Είναι 2 τα ξημερώματα και μια έφηβη, ανήσυχη για ένα πρόβλημα που αντιμετωπίζει με μια φίλη της, δεν μπορεί να κοιμηθεί. Αντί να ξυπνήσει τους γονείς της, παίρνει το κινητό της, ανοίγει μια εφαρμογή τεχνητής νοημοσύνης και πληκτρολογεί: «Είμαι πολύ αγχωμένη και δεν μπορώ να κοιμηθώ».

Η απάντηση έρχεται αμέσως: «Λυπάμαι που το περνάς αυτό. Θέλεις να μου πεις λίγα περισσότερα για αυτό που σε αγχώνει;» Η συζήτηση συνεχίζεται και, 20 λεπτά αργότερα, η έφηβη είναι πιο ήρεμη και μπορεί να κοιμηθεί. Η υποστηρικτική «φωνή» που την ηρέμησε; Ένα chatbot...

Μπορεί να μοιάζει με πρόκειται με υποθετικό σενάριο, ωστόσο αντιπροσωπεύει ένα πολύ συνηθισμένο μοτίβο χρήσης της τεχνητής νοημοσύνης από εφήβους.

Τι δείχνουν οι έρευνες

Πολλοί έφηβοι στρέφονται στα chatbot τεχνητής νοημοσύνης, τα οποία έχουν σχεδιαστεί ώστε να προσομοιώνουν την ενσυναίσθηση και να διατηρούν την ανθρώπινη αλληλεπίδραση, αναζητώντας συντροφιά, συναισθηματική υποστήριξη και συμβουλές για την ψυχική υγεία. Έρευνες δείχνουν ότι αυτό γίνεται ολοένα και συχνότερα: το 72% των εφήβων έχει αλληλεπιδράσει με chatbot-«συντρόφους», ενώ το 13% έως 20% αναζήτησε υποστήριξη μέσω τεχνητής νοημοσύνης για συναισθηματικές ανησυχίες μέσα σε διάστημα δύο μηνών το 2025.

Σε μια άλλη πρόσφατη μελέτη, το 63% των εφήβων και νεαρών ενηλίκων που χρησιμοποίησαν chatbot για συμβουλές σχετικά με την ψυχική υγεία δεν το είχαν αποκαλύψει σε κανέναν.

Κλινικοί ψυχολόγοι και παιδοψυχίατροι που εργάζονται με εφήβους, έχουν δει αυτή τη μετατόπιση από πρώτο χέρι.

Το 2025 δημοσιεύθηκαν κατευθυντήριες οδηγίες για επαγγελματίες υγείας σχετικά με την ασφαλή χρήση των chatbot από εφήβους και τώρα γίνεται μια μεγάλη προσπάθεια ώστε να βοηθηθούν οι γονείς και φροντιστές να κάνουν το ίδιο.

Γιατί οι έφηβοι είναι ευάλωτοι

Σε αντίθεση με τις πλατφόρμες κοινωνικής δικτύωσης, οι οποίες συνδέουν τους εφήβους με συνομηλίκους τους, τα chatbot τεχνητής νοημοσύνης, όπως τα ChatGPT, Claude και Gemini, λειτουργούν ως προσομοιωμένοι συνομιλητές και σύντροφοι, προσφέροντας άμεσες απαντήσεις που μπορεί να φαίνονται υποστηρικτικές και ενδιαφέρουσες.

Ένας μικρός αριθμός chatbot που έχουν σχεδιαστεί ειδικά για θεραπευτικούς σκοπούς έχει μελετηθεί σε ελεγχόμενες συνθήκες. Ωστόσο, οι περισσότεροι έφηβοι χρησιμοποιούν εργαλεία γενικού σκοπού, τα οποία δεν σχεδιάστηκαν ούτε αξιολογήθηκαν για την παροχή υποστήριξης ψυχικής υγείας. Σε αυτά περιλαμβάνονται αυτόνομες πλατφόρμες όπως το ChatGPT, αλλά και chatbot ενσωματωμένα σε εφαρμογές που ήδη χρησιμοποιούν οι έφηβοι, όπως το My AI του Snapchat.

