Σε πρόσφατη μελέτη, η Heather Heap, υποψήφια Διδάκτορας στο Τμήμα Ψυχολογίας του Πανεπιστημίου του Aberystwyth μαζί με την ερευνητική της ομάδα αξιολόγησαν τα δεδομένα που συνέλεξαν μέσω προσωπικών συνεντεύξεων από 20 άτομα ηλικίας 60 ετών και άνω σχετικά με τον ρόλο που παίζει το χιούμορ στη ζωή τους.
Αυτό που προέκυψε σκιαγράφησε μια σύνθετη εικόνα, όπως λέει η ίδια: Το χιούμορ μπορεί να είναι ένα βασικό μέρος της καθημερινότητας για κάποιους ανθρώπους μεγαλύτερης ηλικίας αλλά ταυτόχρονα να αποτελεί πηγή δυσφορίας για άλλους.
Πολλοί συμμετέχοντες που ζούσαν μόνοι εξήγησαν ότι απλώς είχαν λιγότερες ευκαιρίες να μοιραστούν αστείες στιγμές. Χωρίς συντρόφους ή τακτικές κοινωνικές συναναστροφές, η αδυναμία να γελάσεις με παρέα μειώνεται όχι λόγω αδυναμίας αλλά εξαιτίας συνθηκών κοινωνικής απομόνωσης, εξηγεί η Heap.
«Τώρα που ζω μόνος μου, το θέμα αυτό έχει μια αμηχανία», είπε χαρακτηριστικά ένας 75χρονος άνδρας που συμμετείχε στη μελέτη. «Μόλις γνωρίσω κάποιον όμως τότε είναι που το χιούμορ έρχεται ξανά στην επιφάνεια», πρόσθεσε.
Ο φόβος για τυχόν παρεξηγήσεις
Από τις απαντήσεις ήταν ξεκάθαρο ότι οι μεταβαλλόμενες κοινωνικές αντιλήψεις για το τι θεωρείται αστείο στην εποχή μας επηρεάζει πολύ τον τρόπο με τον οποίο τοποθετούνται χιουμοριστικά οι ηλικιωμένοι.
Όπως πολλοί, από τους συμμετέχοντες στην έρευνα, ανέφεραν μολονότι πολύ συχνά είναι οι νεότερες γενιές που χρησιμοποιούν αφειδώς βωμολοχίες και προκλητικά αστεία, ωστόσο τελικά συχνότερα χαρακτηρίζεται μη αποδεκτός ο τρόπος με τον οποίο αστειεύονται άνθρωποι παλαιότερης γενιάς.
Αρκετοί επισήμαναν επίσης ότι συχνά αισθάνονται την ανάγκη για αυτολογοκρισία, κυρίως όταν συνομιλούν με αγνώστους, από φόβο μήπως άθελα τους πουν κάτι προσβλητικό. Αυτό έχει ως αποτέλεσμα τελικά να αποφεύγουν ακόμα και το ελάχιστο χιουμοριστικό σχόλιο που αυθόρμητα σκέφτηκαν να κάνουν ώστε να σπάσει ο πάγος σε μια καινούργια γνωριμία.
Ορισμένοι συνεντευξιαζόμενοι παραπονέθηκαν επίσης για μια σειρά στερεοτύπων που χρησιμοποιούνται ως εκφράσεις χιούμορ και λίγο-πολύ παρουσιάζουν κάθε ηλικιωμένο «με το ένα πόδι στον τάφο». Η έρευνα έδειξε ότι τέτοια “αστεία” μπορεί να επηρεάσουν αρνητικά την ψυχολογική ευεξία κάποιων μεγαλύτερων σε ηλικία, κυρίως αυτών που έχουν την τάση να εσωτερικεύουν τέτοια στερεότυπα.
Οι αντιδράσεις ποίκιλλαν, λέει η επικεφαλής της έρευνας: Κάποιοι βρίσκουν αυτά τα αστεία προσβλητικά και επιβλαβή, κυρίως οι γυναίκες. Άλλοι, ιδιαίτερα οι άνδρες, φαίνεται να τα κάνουν αποδεκτά πιο εύκολα πιστεύοντας ότι τυχόν αρνητικές επιπτώσεις πηγάζουν λόγω παρεξήγησης και όχι από το ίδιο το αστείο.
Η οικειότητα παίζει επίσης ρόλο: ενώ τα αστεία για την ηλικία όταν γίνονταν από φίλους προκαλούσαν γέλιο, τα ίδια αστεία από τα χείλη ενός αγνώστου θεωρούνταν προσβλητικά.
Η σκοτεινή πλευρά του χιούμορ
Το χιούμορ εξυπηρετεί σημαντικές κοινωνικές λειτουργίες βοηθώντας ανθρώπους όλων των ηλικιών να διαχειριστούν δύσκολες συζητήσεις, να μειώσουν την ένταση και να διατηρήσουν ενεργά τα κανάλια επικοινωνίας με τους άλλους.
Σύμφωνα με την μελέτη, όσοι ηλικιωμένοι χρησιμοποιούν συχνά το χιούμορ ως κοινωνικό εργαλείο τείνουν να αξιολογούν υψηλότερα και τα επίπεδα ευεξίας που βιώνουν. Και για τους επιστήμονες αυτό είναι μάλλον λογικό δεδομένου του γεγονότος ότι ήδη πολλές μελέτες έχουν αποδείξει ότι το χιούμορ έχει θετική επίδραση στην ψυχική υγεία.
Αντίθετα, όσοι συμμετέχοντες βαθμολόγησαν χαμηλά τους δείκτες προσωπικής τους ευεξίας, είχαν περισσότερες πιθανότητες να χρησιμοποιούν το χιούμορ με αμυντικό τρόπο. Όπως δήλωσε μια γυναίκα 62 ετών: «Χρησιμοποιώ το χιούμορ για να εκτρέψω πράγματα, ως μάσκα».
Όμως, όταν κάποιος βασίζεται στο χιούμορ του προκειμένου να κατευθύνει αλλού τις πραγματικές του συναισθηματικές ανάγκες, τελικά περιορίζει το εύρος των δεσμών που μπορεί να αναπτύξει, εξηγούν οι επιστήμονες.
Κατά την Heap, είτε πρόκειται για την ελευθερία να αστειεύεται κανείς χωρίς φόβο να προσβάλει κάποιον, είτε για την ικανότητα να γελάει ακόμα και με αστεία που σατιρίζουν τα γηρατειά, στην πραγματικότητα οι στιγμές χιούμορ δημιουργούνται όταν υπάρχει κάποιος που μπορεί να μας ακούσει, σημειώνει.
Πηγή: THE CONVERSATION.COM
