Με τη συμμετοχή περισσότερων από 300 εκπροσώπων θεσμικών φορέων, επαγγελματιών του πεδίου, διαμεσολαβητών Ρομά και μελών κοινοτήτων από όλη την Ελλάδα πραγματοποιήθηκε την Τρίτη 3 Μαρτίου η διαδικτυακή ημερίδα παρουσίασης των αποτελεσμάτων του έργου Roma Child VOICE, που διοργάνωσε το Ινστιτούτο Prolepsis στο Europa Experience Athens. Το έργο υλοποιείται στο πλαίσιο του προγράμματος PREVENT, με φορέα υλοποίησης το Ινστιτούτο Prolepsis και εταίρο την Ένωση Ελλήνων Ρομά Διαμεσολαβητών και Συνεργατών τους.

Η ημερίδα ανέδειξε κρίσιμα ζητήματα σχετικά με τους πρώιμους γάμους και τις εφηβικές εγκυμοσύνες στις κοινότητες Ρομά.

Παραβίαση των ανθρωπίνων δικαιωμάτων

Ο πρώιμος γάμος, δηλαδή κάθε ένωση όπου τουλάχιστον ένας από τους συντρόφους είναι κάτω των 18 ετών, αποτελεί σοβαρή παραβίαση των ανθρωπίνων δικαιωμάτων και των δικαιωμάτων του παιδιού. Συχνά οδηγεί σε διακοπή της σχολικής φοίτησης, πρόωρη μητρότητα και αυξημένους κινδύνους για τη σωματική και ψυχική υγεία των εφήβων, ιδίως των κοριτσιών.

Στο πλαίσιο του έργου, η ερευνητική ομάδα του Ινστιτούτου Prolepsis υλοποίησε ποσοτική και ποιοτική έρευνα σε γυναίκες και άντρες από τις κοινότητες Ρομά, με στόχο τη διερεύνηση των γνώσεων, των αντιλήψεων και των στάσεων γύρω από ζητήματα παιδικής προστασίας.

Στο εξεταζόμενο δείγμα από τις κοινότητες Ασπροπύργου, Δήμου Αρτέμιδας και Αχαρνών, η ηλικία γάμου για τις γυναίκες κυμαινόταν από 12 έως 27 έτη, ενώ για τους άνδρες από 12 έως 28 έτη. Η ηλικία απόκτησης πρώτου παιδιού για τις γυναίκες κυμαινόταν από 13 έως 28 έτη, ενώ για τους άνδρες από 14 έως 28 έτη. Σε ορισμένες περιπτώσεις, η συμφωνία για τον γάμο πραγματοποιείται ήδη από την ηλικία των 10 ετών.

Οι επικρατούσες αντιλήψεις

Ωστόσο, ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζουν οι αντιλήψεις σχετικά με την κατάλληλη ηλικία γάμου. Η πλειονότητα των συμμετεχόντων τοποθετεί την «ιδανική» ηλικία γάμου μεταξύ 18 και 24 ετών, τόσο για γυναίκες όσο και για άνδρες. Όπως χαρακτηριστικά ανέφερε συμμετέχων από κοινότητα Ρομά στον Ασπρόπυργο κατά τη διάρκεια της έρευνας: «Δεν θέλω τα παιδιά μου να παντρευτούν τόσο νωρίς όπως εγώ. Τα παιδιά δεν πρέπει να γεννάνε παιδιά».

Τα βιβλιογραφικά δεδομένα αναδεικνύουν, ότι η εφηβική εγκυμοσύνη συνδέεται με σημαντικούς κινδύνους για τη σωματική υγεία των εφήβων μητέρων, όπως αυξημένο κίνδυνο προεκλαμψίας, πρόωρου τοκετού, αιμορραγιών και λοιμώξεων. Παράλληλα, καταγράφονται σημαντικές επιπτώσεις στην ψυχική τους υγεία, με υψηλά ποσοστά κατάθλιψης, άγχους και συναισθηματικής απομόνωσης, ενώ η πρόσβαση σε υπηρεσίες ψυχικής υγείας στους οικισμούς παραμένει σχεδόν ανύπαρκτη. Οι συνέπειες αφορούν επίσης την υγεία των βρεφών και συχνά συνοδεύονται από περαιτέρω κοινωνικό αποκλεισμό, συμβάλλοντας στη διαιώνιση του κύκλου φτώχειας από γενιά σε γενιά.