Αυτά τα chatbot βρίσκονται παντού, είναι εξαιρετικά εύκολα προσβάσιμα και δύσκολα μπορούν οι έφηβοι να τα αποφύγουν ή/και να τα αγνοήσουν. Οι ίδιοι συχνά περιγράφουν τις αλληλεπιδράσεις με τα chatbot ως συναισθηματικά σημαντικές ή υποστηρικτικές, ενώ μερικές φορές προτιμούν τις συνομιλίες με ένα chatbot από το να συνομιλούν με φίλους.

Οι έφηβοι, οι οποίοι ακόμη διαμορφώνουν την αντίληψή τους για τον εαυτό τους και για τα πράγματα γύρω τους, και συχνά αναζητούν κοινωνική αποδοχή, μπορεί να είναι ιδιαίτερα ευάλωτοι στο να βιώνουν αυτές τις προσομοιωμένες σχέσεις ως πραγματικές. Η τάση αυτή εξελίσσεται τώρα και ένα κρίσιμο ερώτημα είναι πώς μπορούμε να καθοδηγήσουμε τους εφήβους ώστε να χρησιμοποιούν τα chatbot με ασφάλεια.

Τα Chatbots για την ψυχική υγεία

Υπάρχουν στοιχεία ότι ορισμένα θεραπευτικά chatbot τεχνητής νοημοσύνης μπορούν να βοηθήσουν ενήλικες με ήπια συμπτώματα ψυχικών διαταραχών, υπό την προϋπόθεση ότι χρησιμοποιούνται παράλληλα με την υποστήριξη από επαγγελματία της ψυχικής υγείας.

Το Woebot, για παράδειγμα, ένα πλήρως αυτοματοποιημένο chatbot βασισμένο στη γνωσιακή-συμπεριφορική θεραπεία, μείωσε τα συμπτώματα κατάθλιψης σε φοιτητές πανεπιστημίου έπειτα από μόλις δύο εβδομάδες χρήσης. Ορισμένα πρώιμα στοιχεία δείχνουν ότι μπορεί να υπάρχει όφελος και για μικρότερους εφήβους.

Όμως πρόκειται για εξειδικευμένα εργαλεία που έχουν δοκιμαστεί σε ερευνητικές μελέτες -όχι για chatbot γενικού σκοπού, όπως το ChatGPT, τα οποία χρησιμοποιούν στην πραγματικότητα οι περισσότεροι έφηβοι. Αυτά τα συστήματα συνήθως δεν διαθέτουν αποτελεσματικά πρωτόκολλα αντιμετώπισης κρίσεων ή μηχανισμούς παραπομπής σε επαγγελματική φροντίδα όταν κάποιος βρίσκεται σε κίνδυνο.

Έκθεση της Common Sense Media τον Νοέμβριο του 2025 χαρακτήρισε τα chatbot γενικού σκοπού ως απαράδεκτα επικίνδυνα για την υποστήριξη της ψυχικής υγείας των εφήβων.

Αντιμετωπίζοντας τα οφέλη και τους κινδύνους

Τα chatbot γενικού σκοπού μπορούν να παράγουν ανακριβείς ή παραπλανητικές συμβουλές, παρουσιάζοντάς τες μάλιστα με μεγάλη επίφαση επιστημονικής βεβαιότητας. Για ορισμένους χρήστες, αυτό μπορεί να προκαλέσει σύγχυση ή να ενισχύσει επικίνδυνες πεποιθήσεις.

Οι έφηβοι, ιδιαίτερα όσοι βιώνουν μοναξιά, άγχος ή δυσκολίες στην κοινωνική επικοινωνία, μπορεί να δημιουργήσουν ισχυρούς δεσμούς με τα chatbot και να στραφούν σε αυτά αντί για την ανθρώπινη επαφή. Αυτό μπορεί με τη σειρά του να διαμορφώσει λανθασμένα τις προσδοκίες τους από τις πραγματικές σχέσεις.

