Δέντρο και διακοσμήσεις, έτοιμα. Δώρα για τους δασκάλους, κοστούμια για το σχολικό σκετσάκι για τη γέννηση του Χριστού και ένα εντελώς νέο σύστημα έκδοσης εισιτηρίων για τη σπηλιά του Άγιου Βασίλη του Συλλόγου Γονέων και Κηδεμόνων, έτοιμα. Δεν έχουν γίνει όμως ακόμα τα ψώνια για το γιορτινό τραπέζι και εκείνη η κούκλα που θέλουν τα παιδιά έχει εξαφανιστεί από προσώπου....ραφιών πολυκαταστημάτων!

Τα Χριστούγεννα είναι η εποχή που η συντριπτική πλειοψηφία των γονιών φτάνουν στα όρια της υπερκόπωσης και του νευρικού κλονισμού. Αυτό το λέει η εμπειρία, το λένε και οι έρευνες που ωστόσο προσθέτουν και κάτι ακόμα: το στρες και η υπερσυσσώρευση "πρέπει" στη λίστα των υποχρεώσεων έχει ως αποτέλεσμα οι γονείς να είναι και λιγότερο συναισθηματικά ειλικρινείς με τα παιδιά τους.

Μια μακροχρόνια μελέτη που παρακολούθησε σχεδόν 300 γονείς στο Ηνωμένο Βασίλειο κατά τη διάρκεια της περιόδου των Χριστουγέννων διαπίστωσε ότι καθώς αυξάνεται η εξάντληση, οι γονείς είναι πιο πιθανό να καταστέλλουν τα πραγματικά τους συναισθήματα στις επόμενες στιγμές, με πιθανές συνέπειες τόσο στη δική τους ψυχική κατάσταση όσο και στην συναισθηματική διαπαιδαγώγηση των παιδιών τους.

Η εξάντληση των γονιών είναι μια σχετικά νέα έννοια, που περιγράφει τη χρόνια κόπωση, την συναισθηματική αποστασιοποίηση και την απώλεια ικανοποίησης που συνδέονται ειδικά με την ανατροφή των παιδιών. Έχει συνδεθεί με την κατάθλιψη, τις συγκρούσεις στις σχέσεις και την κακή ανατροφή των παιδιών, αλλά οι περισσότερες προηγούμενες μελέτες βασίστηκαν σε μεμονωμένες έρευνες, προσφέροντας μόνο μια στιγμιαία εικόνα ενός προβλήματος που μπορεί να παρουσιάζει διακυμάνσεις από μέρα σε μέρα.

Για να κατανοήσουν καλύτερα πώς εξελίσσεται η γονική εξάντληση, η Δρ Ziwen Teuber του Πανεπιστημίου του Λουξεμβούργου και οι συνεργάτες του "στρατολόγησαν" 293 γονείς από το Ηνωμένο Βασίλειο – επιλεγμένους εν μέρει λόγω της πολιτιστικής και κοινωνικοοικονομικής ποικιλομορφίας της χώρας – και παρακολούθησαν τις εμπειρίες τους σε πραγματικό χρόνο κατά τη διάρκεια της εορταστικής περιόδου, χρησιμοποιώντας σύντομα ερωτηματολόγια μέσω smartphone που αποστέλλονταν αρκετές φορές την ημέρα.

«Μας ενδιέφερε ιδιαίτερα η περίοδος των Χριστουγέννων, επειδή είναι μια εποχή που το άγχος της γονικής μέριμνας συχνά εντείνεται», εξήγησε η Teuber. «Οι ρουτίνες αλλάζουν, οι κοινωνικές προσδοκίες αυξάνονται, η οικονομική πίεση αυξάνεται και οι γονείς συχνά αισθάνονται υπεύθυνοι για τη δημιουργία ευχάριστων εμπειριών διακοπών για τα παιδιά τους – ενισχύοντας το άγχος, ενώ ταυτόχρονα μειώνουν τους πόρους στους οποίους συνήθως βασίζονται οι ίδιοι για να ανακάμψουν».

