στην αντίληψη της διάρκειας μιας δραστηριότητας ή στην εκτίμηση του πόσο γρήγορα περνά ο χρόνος.

Ο όρος έγινε γνωστός μέσα από τη μελέτη της Διαταραχής Ελλειμματικής Προσοχής και Υπερκινητικότητας (ΔΕΠΥ), ενώ χρησιμοποιήθηκε το 1997 από τον κλινικό ψυχολόγο Russell Barkley, ο οποίος την περιέγραψε ως «το σοβαρό πρόβλημα που έχουν τα άτομα με ΔΕΠΥ να ρυθμίζουν τη συμπεριφορά τους σε σχέση με τα χρονικά διαστήματα και την πάροδο του χρόνου γενικότερα».

Η δυσκολία αυτή έχει επίσης συσχετιστεί με το άγχος και τον αυτισμό, χωρίς ωστόσο να σημαίνει ότι κάθε άνθρωπος που αργεί συστηματικά έχει κάποια συγκεκριμένη διάγνωση.

Όταν ο χρόνος δεν γίνεται εύκολα αντιληπτός

Σύμφωνα με τους ειδικούς, η «τυφλότητα χρόνου» αφορά την αδυναμία κάποιου να εκτιμήσει με ακρίβεια πόσο θα διαρκέσει μια εργασία ή πόσος χρόνος έχει ήδη περάσει.

Η κατάσταση αυτή συνδέεται με τις εκτελεστικές λειτουργίες του εγκεφάλου, οι οποίες σχετίζονται με την οργάνωση, τον προγραμματισμό, τη λήψη αποφάσεων, την ιεράρχηση προτεραιοτήτων και την ολοκλήρωση στόχων.

Άτομα που δυσκολεύονται σε αυτές τις λειτουργίες μπορεί να εμφανίζουν προβλήματα στην έναρξη μιας δραστηριότητας, στην τήρηση δεσμεύσεων, στον έλεγχο των παρορμήσεων ή να αποσπώνται εύκολα.

Ωστόσο, οι ειδικοί επισημαίνουν ότι η συχνή καθυστέρηση δεν αποτελεί από μόνη της ένδειξη ΔΕΠΥ, ούτε αποτελεί «άλλοθι» για έλλειψη συνέπειας.

Τι δείχνουν οι έρευνες για τη ΔΕΠΥ

Τα τελευταία χρόνια οι ερευνητές εξετάζουν περισσότερο τη σχέση ανάμεσα στη ΔΕΠΥ και στην αντίληψη του χρόνου.

Μεγάλη μετα-ανάλυση του 2022, η οποία δημοσιεύθηκε στο Journal of the American Academy of Child & Adolescent Psychiatry και αξιολόγησε 55 μελέτες, έδειξε ότι τα άτομα με ΔΕΠΥ παρουσίαζαν σταθερά χειρότερες επιδόσεις σε δοκιμασίες που αφορούσαν την εκτίμηση, την αναπαραγωγή και τη διάκριση χρονικών διαστημάτων.

Οι ερευνητές κατέληξαν ότι υπάρχουν ενδείξεις για ένα «ευρύ φάσμα δυσκολιών στον χρονισμό» που σχετίζονται με τη ΔΕΠΥ.

Ο Russell Barkley, ένας από τους κορυφαίους ερευνητές παγκοσμίως στον τομέα της ΔΕΠΥ, έχει υποστηρίξει ότι η διαταραχή αφορά σε μεγάλο βαθμό τη δυσκολία αυτορρύθμισης μέσα στον χρόνο.

«Το πιο καταστροφικό έλλειμμα στην ενήλικη ζωή που προκαλεί η ΔΕΠΥ είναι μια διαταραχή στη σχέση με τον χρόνο. Το μέλλον δεν φαίνεται πραγματικό μέχρι να γίνει επείγον», έχει δηλώσει.

Η άποψη αυτή εξηγεί γιατί κάποιοι άνθρωποι μπορεί να δυσκολεύονται να κινητοποιηθούν για μια εργασία που απέχει χρονικά, αλλά να λειτουργούν αποτελεσματικά όταν η προθεσμία πλησιάζει.

Περιθώρια βελτίωσης

Οι ειδικοί υπογραμμίζουν ότι η αναγνώριση της «τυφλότητας χρόνου» δεν σημαίνει ότι η συμπεριφορά δεν μπορεί να αλλάξει.

Η κατανόηση του μηχανισμού μπορεί να βοηθήσει τους ανθρώπους να αναπτύξουν πρακτικές στρατηγικές που περιορίζουν τις επιπτώσεις στην καθημερινότητα, στην εργασία και στις σχέσεις τους.

«Το να εξηγούμε μια συμπεριφορά δεν σημαίνει ότι την δικαιολογούμε», επισημαίνουν οι ειδικοί, τονίζοντας ότι η προσωπική ευθύνη παραμένει σημαντική.

Οι ειδικοί προτείνουν τη χρήση εξωτερικών βοηθημάτων που λειτουργούν ως «στήριγμα» για την εσωτερική αίσθηση του χρόνου.

Χρήσιμες πρακτικές είναι:

• η χρήση ορατών χρονόμετρων,
• οι υπενθυμίσεις στο κινητό,
• τα ημερολόγια και οι λίστες εργασιών,
• ο προγραμματισμός δραστηριοτήτων με συγκεκριμένα χρονικά όρια.