Το μήνυμα της φετινής Παγκόσμιας Ημέρας Ψυχικής Υγείας ήταν «Να ακουστούν τα βιώματα: Αληθινές φωνές, πραγματική αλλαγή» («Lived Experiences Heard: Real Voices, Real Change»).
Η Martine Ingvorsen, στέλεχος της Μονάδας Πρόληψης Νοσημάτων και Προαγωγής της Υγείας της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, απαντά σε ερωτήματα που θα απασχολήσουν μικρούς και μεγάλους. «Είμαι υπερήφανη που μπορώ να πω ότι η Ευρωπαϊκή Επιτροπή δεν ακούει απλώς — αλλά ανταποκρίνεται», δηλώνει χαρακτηριστικά η κυρία Ingvorsen
1. Γιατί η πρωτοβουλία αυτή εστιάζει στα παιδιά;
Τα παιδιά που είναι σωματικά δραστήρια, ακολουθούν υγιεινή διατροφή και μεγαλώνουν σε ένα περιβάλλον που υποστηρίζει την υγεία τους έχουν πολύ περισσότερες πιθανότητες να παραμείνουν υγιή και στην ενήλικη ζωή. Το ίδιο ισχύει και για την ψυχική υγεία: τα παιδιά που αισθάνονται ασφαλή, νιώθουν άνετα με τον κόσμο γύρω τους και έχουν θετική εικόνα για τον εαυτό τους, ενώ παράλληλα λαμβάνουν υποστήριξη για την ανάπτυξη δεξιοτήτων διαχείρισης των δυσκολιών, έχουν πολύ περισσότερες πιθανότητες να διατηρήσουν καλή ψυχική υγεία καθώς μεγαλώνουν.
Αντίθετα, τα παιδιά που βρίσκονται σε επισφαλείς συνθήκες και δεν λαμβάνουν την απαραίτητη υποστήριξη για την ψυχική τους υγεία διατρέχουν ιδιαίτερα αυξημένο κίνδυνο. Περίπου οι μισές περιπτώσεις ψυχικών διαταραχών εκδηλώνονται πριν από την ηλικία των 18 ετών, ενώ οι συνέπειές τους μπορεί να διαρκέσουν ολόκληρη τη ζωή.
Είναι, επομένως, εύλογο να εστιάζουμε στη σωματική και ψυχική υγεία των παιδιών και των νέων, προκειμένου να προλαμβάνουμε προβλήματα που όχι μόνο στερούν από τα παιδιά την ποιότητα ζωής τους, αλλά καταλήγουν να συνεπάγονται και πολύ μεγαλύτερο κόστος μακροπρόθεσμα.
2. Διατρέχουν τα παιδιά μεγαλύτερο κίνδυνο;
Σήμερα, αντιμετωπίζουμε πολύ διαφορετικές προκλήσεις σε σύγκριση με τις προηγούμενες γενιές. Τα παιδιά και οι νέοι μεγαλώνουν σε ένα περιβάλλον που ψηφιοποιείται ολοένα και περισσότερο. Τα τελευταία 15 χρόνια, ο χρόνος που περνούν τα παιδιά σε οθόνες και μέσα κοινωνικής δικτύωσης έχει υπερδιπλασιαστεί σε ολόκληρη την ΕΕ.
Σύμφωνα με το Ευρωβαρόμετρο του 2026, οι έφηβοι ηλικίας 13 έως 18 ετών αναφέρουν ότι τα Σαββατοκύριακα περνούν κατά μέσο όρο 6,1 ώρες την ημέρα μπροστά σε οθόνες. Σχεδόν οι μισοί (46%) δηλώνουν ότι ο χρόνος αυτός ξεπερνά τις έξι ώρες ημερησίως. Ένας στους τρεις ανέφερε ότι αισθάνθηκε άγχος, ανησυχία ή θλίψη εξαιτίας αυτής της χρήσης. Εντοπίστηκαν επίσης πρόσθετοι παράγοντες που μπορούν να επηρεάσουν την ευημερία των παιδιών, όπως η σύγκριση με τους άλλους (45%) και ο φόβος ότι θα χάσουν κάτι σημαντικό (41%).
Πρόκειται για μια κρίσιμη περίοδο για την ανάπτυξη του εγκεφάλου και της προσωπικότητας. Τα πιο πρόσφατα επιστημονικά δεδομένα δείχνουν ότι όσο νωρίτερα αρχίζουν τα παιδιά να χρησιμοποιούν τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, τόσο περισσότερο χρόνο τείνουν να αφιερώνουν σε αυτά αργότερα, κάτι που συνδέεται με υψηλότερα επίπεδα συμπτωμάτων ψυχικής υγείας.
3. Τι περιλαμβάνει το εργαλείο και πώς θα συμβάλει στην υποστήριξη των παιδιών;
Το εργαλείο υιοθετεί μια ολοκληρωμένη προσέγγιση για την υγεία και την ευημερία των παιδιών, η οποία υπερβαίνει τα όρια μεμονωμένων υπηρεσιών ή παρεμβάσεων. Καλύπτει τέσσερις βασικούς τομείς: την ψυχική υγεία, τον υγιεινό τρόπο ζωής, τον εμβολιασμό και την ανάπτυξη στην πρώιμη παιδική ηλικία.
Η ποιοτική υγειονομική περίθαλψη, η παροχή θρεπτικών γευμάτων σε εκπαιδευτικά περιβάλλοντα, η υποστήριξη της ψυχικής υγείας και η ψυχοκοινωνική υποστήριξη, η στήριξη των οικογενειών και άλλα προληπτικά μέτρα αποτελούν μέρος ενός ευρύτερου πλαισίου που προάγει τη σωματική, ψυχική, συναισθηματική και κοινωνική ανάπτυξη των παιδιών.
