«Είμαι κουρασμένη. Πρέπει να κάνω ντους για να ξυπνήσω. Αν κάνω ντους, πρέπει πρώτα να γυμναστώ για να μην χρειαστεί να κάνω δύο ντους», λέει η φωνή στο βίντεο. «Αν πρόκειται να γυμναστώ, πρέπει πρώτα να φάω. Αν πρόκειται να μαγειρέψω, πρέπει πρώτα να πιω καφέ για να έχω ενέργεια να μαγειρέψω», συνεχίζει. Αυτό είναι το περιεχομενο ενός βίντεο στο TikTok το οποίο έχει πάνω από 5 εκατομμύρια προβολές, φέρει τον τίτλο: «Πώς μοιάζει η εκτελεστική δυσλειτουργία».

Εκατοντάδες βίντεο έχουν κυκλοφορήσει στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, επισημαίνοντας τις διάφορες δυσκολίες των ανθρώπων με την «εκτελεστική δυσλειτουργία». Κάθε βίντεο -μαρτυρία έχει το εξής μοτίβο: ανθρώπους που δεν καταφέρνουν να ξεκινήσουν εργασίες, που νιώθουν υπερβολικά επιβαρυμένοι από τις οικιακές δουλειές ή που θεωρητικολογούν για το γιατί ποτέ δεν είναι στην ώρα τους.

Αλλά τι είναι η εκτελεστική δυσλειτουργία; Γιατί την βιώνουν οι άνθρωποι και τι μπορεί να γίνει για να μετριαστεί; Επιπλέον, τι είναι η εκτελεστική λειτουργία;

Τι είναι η εκτελεστική λειτουργία;

Η εκτελεστική λειτουργία είναι η ικανότητα να διαχειρίζεσαι και να οργανώνεις καθημερινές εργασίες, λέει η Mai Uchida, παιδοψυχίατρος στο γενικό νοσοκομείο της Μασαχουσέτης και αναπληρώτρια καθηγήτρια ψυχιατρικής στη Ιατρική Σχολή του Χάρβαρντ. Αυτό περιλαμβάνει τον προγραμματισμό, την ιεράρχηση και το να σκέφτεσαι πόσο χρόνο θα σου πάρει μια εργασία πριν προχωρήσεις στην επόμενη. Αλλά περιλαμβάνει επίσης την ικανότητα να χωρίζεις τις μεγαλύτερες εργασίες σε μικρότερες, να μεταφέρεις την προσοχή σου από τη μία εργασία στην άλλη και να διατηρείς τη λειτουργική μνήμη.

Τι είναι η εκτελεστική δυσλειτουργία;

Η «εκτελεστική δυσλειτουργία», από την άλλη πλευρά, δεν είναι ένας όρος που χρησιμοποιείται από τους επαγγελματίες της ψυχικής υγείας. Είναι πολύ πιο πιθανό να ακούσετε έναν επαγγελματία να λέει ότι ένα άτομο «έχει δυσκολίες με την εκτελεστική λειτουργία» ή «έχει κακή εκτελεστική λειτουργία», λέει η Kristin Carothers, κλινική ψυχολόγος με έδρα την Ατλάντα και τη Νέα Υόρκη.

Ωστόσο, η ιδέα της εκτελεστικής δυσλειτουργίας ανταποκρίνεται σε μια πραγματική εμπειρία που βιώνουν ορισμένοι άνθρωποι.

Τα προφανή χαρακτηριστικά της κακής εκτελεστικής λειτουργίας περιλαμβάνουν:

• δυσκολία στην έναρξη εργασιών,
• παράλειψη ή μη τήρηση προθεσμιών,
• καθυστερήσεις
• απώλεια αντικειμένων.

"Αλλά μπορεί επίσης να περιλαμβάνει μοτίβα όπως κακός έλεγχος των παρορμήσεων και υπερβολικές δαπάνες, δυσκολίες στην τήρηση υποσχέσεων και υπερεκτίμηση της ικανότητας να τηρείτε τις δεσμεύσεις σας", λέει η Carothers.

Σημαντικό είναι ότι η «κακή εκτελεστική λειτουργία» και η «εκτελεστική δυσλειτουργία» δεν είναι διαγνώσεις, λέει η Uchida. Δεν μπορείτε να διαγνωστείτε με κανέναν από αυτούς τους όρους, αλλά η κακή εκτελεστική λειτουργία μπορεί να είναι ένα σύμπτωμα που συνοδεύει μια πραγματική ψυχιατρική πάθηση. Συχνότερα, η κακή εκτελεστική λειτουργία σχετίζεται με την διαταραχή ελλειμματικής προσοχής- υπερκινητικότητας (ADHD), λέει, αν και «υπάρχουν πολλοί άνθρωποι με ADHD που δεν έχουν δυσκολίες στην εκτελεστική λειτουργία». Δεν έχει καμία σχέση με την νοημοσύνη. Οι δυσκολίες στην εκτελεστική λειτουργία μπορούν επίσης να συνοδεύουν το άγχος και την κατάθλιψη.

Τι έχει αρνητική επίδραση στην εκτελεστική λειτουργία;

Όπως και τα περισσότερα άλλα ανθρώπινα χαρακτηριστικά, η εκτελεστική λειτουργία υπάρχει σε ένα φάσμα. «Βρίσκεται σε μια καμπύλη καμπάνας, όπου οι περισσότεροι άνθρωποι βρίσκονται κάπου στη μέση», λέει ο Ari Tuckman, κλινικός ψυχολόγος στο Westchester της Πενσυλβανίας. Η εκτελεστική λειτουργία μπορεί επίσης να αλλάξει κατά τη διάρκεια της ζωής σας. Για παράδειγμα, «οι ενήλικες έχουν καλύτερη εκτελεστική λειτουργία από τα παιδιά», λέει. Μπορεί να μειωθεί λίγο ως συνέπεια της φυσιολογικής γήρανσης, και όσοι περνούν την εμμηνόπαυση πιθανότατα θα δουν μεγαλύτερο βαθμό αλλαγής ως παρενέργεια των ορμονικών αλλαγών.