Το πιο ανησυχητικό ζήτημα είναι ο τρόπος με τον οποίο αυτά τα συστήματα διαχειρίζονται σκέψεις που θέτουν πραγματικό κίνδυνο για τους εφήβους, συμπεριλαμβανομένων σκέψεων για επικίνδυνες κοινωνικές συμπεριφορές, αυτοτραυματισμό ή ακόμη και αυτοκτονία.

Μελέτες σχετικά με την ικανότητα των chatbot -τόσο των θεραπευτικών όσο και των γενικού σκοπού- να εντοπίζουν και να ανταποκρίνονται σε σκέψεις αυτοκτονίας δείχνουν ανεπαρκή αποτελέσματα. Ακόμη και όταν τα chatbot παρέχουν πληροφορίες για υπηρεσίες υποστήριξης σχετικά με την πρόληψη των αυτοκτονιών και την αντιμετώπιση κρίσεων στις ΗΠΑ, οι συνομιλίες με ανησυχητικό περιεχόμενο συχνά συνεχίζονται χωρίς να διακόπτονται υποχρεωτικά.

Η ασφάλεια των αλληλεπιδράσεων τείνει να μειώνεται όσο διαρκούν οι συνομιλίες. Έτσι, οι σκέψεις και οι ανησυχίες στις 2 τα ξημερώματα μπορεί να εξελιχθούν σε ακόμη πιο επικίνδυνη αλληλεπίδραση μόλις μία ώρα μετά, καθώς οι απαντήσεις των chatbot γίνονται όλο και πιο χαοτικές και υπόκεινται λιγότερο σε μηχανισμούς ασφαλείας.

Αγωγές που κατατέθηκαν και διευθετήθηκαν την τελευταία διετία υποστήριξαν ότι αλληλεπιδράσεις με γλωσσικά μοντέλα, όπως το ChatGPT, συνδέθηκαν με αυτοκτονική συμπεριφορά εφήβων και τραγικές απώλειες, αναδεικνύοντας τις ανεπάρκειες των εμπορικών chatbot όσον αφορά τα προστατευτικά μέτρα και τα πρωτόκολλα αντιμετώπισης κρίσεων.

Λόγω αυτών των ανησυχιών, ορισμένα προγράμματα chatbot έχουν θεσπίσει περιορισμούς. Το Character.ai, για παράδειγμα, απαγόρευσε πρόσφατα τις ανοιχτές συνομιλίες για χρήστες κάτω των 18 ετών. Η εφαρμογή απαιτεί πλέον επαλήθευση ηλικίας και επιτρέπει στους γονείς να επιλέξουν να λαμβάνουν τις σχετικές ειδοποιήσεις.

Ωστόσο, εξακολουθούν να υπάρχουν πολλές επιλογές για τους εφήβους ώστε να έχουν ανοιχτές συνομιλίες με τεχνητή νοημοσύνη, ενώ συχνά παρακάμπτουν τους περιορισμούς που έχουν σχεδιαστεί για την ασφάλειά τους.

Τα σημάδια που πρέπει να προσέχουν οι γονείς

Οι γονείς και άλλοι ενήλικες εμπιστοσύνης μπορούν να προσέχουν συμπεριφορές όπως:

• Αυξανόμενος χρόνος συνομιλίας με AI «συντρόφους»,
• Μείωση του χρόνου και της προσπάθειας που αφιερώνει ο έφηβος στις σχέσεις με την οικογένεια, τους φίλους, τους εκπαιδευτικούς και άλλους ανθρώπους,
• Έντονη δυσφορία ή ευερεθιστότητα όταν περιορίζεται η πρόσβαση στα chatbot, και
• Προτίμηση της αλληλεπίδρασης με chatbot αντί για ανθρώπινη υποστήριξη σε στιγμές συναισθηματικής δυσφορίας ή κρίσης.