Η Teuber περίμενε ότι οι γονείς που εξέφραζαν τα πραγματικά τους συναισθήματα θα ήταν καλύτερα προστατευμένοι από την εξάντληση. Διαπίστωσε ότι όσο πιο εξαντλημένοι ένιωθαν οι γονείς, τόσο πιο πιθανό ήταν να δείχνουν γενναίο πρόσωπο στα παιδιά τους.

«Αντί να μοιράζονται τα πραγματικά τους συναισθήματα, οι γονείς τείνουν να καταστέλλουν τα συναισθήματά τους ή να επιδεικνύουν συναισθήματα που δεν νιώθουν πραγματικά – για παράδειγμα, προσποιούνται ότι είναι ευτυχισμένοι όταν είναι εξαντλημένοι ή καταβεβλημένοι», είπε.

Αν και αυτό μπορεί να φαίνεται χρήσιμο βραχυπρόθεσμα, «μακροπρόθεσμα δεν είναι ευεργετικό – ούτε για την ψυχική υγεία των γονιών ούτε για τις αλληλεπιδράσεις μεταξύ γονιών και παιδιών».

Για παράδειγμα, οι γονείς μπορεί να διακινδυνεύουν να συσσωρεύσουν περισσότερο άγχος για τον εαυτό τους, ενώ τα παιδιά τους χάνουν την ευκαιρία να μάθουν ότι όλα τα συναισθήματα – συμπεριλαμβανομένων των δύσκολων – είναι φυσιολογικά και διαχειρίσιμα, εξήγησε. Η έρευνα δημοσιεύθηκε στο Communications Psychology.

Μια ξεχωριστή ανάλυση του ίδιου συνόλου δεδομένων δεν εντοπίζει σημαντικές διαφορές μεταξύ των φύλων όσον αφορά τα συνολικά επίπεδα εξάντλησης των γονέων. Ωστόσο, οι μητέρες φέρουν μεγαλύτερο φορτίο σε επίπεδο εγκεφαλικής καταπόνησης. «Αναλάμβαναν περισσότερο το σχεδιασμό, την οργάνωση και τη σκέψη για όλα όσα σχετίζονται με τα Χριστούγεννα», είπε η Teuber.

Ο Patrik Bogdán, ψυχολόγος στο Πανεπιστήμιο του Pécs στην Ουγγαρία, ο οποίος πρόσφατα συνέγραψε μια ανασκόπηση του αντίκτυπου της εξάντλησης των γονέων στην ευημερία της οικογένειας, επισημαίνει ότι η έρευνα αποκαλύπτει πως και οι γονείς που ξέρουν πώς να διαχειρίζονται τα συναισθήματά τους μπορούν να δυσκολευτούν όταν το άγχος συσσωρεύεται πιο γρήγορα από ό,τι μπορούν να ανακάμψουν.

«Τα Χριστούγεννα συχνά παρουσιάζονται ως μια περίοδος αγάπης, συντροφικότητας και χαλάρωσης, αλλά για πολλές οικογένειες χαρακτηρίζονται πιο σωστά από μάχη με το χρόνο και αυξημένες απαιτήσεις», είπε ο Bogdán.

Ο μύθος των «τέλειων Χριστουγέννων», πρόσθεσε, μπορεί να τροφοδοτήσει περαιτέρω την αυτοκριτική και την συναισθηματική εξάντληση. Η εξάντληση δεν είναι προσωπική αποτυχία, αλλά «μια φυσική αντίδραση σε παρατεταμένους παράγοντες άγχους στη ζωή», είπε ο Bogdán.