Οι συνθήκες της ζωής μπορούν επίσης να επηρεάσουν την εκτελεστική λειτουργία. «Αν έχετε μια κακή νύχτα ύπνου ή αν έχετε γρίπη», η εκτελεστική σας λειτουργία θα επηρεαστεί, λέει ο Tuckman. Επεισόδια κατάθλιψης ή άγχους, στρες, μέθη, τραυματισμοί στο κεφάλι και το να είστε πιο απασχολημένοι από το συνηθισμένο είναι επίσης παράγοντες που επηρεάζουν.

Εάν συνήθως δεν αντιμετωπίζετε προβλήματα με την εκτελεστική λειτουργία, αλλά έχετε προβλήματα λόγω προσωρινών συνθηκών ζωής – όπως κακός ύπνος ή περισσότερη απασχόληση από το συνηθισμένο – τα πράγματα θα πρέπει να επανέλθουν στο φυσιολογικό μετά. Αλλά εάν έχετε χρόνια, επίμονα προβλήματα με τη διαχείριση των καθημερινών εργασιών, σε σημείο που επηρεάζουν την προσωπική και επαγγελματική σας ζωή, αυτό μπορεί να είναι ένδειξη ότι υπάρχει ένα υποκείμενο πρόβλημα και ίσως θα πρέπει να επισκεφτείτε έναν επαγγελματία, λέει ο Carothers.

Υπάρχουν τρόποι βελτίωσης της εκτελεστικής λειτουργίας;

Εάν η ικανότητά σας να διαχειρίζεστε και να οργανώνετε εργασίες έχει επιδεινωθεί λόγω υπάρχουσας άγχους ή κατάθλιψης, θεραπείες όπως η ψυχοθεραπεία ή η φαρμακευτική αγωγή για την ανακούφιση αυτών των ψυχιατρικών παθήσεων θα οδηγήσουν επίσης σε βελτίωση της εκτελεστικής λειτουργίας, λέει ο Tuckman.

Ωστόσο, για την ADHD, ενώ η λήψη φαρμάκων για την πάθηση μπορεί να βοηθήσει τα άτομα να αποφύγουν την απόσπαση της προσοχής και να βελτιώσουν τη συγκέντρωσή τους, οι εκτελεστικές λειτουργίες όπως «η οργάνωση, η ιεράρχηση προτεραιοτήτων και η διαχείριση του χρόνου δεν αντιμετωπίζονται πραγματικά με τα φάρμακα», λέει ο Uchida.

Αν και δεν υπάρχουν πραγματικές θεραπείες ειδικά για την κακή εκτελεστική λειτουργία, υπάρχουν στρατηγικές και λύσεις που προτείνουν οι επαγγελματίες για να διευκολύνουν τη διαχείριση του χρόνου. Πολλές από αυτές είναι δοκιμασμένες και αποδεδειγμένες οργανωτικές στρατηγικές, λέει ο Tuckman.

Για παράδειγμα, ρυθμίστε πολλαπλές υπενθυμίσεις και ειδοποιήσεις για τον εαυτό σας και γράψτε σε χαρτί λίστες με πράγματα που πρέπει να κάνετε, ακόμα και για εργασίες που είναι εξαιρετικά μικρές και εύκολες.

Σκεφτείτε και προσπαθήστε να αναγνωρίσετε τα μοτίβα που σας δημιουργούν προβλήματα. Αν πλησιάζει μια προθεσμία στην εργασία σας και ξέρετε ότι τείνετε να χάνετε την αίσθηση του χρόνου όταν ανοίγετε και περιηγείστε στο Instagram, δοκιμάστε να αφαιρέσετε προσωρινά την εφαρμογή από το τηλέφωνό σας. Ουσιαστικά, αποφύγετε να βάζετε τον εαυτό σας σε καταστάσεις που απαιτούν περισσότερο έλεγχο των παρορμήσεων από ό,τι είστε σε θέση να ασκήσετε, λέει ο Tuckman.

Αν σας κατακλύζει το μέγεθος μιας εργασίας και δυσκολεύεστε να ξεκινήσετε, η Uchida συνιστά να βρείτε ένα μικρό χρονικό διάστημα στο οποίο μπορείτε να αφιερωθείτε. Ίσως είναι 15 λεπτά, ίσως είναι μόνο πέντε. Στη συνέχεια, αφιερώστε μόνο αυτό το μικρό χρονικό διάστημα στην εργασία.

Η Carothers συνιστά επίσης να κάνετε χρήση της...βοήθειας του κοινού. «Μερικές φορές οι άλλοι άνθρωποι έχουν καλύτερη εικόνα των συμπεριφορικών σας προτύπων από εσάς», λέει. «Ρωτήστε έναν έμπιστο φίλο, συνάδελφο ή σύντροφο για τους τομείς στους οποίους έχουν παρατηρήσει ότι δυσκολεύεστε». Στη συνέχεια, ζητήστε τους να σας βοηθήσουν να βρείτε λύσεις για αυτές τις συγκεκριμένες περιστάσεις – μπορεί να έχουν ιδέες που δεν έχετε μάθει ή σκεφτεί ποτέ. «Οι ισχυρές κοινωνικές σχέσεις είναι σημαντικές», λέει η Carothers. «Μάθετε από τους ανθρώπους γύρω σας».

Πηγή: Guardian