Αυτά τα μοτίβα θυμίζουν την προβληματική χρήση των μέσων κοινωνικής δικτύωσης από εφήβους, μια πορεία που αποτελεί προειδοποιητικό μάθημα.

Η ευρύτερη αναγνώριση των κινδύνων των μέσων κοινωνικής δικτύωσης ήρθε μόνο αφού οι επιπτώσεις είχαν ήδη παγιωθεί. Το 2023, ο Γενικός Χειρουργός των ΗΠΑ προειδοποίησε ότι τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης αποτελούν «βαθύ κίνδυνο βλάβης» για την ψυχική υγεία των νέων.

Επιστήμονες εκτιμούν οι επιστήμονες τα chatbot ενέχουν συγκρίσιμο κίνδυνο και η έγκαιρη ενημέρωση είναι απαραίτητη.

Ο ρόλος γονέων και φροντιστών

Το πιο σημαντικό βήμα είναι απλό: Μιλήστε με τους εφήβους για τη χρήση των chatbot.

Η προσέγγιση με περιέργεια και χωρίς επικριτική διάθεση βοηθά.

Είναι λογικό να θεωρούμε ότι ένας έφηβος χρησιμοποιεί chatbot, καθώς αυτό είναι αρκετά πιθανό. Αντί για μια κλειστή ερώτηση όπως «Μιλάς με chatbot;», την οποία ο έφηβος μπορεί να εκλάβει ως επικριτική, οι ενήλικες μπορούν να ξεκινήσουν με ανοιχτές ερωτήσεις, όπως: «Όταν χρησιμοποιείς chatbot όπως το ChatGPT, για ποια πράγματα μιλάς;»

Περισσότερες πληροφορίες μπορούν να αντληθούν με ερωτήσεις όπως: «Έχει υπάρξει ποτέ κάτι που σε έκανε να νιώσεις άβολα, μπερδεμένος/η ή να εκπλαγείς;» ή «Πώς χρησιμοποιείς τα chatbot ή τους AI συντρόφους όταν νιώθεις αναστατωμένος/η ή καταβεβλημένος/η;»

Πολλοί έφηβοι μπορεί να αισθανθούν ανακούφιση όταν οι γονείς είναι πρόθυμοι να συζητήσουν ανοιχτά το θέμα, αντί να το απορρίψουν ή να απαγορεύσουν τη χρήση. Οι γονείς μπορούν να αξιοποιήσουν όσα μαθαίνουν από αυτές τις συζητήσεις για να προσφέρουν καθοδήγηση.

Θέτοντας όρια για ασφαλή χρήση

Όπως οι οικογένειες θέτουν όρια στον χρόνο χρήσης οθονών και των μέσων κοινωνικής δικτύωσης, σε αυτά μπορούν να συμπεριλάβουν και τη χρήση chatbot.

Τα χρονικά όρια, ιδιαίτερα αργά τη νύχτα, όταν οι έφηβοι μπορεί να είναι πιο συναισθηματικά ευάλωτοι, μπορούν να βοηθήσουν.

Γονείς και έφηβοι θα πρέπει να συμφωνούν ξεκάθαρα για τις περιπτώσεις στις οποίες δεν πρέπει να χρησιμοποιούνται chatbot, ιδιαίτερα σε στιγμές κρίσης ή έντονης συναισθηματικής φόρτισης.

Μπορεί επίσης να είναι χρήσιμο να γνωρίζουν εκ των προτέρων πώς να απευθυνθούν σε ανθρώπους που μπορούν να προσφέρουν υποστήριξη, όπως ένας έμπιστος φίλος, ένας γονέας ή σχολικός σύμβουλος, καθώς και σε επαγγελματίες ψυχικής υγείας.

Μπορούν επίσης να αναζητήσουν εναλλακτικές τεχνικές συναισθηματικής ρύθμισης, όπως η καταγραφή σκέψεων σε ημερολόγιο, η απόσπαση της προσοχής, οι τεχνικές γείωσης και οι ασκήσεις αναπνοής.