Πώς να περάσετε τα Χριστούγεννα χωρίς να εξαντληθείτε

Κάντε λιγότερα: Η Anita Cleare, σύμβουλος γονέων με έδρα το Ηνωμένο Βασίλειο και συγγραφέας του The Work/Parent Switch, συμβουλεύει ορθά κοφτά: κάντε λιγότερα. « Τα παιδιά προτιμούν να κουρνιάσουν μαζί σας στον καναπέ τρώγοντας τοστ παρά να κάθονται στο τραπέζι τρώγοντας λαχανάκια Βρυξελλών», λέει χαρακτηριστικά. «Επιλέξτε τις παραδόσεις που έχουν νόημα για εσάς, που δημιουργούν τις εμπειρίες που θέλετε και που ενσωματώνουν τις οικογενειακές σας αξίες. Και κάντε μόνο αυτές».

Αναγνωρίστε το άγχος αντί να το κρύβετε: Η Teuber επισημαίνει ότι οι γονείς συχνά καταστέλλουν τα πραγματικά τους συναισθήματα για να προστατεύσουν τα παιδιά τους, αλλά αυτό μπορεί να έχει αντίθετα αποτελέσματα. Η ήρεμη, κατάλληλη για την ηλικία ειλικρίνεια – όπως το να λέτε ότι αισθάνεστε κουρασμένοι ή καταβεβλημένοι – βοηθά τα παιδιά να μάθουν ότι τα δύσκολα συναισθήματα είναι φυσιολογικά και διαχειρίσιμα, ενώ ταυτόχρονα μειώνει την συναισθηματική πίεση στους ίδιους τους γονείς.

Πάρτε ένα time-out : Η εξάντληση τείνει να επιδεινώνεται όταν οι γονείς δεν έχουν την ευκαιρία να ανακάμψουν. Ακόμη και σύντομα διαλείμματα – ένας περίπατος, ένα ξάπλωμα, λίγα λεπτά ησυχίας – μπορούν να βοηθήσουν στην πρόληψη της συσσώρευσης άγχους κατά τη διάρκεια της ημέρας. «Αν όλα γίνουν λίγο υπερβολικά, έχετε έτοιμη μια φράση που μπορείτε να πείτε και ένα μέρος όπου μπορείτε να αποσυρθείτε. Για παράδειγμα: «Νιώθω λίγο άγχος, θα πάω να ξαπλώσω για λίγα λεπτά και να ξεκουραστώ», πρότεινε η Cleare. «Δείχνοντας στα παιδιά μας υγιείς στρατηγικές αντιμετώπισης, υποστηρίζουμε τη ρύθμιση των συναισθημάτων τους, καθώς και τη δική μας».

Μοιραστείτε το συναισθηματικό και ψυχικό φορτίο: Τόσο η Teuber όσο και η Cleare τόνισαν τη σημασία της υποστήριξης από τον σύντροφο. Το να μοιράζεστε τον προγραμματισμό, τα ψώνια και την οργάνωση των Χριστουγέννων – ή απλά να νιώθετε συναισθηματική υποστήριξη – μπορεί να μειώσει σημαντικά την πίεση.

Μην επιδιώκετε το "τέλειο": H Bogdán είπε ότι η γονική εξουθένωση επηρεάζει συχνά εκείνους που θέτουν τις υψηλότερες απαιτήσεις στον εαυτό τους. «Είναι σημαντικό να κατανοήσουμε ότι η γονική εξουθένωση δεν είναι πρόβλημα των «κακών γονιών». Αντίθετα, επηρεάζει συχνά εκείνους τους γονείς που προσπαθούν σκληρότερα να ανταποκριθούν στο ιδανικό του τέλειου γονιού και που θέτουν συνεχώς υψηλές απαιτήσεις στον εαυτό τους», προσθέτει. «Με την πάροδο του χρόνου, αυτή η συνεχής πίεση να ανταποκριθεί κανείς σε μη ρεαλιστικές απαιτήσεις μπορεί να οδηγήσει σε εξάντληση και εξουθένωση. Η μείωση των υπερβολικά υψηλών προσδοκιών που έχει κανείς από τον εαυτό του είναι επομένως ένα κρίσιμο βήμα».

Πηγή: Guardian