Οι ανθρώπινες σχέσεις μπορούν να είναι ταυτόχρονα πηγή χαράς αλλά και έντονης ψυχικής επιβάρυνσης. Κάποια στιγμή, σχεδόν όλοι ερχόμαστε αντιμέτωποι με έναν «δύσκολο» άνθρωπο: ένα υπερβολικά προσκολλημένο παιδί, έναν φίλο με έφεση στο δράμα , έναν σύντροφο που φοβάται την οικειότητα, έναν γονέα με έντονες συναισθηματικές μεταπτώσεις ή έναν προϊστάμενο που θέλει να ελέγχει σε υπερβολικό βαθμό τα πάντα.

Σύμφωνα με την Jessica A. Stern, βοηθό καθηγήτρια Ψυχολογίας στο Pomona College, τέτοιες αλληλεπιδράσεις δεν είναι τυχαίες. Πίσω από τη «δύσκολη» συμπεριφορά συχνά κρύβονται βαθύτεροι ψυχολογικοί μηχανισμοί, που σχετίζονται με την ιδιοσυγκρασία, τον τρόπο διαχείρισης των συναισθημάτων και κυρίως το στυλ προσκόλλησης που αναπτύσσουμε από την παιδική ηλικία.

Ιδιοσυγκρασία και συναισθηματική ευαισθησία

Όπως εξηγεί σε σχετικό άρθρο της στο The Conversation, oρισμένοι άνθρωποι έχουν εκ γενετής πιο ευαίσθητο νευρικό σύστημα. Αντιδρούν εντονότερα στο στρες και στα ερεθίσματα του περιβάλλοντος και, όταν υπερφορτώνονται συναισθηματικά, μπορεί να φαίνονται ευέξαπτοι, άκαμπτοι ή υπερβολικά συναισθηματικοί. Αυτό όμως δεν σημαίνει κακή πρόθεση. Όταν το περιβάλλον τους είναι υποστηρικτικό και «ταιριάζει» στην ιδιοσυγκρασία τους, μπορούν να αναπτύξουν υγιείς και ουσιαστικές σχέσεις.

Ο ρόλος της προσκόλλησης

Ένας από τους πιο σημαντικούς παράγοντες πίσω από τις δύσκολες σχέσεις είναι η προσκόλληση που τροφοδοτείται από την ανασφάλεια. Ο τρόπος που συνδεθήκαμε με τους πρώτους φροντιστές μας στην παιδική ηλικία διαμορφώνει το πώς σχετιζόμαστε ως ενήλικες. Εμπειρίες ασυνέπειας ή συναισθηματικής αδιαφορίας μπορεί να οδηγήσουν σε φόβο εγκατάλειψης ή δυσπιστία απέναντι στους άλλους.

Άτομα με ανασφαλή προσκόλληση μπορεί να γίνονται υπερβολικά εξαρτητικά, να αποσύρονται συναισθηματικά, να θυμώνουν εύκολα ή να προσπαθούν να ελέγξουν τους άλλους — όχι επειδή θέλουν να πληγώσουν, αλλά επειδή νιώθουν ανασφάλεια στις στενές σχέσεις.

Η σημασία της ρύθμισης των συναισθημάτων

Στις δύσκολες αλληλεπιδράσεις, τα συναισθήματα συχνά κλιμακώνονται. Έρευνες δείχνουν ότι η δυσκολία στη διαχείριση των συναισθημάτων συνδέεται με αυξημένο κίνδυνο ψυχικών διαταραχών, τερματισμό σχέσεων και επιθετική συμπεριφορά.

Τα καλά νέα είναι ότι υπάρχουν πρακτικοί, επιστημονικά τεκμηριωμένοι τρόποι για να μειωθεί η ένταση, όπως επισημαίνει η Stern:

• Βαθιές αναπνοές, που δίνουν το σήμα της ασφάλειας και του ελέγχου στο νευρικό σύστημα.

• Διάλειμμα 20 λεπτών κατά τη διάρκεια μιας σύγκρουσης, ώστε να μειωθεί το σωματικό στρες.

• Σωματική κίνηση, όπως περπάτημα, χορός ή γιόγκα, που αποδεδειγμένα μειώνει άγχος και καταθλιπτικά συμπτώματα.

• Επαναπλαισίωση της κατάστασης, Αυτή η στρατηγική, που ονομάζεται περιλαμβάνει την αλλαγή του τρόπου με τον οποίο ερμηνεύουμε μια κατάσταση ή τους στόχους που θέτουμε μέσα σε αυτή.Για παράδειγμα, αντί να προσπαθείτε να «διορθώσετε» ένα δύσκολο μέλος της οικογένειας, μπορείτε να εστιάσετε στο να εκτιμήσετε τον χρόνο που περνάτε μαζί του.Η επαναπλαισίωση βοηθά τον εγκέφαλο να ρυθμίσει τα συναισθήματα πριν αυτά κλιμακωθούν, μειώνοντας τη δραστηριότητα σε περιοχές που σχετίζονται με το στρες, όπως η αμυγδαλή.

Πώς να επικοινωνείτε τη δυσκολία σας στον άλλον

Συχνά, οι «δύσκολοι» άνθρωποι δεν αντιλαμβάνονται πώς επηρεάζουν τους γύρω τους. Η επικοινωνία είναι απαραίτητη, αλλά πρέπει να γίνεται σωστά. Οι ειδικοί επισημαίνουν τέσσερα βασικά στοιχεία:

1. Αμοιβαιότητα: Ο διάλογος πρέπει να είναι ανοιχτός και από τις δύο πλευρές.

2. Σαφήνεια: Αναφορά σε συγκεκριμένες συμπεριφορές, όχι γενικεύσεις.

3. Κοινός στόχος: Σύνδεση της συζήτησης με μια λύση που ωφελεί και τους δύο.

4. Κατάλληλος χρόνος: Όταν η ένταση των συναισθημάτων έχει καταλαγιάσει συναισθήματα έχουν ηρεμήσει.

Ενδιαφέρον παρουσιάζει το γεγονός ότι, σύμφωνα με έρευνες, η πιο αποτελεσματική προσέγγιση είναι να ξεκινά κανείς με ειλικρινή διορθωτική επισήμανση και να ακολουθεί με θετική επιβεβαίωση, αντί για το γνωστό «κομπλιμέντο–κριτική–κομπλιμέντο».

Οι δύσκολες σχέσεις αποτελούν μέρος της ανθρώπινης εμπειρίας και δεν σημαίνουν ότι κάποιος είναι «τοξικός» ή ανίατα προβληματικός. Συχνά αντανακλούν βαθύτερα μοτίβα προσκόλλησης, ιδιοσυγκρασίας και λειτουργίας του εγκεφάλου.

Με κατανόηση, αυτορρύθμιση και ξεκάθαρη επικοινωνία, ακόμη και οι πιο απαιτητικές σχέσεις μπορούν να γίνουν πιο διαχειρίσιμες — και σε ορισμένες περιπτώσεις, πραγματικά ουσιαστικές.