Το εργαλείο καλύπτει τόσο τη σωματική όσο και την ψυχική υγεία και παρέχει πρακτικές, βήμα προς βήμα οδηγίες, ώστε να βοηθήσει τους υπεύθυνους χάραξης πολιτικής να εντοπίζουν τις προκλήσεις, να αναπτύσσουν λύσεις και να ανταλλάσσουν καλές και καινοτόμες πρακτικές.
Οι διαθέσιμοι πόροι περιλαμβάνουν ενημερωτικά δελτία, επιστημονική βιβλιογραφία, περιφερειακά σύνολα δεδομένων, έναν οδικό χάρτη για ουσιαστική διαβούλευση με τους νέους και πρότυπα για τη συμμετοχή των ενδιαφερόμενων φορέων.
Οι ενδιαφερόμενοι φορείς και οι υπεύθυνοι χάραξης πολιτικής μπορούν να έχουν πρόσβαση σε όλες αυτές τις πληροφορίες. Παράλληλα, έχουν τη δυνατότητα να ακολουθήσουν μια καθοδηγούμενη διαδικασία βήμα προς βήμα, η οποία θα τους βοηθήσει να εντοπίσουν ανισότητες, να διαμορφώσουν συναινέσεις και να θέσουν πράγματι σε εφαρμογή δοκιμασμένες και αποτελεσματικές παρεμβάσεις στα τοπικά δίκτυα φροντίδας και υγείας των παιδιών.
Το εργαλείο αποτελεί μέρος μιας τριετούς εταιρικής σχέσης, με χρηματοδότηση της ΕΕ, με τη UNICEF, η οποία αποσκοπεί στην προώθηση μιας ολοκληρωμένης προσέγγισης με έμφαση στην πρόληψη για την υγεία των παιδιών στα κράτη μέλη της ΕΕ, καθώς και στην Ισλανδία και τη Νορβηγία.
Το εργαλείο συμπληρώνει επίσης άλλες πρωτοβουλίες της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, μεταξύ των οποίων και η προτεινόμενη Πράξη της ΕΕ για τα Παιδιά (EU Kids Act), που παρουσιάστηκε τον Σεπτέμβριο του 2026 και προβλέπει τη σταδιακή εφαρμογή μιας προσέγγισης βασισμένης στην ηλικία για την πρόσβαση των παιδιών στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης σε ολόκληρη την ΕΕ.
Παράλληλα, ευθυγραμμίζεται με τους στόχους της εκστρατείας της Ευρωπαϊκής Επιτροπής «In This Together» («Μαζί σε αυτό»), η οποία αποσκοπεί στην ευαισθητοποίηση σχετικά με τις προκλήσεις της ψυχικής υγείας, στην προώθηση αποτελεσματικών μέτρων πρόληψης και έγκαιρης υποστήριξης, καθώς και στην καταπολέμηση του στίγματος, ώστε οι άνθρωποι να αισθάνονται ότι μπορούν να μιλούν ανοιχτά και να αναζητούν βοήθεια. Η εκστρατεία περιλαμβάνει ειδική ενότητα για τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης και τον χρόνο που περνά κανείς μπροστά σε οθόνες.
4. Τι γίνεται με την ψυχική υγεία γενικότερα; Τι κάνει η Ευρωπαϊκή Επιτροπή για να βοηθήσει όλους τους πολίτες, συμπεριλαμβανομένων των ενηλίκων;
Τουλάχιστον 84 εκατομμύρια άνθρωποι στην ΕΕ αντιμετωπίζουν προβλήματα ψυχικής υγείας.
Μέσω της ολοκληρωμένης προσέγγισης της ΕΕ για την ψυχική υγεία και με σχεδόν 1,3 δισ. ευρώ σε διαθέσιμες χρηματοδοτικές ευκαιρίες, εργαζόμαστε για να διασφαλίσουμε ισότιμη πρόσβαση σε υψηλής ποιότητας και οικονομικά προσιτή θεραπεία και φροντίδα. Παράλληλα, δεσμευόμαστε να προάγουμε την ψυχική υγεία, να μειώνουμε το στίγμα και να στηρίζουμε την επανένταξη των ανθρώπων στην κοινωνία μετά την ανάρρωσή τους.
Η χρηματοδότηση αυτή περιλαμβάνει 9 εκατ. ευρώ για το Ευρωπαϊκό Πρόγραμμα Ανταλλαγών, Δικτύωσης και Δεξιοτήτων για την Ψυχική Υγεία (EU PROMENS), ένα πρόγραμμα ανάπτυξης ικανοτήτων που προσφέρει διεπιστημονική κατάρτιση και ευκαιρίες ανταλλαγής γνώσεων και εμπειριών για τους επαγγελματίες ψυχικής υγείας.
Επιπλέον, διαθέτουμε ένα έργο εταιρικής σύμπραξης ύψους 11 εκατ. ευρώ με τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας για την Ευρώπη (WHO/Europe), το οποίο παρέχει εξατομικευμένη υποστήριξη στα κράτη μέλη, με στόχο τη βελτίωση και τη μεταρρύθμιση των συστημάτων ψυχικής υγείας μέσω διαλόγου για τη χάραξη πολιτικής και δράσεων ανάπτυξης ικανοτήτων.
Πηγή: ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ
