Λίγο οι έρευνες για την επίδραση της διατροφής στην υγεία, άλλο τόσο η όλο και πιο συχνή επαφή με περιεχόμενο στα social media από ανθρώπους που για να έχουν κλικ κινδυνολογούν λίγο παραπάνω από το επιστημονικά αποδεδειγμένο για τους κινδύνους των τροφίμων, ακόμα λίγο οι διάφορες εφαρμογές που υπόσχονται να σκανάρουν στις ετικέτες διαφόρων προιόντων για να εντοπίσουν επικίνδυνα συστατικά, η αύξηση της ορθορεξίας είναι πια όλο και πιο έντονα αμφανής.
Σύμφωνα με τους ειδικούς, η ανησυχία για την ασφάλεια και την καθαρότητα των τροφίμων είναι μια μορφή διατροφικής διαταραχής που ονομάζεται ορθορεξία.
«Ο όρος νευρική ορθορεξία επινοήθηκε το 1997 από έναν ολιστικό γιατρό ονόματι Steven Bratman», εξηγεί στον Guardian η διαιτολόγος Christy Harrison. «Παρατήρησε πολλούς ασθενείς του να έχουν εμμονή με το φαγητό και τη διατροφή».
Το να προσέχεις τη διατροφή σου δεν είναι από μόνο του δείγμα διαταραχής – πολλοί άνθρωποι θέλουν να τρώνε υγιεινά. Αντίθετα, «η ορθορεξία μπορεί να οριστεί ως μια εμμονή και ακραία προσκόλληση σε ό,τι αφορά την αγνότητα, την υγιεινή και τηνκαθαριότητα των τροφίμων», λέει η Harrison.
«Είναι ένας πολύ συνηθισμένος τρόπος με τον οποίο οι άνθρωποι μπορούν να διαταραχθούν σε σχέση με το φαγητό», λέει. Η φοβία έναντι των χημικών ουσιών (chemophobia) , μια παράλογη, γενική δυσπιστία απέναντι στις χημικές ουσίες που βασίζεται σε παραπληροφόρηση, είναι ένα άλλο κοινό σύμπτωμα.
Ωστόσο, η ορθορεξία παραμένει αόρατη. Δεν έχει ακόμη καταχωριστεί σε ψυχιατρικά συστήματα ταξινόμησης, και μπορεί να είναι δύσκολο για τους γιατρούς να τη διακρίνουν από τη βασική ευαισθητοποίηση για την υγεία.
Η ορθορεξία μπορεί να εμφανίζεται σε διάφορα επίπεδα και να είναι επιβλαβής ανεξάρτητα από τη σοβαρότητά της, εξηγεί η Harrison. Η σοβαρή ορθορεξία εμφανίζεται ως ένα επίπεδο εμμονής που μπορεί να «επηρεάσει τη ζωή των ανθρώπων», διαταράσσοντας σημαντικούς παράγοντες όπως οι κοινωνικές σχέσεις και η εργασία. Μπορεί να οδηγήσει σε διατροφικές ανεπάρκειες και να συνοδεύεται από δυσμορφία του σώματος, ιδεοψυχαναγκαστική διαταραχή και ανορεξία.
«Δεν είναι απλώς υγιεινή διατροφή. Κάνει κατάληψη στο μυαλό», τονίζει η ειδικός η οποία αποκαλύπτει ότι είναι και η ίδια ορθορεξική.
Μια μετα-ανάλυση του 2023 διαπίστωσε ότι η ορθορεξία είναι διαδεδομένη σε όλα τα φύλα και ότι «το ποσοστό των συμπτωμάτων της νευρικής ορθορεξίας φαίνεται να αυξάνεται». Οι άνδρες είναι πιο πιθανό να περιορίζουν τη διατροφή τους με βάση την απόδοση και τη φυσική κατάσταση (π.χ. δίαιτες με ωμό κρέας και βιοχάκινγκ), ενώ οι γυναίκες με βάση την καθαρότητα των τροφίμων.
Η κλινικά σημαντική ορθορεξία – περιπτώσεις όπου η εμμονή στην «υγιεινή» διατροφή προκαλεί διαταραχές στην καθημερινή ζωή – είναι σπάνια στις ερευνητικές μελέτες. Ωστόσο, η τρέχουσα βιβλιογραφία δεν αποτυπώνει την τρέχουσα κατάσταση, σύμφωνα με την Danielle Shine, αυστραλή διαιτολόγο και υποψήφια διδάκτορα που ερευνά την παραπληροφόρηση σχετικά με τη διατροφή στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης και συνεργάζεται με διάφορους πελάτες που βρίσκονται σε φάση ανάρρωσης από ορθορεξία.
«Τα κοινωνικά μέσα προκαλούν σε όλο και περισσότερους ανθρώπους να αναπτύξουν πεποιθήσεις και συμπεριφορές στο φάσμα της διαταραχής» γύρω από τα τρόφιμα, λέει η Shine.
Μια μελέτη του 2017 διαπίστωσε ότι το 49% των χρηστών του Instagram που ακολουθούσαν λογαριασμούς με θέμα την υγιεινή διατροφή παρουσίαζαν συμπτώματα ορθορεξίας. Από τότε, οι πλατφόρμες , όπως το TikTok, έχουν γίνει πολύ δημοφιλείς, ενισχύοντας την απήχηση των ανησυχητικών περιεχομένων σχετικά με την καθαρότητα των τροφίμων.
