Με αφορμή την Παγκόσμια Ημέρα Αστέγων, οι Γιατροί του Κόσμου εστιάζουν σε μια κρίση που παραμένει σε μεγάλο βαθμό αόρατη – την αστεγία και τον στεγαστικό αποκλεισμό των ανθρώπων μεγαλύτερης ηλικίας.

Στην Ευρωπαϊκή Ένωση, τουλάχιστον 170.000 ηλικιωμένοι βιώνουν αστεγία και ο πραγματικός αριθμός πιθανότατα είναι μεγαλύτερος, λόγω υποκαταγραφής. Την ίδια στιγμή, ο πληθυσμός άνω των 65 ετών αυξάνεται, ενώ η φτώχεια και η στεγαστική επισφάλεια απειλούν την ποιότητα ζωής και την αξιοπρέπεια ολοένα περισσότερων ανθρώπων: 72,4 εκατομμύρια στην ΕΕ-27 βρίσκονταν σε κίνδυνο φτώχειας το 2025, σύμφωνα με στοιχεία της Εurostat, εκ των οποίων τα 15,6 εκατομμύρια ήταν ηλικίας άνω των 65 ετών.

Στην Ελλάδα, η εικόνα είναι ακόμα πιο ανησυχητική. Η ΕΛΣΤΑΤ αναφέρει ότι το 20,9% των ατόμων ηλικίας 65 ετών και άνω βρισκόταν το 2025 σε κίνδυνο φτώχειας, έναντι 18,8% το 2024. Παράλληλα, σχεδόν ένας στους τρεις ηλικιωμένους (31,8%) δαπανά πάνω από το 40% του εισοδήματός του για έξοδα στέγασης, όταν το αντίστοιχο ποσοστό στην ΕΕ-27 ανέρχεται σε 8,5%.

Η αστεγία δεν αφορά μόνο την έλλειψη στέγης, αλλά και τη δυσκολία πρόσβασης σε κατάλληλη, ασφαλή κατοικία με βασικές παροχές. Πολλοί άνθρωποι μεγαλύτερης ηλικίας ζουν σε παλιά σπίτια, με υψηλό κόστος συντήρησης και θέρμανσης, χωρίς τις απαραίτητες υποδομές προσβασιμότητας ή εύκολη πρόσβαση σε υπηρεσίες υγείας, κοινωνικής φροντίδας και καθημερινής υποστήριξης. Και ενώ συχνά δυσκολεύονται να καλύψουν το σύνολο των αναγκών τους, είναι εκείνοι που πλήττονται δυσανάλογα από τις αναγκαστικές εξώσεις.

Ελλείψει κατάλληλου θεσμικού πλαισίου ή κατάλληλων λύσεων μακροχρόνιας στέγασης και κοινωνικής φροντίδας συχνά άστεγοι ηλικιωμένοι καταλήγουν να περνούν τις τελευταίες ημέρες της ζωής τους σε κρεβάτια κοιτώνων ή νοσοκομείων περιστοιχισμένοι από αγνώστους και όχι τα αγαπημένα ή οικεία τους πρόσωπα -μια σκληρή πραγματικότητα που αναδεικνύει τα κενά στην κοινωνική προστασία και τη φροντίδα των πιο ευάλωτων.

Οι δράσεις των Γιατρών του Κόσμου

Η ανάγκη για ολοκληρωμένες λύσεις αποτυπώνεται καθημερινά στο πεδίο. Οι Γιατροί του Κόσμου στηρίζουν ανθρώπους που ζουν σε επισφάλεια μέσω του Υπνωτηρίου Αστέγων στην Αθήνα και των δράσεων street work στην Αθήνα και τη Θεσσαλονίκη.

Το Υπνωτήριο στην καρδιά της Αθήνας συνιστά σημείο αναφοράς για εκείνους που δεν έχουν άλλη επιλογή από τον δρόμο. Προσφέρει εκτός από ασφαλή διαμονή, έναν χώρο φροντίδας, στοργής και ζεστασιάς, καθώς ανθρώπινη επαφή και ψυχοκοινωνική στήριξη για μια ομαλή και αξιοπρεπή διαβίωση μέχρι την επανένταξη.

Ο Νικήτας Κανάκης, Πρόεδρος των Γιατρών του Κόσμου Ελλάδας επισημαίνει: «Τα αιτήματα στέγασης από ανθρώπους μεγαλύτερης ηλικίας, μεταξύ 75 και 90 ετών, είναι συνεχώς αυξημένα. To πρώτο εξάμηνο του 2026, 21 από τους 55 ωφελούμενους ήταν άνω των 65. Πρόκειται για ανθρώπους με σύνθετα προβλήματα υγείας, που χρειάζονται συνεχή φροντίδα, την οποία, εκ των πραγμάτων, μια μεταβατική δομή όπως το Υπνωτήριο δυσκολεύεται να υποστηρίξει μακροπρόθεσμα. Η μετάβασή τους σε μονάδα φροντίδας ηλικιωμένων είναι επίσης δύσκολη, καθώς πρόκειται συχνά για ανθρώπους με χαμηλές συντάξεις και χωρίς συγγενικό υποστηρικτικό περιβάλλον».

Ταυτόχρονα, στις δράσεις Streetwork οι ομάδες των Γιατρών του Κόσμου συναντούν ανθρώπους μεγαλύτερης ηλικίας που ζουν σε επισφαλή σημεία της πόλης ή στον δρόμο, συχνά χωρίς οικογενειακή υποστήριξη και με πολλαπλά προβλήματα υγείας. Οι ανάγκες τους για ιατρική φροντίδα, ασφαλή στέγαση και συνεχή υποστήριξη είναι ιδιαίτερα αυξημένες.

Οι επείγουσες υπηρεσίες και οι πρωτοβουλίες της Κοινωνίας των Πολιτών προσφέρουν αναγκαία βοήθεια, ωστόσο, δεν μπορούν όμως να καλύψουν την απουσία μιας ολοκληρωμένης δημόσιας πολιτικής. Οι εθνικές στρατηγικές για τη γήρανση και την κοινωνική φροντίδα δεν καλύπτουν πάντοτε επαρκώς τις ανάγκες των ανθρώπων που βιώνουν αστεγία. Απαιτούνται μέτρα για την πρόληψη της απώλειας κατοικίας, την πρόσβαση σε προσιτή και προσβάσιμη στέγη, τη μακροχρόνια φιλοξενία και την κατ’ οίκον φροντίδα, με ουσιαστική σύνδεση της στέγασης, της υγείας και της κοινωνικής υποστήριξης.