Οι τακτικές συζητήσεις σχετικά με το πώς εξελίσσεται η χρήση των chatbot και αν έχουν προκύψει ανησυχίες μπορούν να διατηρήσουν ανοιχτή την επικοινωνία και να βελτιώσουν την ασφάλεια.

Ο στόχος δεν είναι απαραίτητα να εξαλειφθεί η χρήση των chatbot, αλλά να τεθούν προσεκτικά όρια που προστατεύουν την ανθρώπινη επαφή και μειώνουν την πιθανότητα επικίνδυνων αλληλεπιδράσεων.

Ο ψηφιακός εγγραμματισμός γύρω από την ΑΙ

Οι κλινικές κατευθυντήριες οδηγίες μας υπογραμμίζουν τη σημασία του να κατανοούν οι έφηβοι τι είναι και τι δεν είναι τα chatbot. Οι γονείς μπορούν να ενισχύσουν αυτή την κατανόηση.

Σημαντικά θέματα προς συζήτηση με τους εφήβους είναι τα εξής:

• Τα chatbot δεν «γνωρίζουν» πραγματικά τους ανθρώπους. Στις συνομιλίες προβλέπουν απαντήσεις με βάση μοτίβα που εντοπίζουν στη συζήτηση. Επομένως, οποιαδήποτε αίσθηση κατανόησης, σύνδεσης ή ενσυναίσθησης — όσο πειστική κι αν φαίνεται — είναι προσομοιωμένη και όχι πραγματική,
• Τα chatbot μπορούν να κάνουν λάθη ή ακόμη και να επινοούν πληροφορίες, κάτι που στον χώρο της τεχνητής νοημοσύνης αποκαλείται «παραισθήσεις» (hallucinations), ενώ ταυτόχρονα μπορεί να παρουσιάζουν αυτές τις ανακρίβειες με μεγάλη βεβαιότητα,
• Τα chatbot έχουν ρυθμιστεί από τους δημιουργούς τους ώστε να είναι συνεργάσιμα και ευχάριστα και συχνά τείνουν να λένε στους ανθρώπους αυτό που θέλουν να ακούσουν. Αυτό μπορεί να κάνει τις απαντήσεις τους λιγότερο αξιόπιστες ή χρήσιμες στην πραγματική ζωή, και
• Οι συνομιλίες με τα chatbot δεν είναι απαραίτητα ιδιωτικές ή προστατευμένες. Οι συνομιλίες μπορεί να αποθηκεύονται, να χρησιμοποιούνται για την εκπαίδευση μελλοντικών μοντέλων, να ελέγχονται από ανθρώπους ή να εκτίθενται σε περίπτωση παραβίασης δεδομένων.

Η ανοιχτή συζήτηση σχετικά με αυτούς τους περιορισμούς βοηθά τους εφήβους να χρησιμοποιούν την τεχνητή νοημοσύνη πιο κριτικά και με μεγαλύτερη ασφάλεια.

Κρατήστε ανοιχτούς τους διαύλους επικοινωνίας

Η έρευνα μόλις αρχίζει να αποκαλύπτει τον τρόπο με τον οποίο οι αλληλεπιδράσεις των εφήβων με τα chatbot επηρεάζουν συγκεκριμένα την ψυχική τους υγεία. Ωστόσο, οι αναδυόμενες ανησυχίες είναι πραγματικές και σημαντικές.

Καθώς οι αλληλεπιδράσεις με τα chatbot γίνονται ολοένα και πιο δύσκολο να αποφευχθούν από τους εφήβους, είναι δυνατό να τους υποστηρίξουμε ώστε να τα χρησιμοποιούν με μεγαλύτερη ασφάλεια.

Η στιγμή για να μιλήσουμε με τους εφήβους είναι τώρα. Τέτοιες συζητήσεις μπορούν να συμβάλουν στην προστασία της ασφάλειάς τους και στην ενίσχυση των ανθρώπινων σχέσεών τους.

Πηγή: THE CONVERSATIONS.COM