Τεκμηριωμένες συστάσεις προς την Πολιτεία

Με βάση τα ευρήματα της έρευνας, το Ινστιτούτο Prolepsis διατύπωσε σειρά τεκμηριωμένων προτάσεων πολιτικής, όπως προτάθηκαν από την κοινότητα, για την πρόληψη των πρώιμων γάμων και της εφηβικής εγκυμοσύνης, μεταξύ των οποίων:

• Ενίσχυση της σχολικής φοίτησης, ιδίως για τα κορίτσια Ρομά, με κίνητρα παραμονής στο σχολείο και ειδική επιμόρφωση των εκπαιδευτικών.
• Συστηματική ενημέρωση για τη σεξουαλική και αναπαραγωγική υγεία, με βιωματικά εργαστήρια σε οικισμούς και δομές με τη συνεργασία επαγγελματιών και διαμεσολαβητών Ρομά.
• Ενίσχυση των θεσμικών μηχανισμών προστασίας και εφαρμογή του νομοθετικού πλαισίου, με καλύτερη καταγραφή και παρακολούθηση των πρόωρων γάμων και γεννήσεων και υποστήριξη των πιο ευάλωτων περιπτώσεων.
• Βελτίωση των συνθηκών διαβίωσης και στέγασης, ώστε να περιοριστούν οι συνθήκες κοινωνικού αποκλεισμού.
• Ενδυνάμωση του ρόλου των Κέντρων Κοινότητας με Παράρτημα Ρομά, ως βασικών σημείων παρέμβασης σε τοπικό επίπεδο.
• • Ενεργή συμμετοχή των ίδιων των κοινοτήτων Ρομά στη διαμόρφωση και υλοποίηση των παρεμβάσεων. Σχεδιασμός δράσεων μαζί με την κοινότητα για την κοινότητα.

Ενδυνάμωση των κοριτσιών

Στην ημερίδα συμμετείχαν σημαντικοί εκπρόσωποι του Συμβουλίου της Ευρώπης, οι οποίοι ανέδειξαν τη σημασία της προστασίας των δικαιωμάτων των παιδιών και της ενδυνάμωσης των κοριτσιών στις κοινότητες Ρομά.

Στο χαιρετισμό του, ο Επίτροπος Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων του Συμβουλίου της Ευρώπης, Michael O’Flaherty, τόνισε ότι «οι φορείς αλλαγής στις κοινότητες των Ρομά είναι κυρίως κορίτσια και γυναίκες. Επομένως, η συνεργασία με κορίτσια και γυναίκες και η ενδυνάμωσή τους ως κατόχων δικαιωμάτων μπορεί να έχει πραγματικά μετασχηματιστικό αποτέλεσμα».

«Δεν μπορούν να θεωρηθουν έθιμο»

Ο κ. Γιώργος Σταμάτης, Γενικός Εισηγητής της Κοινοβουλευτικής Συνέλευσης του Συμβουλίου της Ευρώπης για τους Ρομά και Ταξιδευτές και Βουλευτής Επικρατείας της ΝΔ υπογράμμισε τα ακόλουθα: «Οι γάμοι ανηλίκων αποτελούν παραβίαση των δικαιωμάτων του παιδιού. Σε καμία περίπτωση δε μπορούν να θεωρούνται έθιμο. Το ζήτημα είναι πώς μια κοινωνία με βαθιά στερεότυπα απέναντι στους Ρομά, αφήνει ένα παιδί να μεγαλώνει ως παιδί. Ως κράτη – μέλη του Συμβουλίου της Ευρώπης έχουμε την ευθύνη να αναπτύξουμε στοχευμένες πολιτικές για την ανάσχεση αυτού του φαινομένου και ως κοινωνία οφείλουμε να διαμορφώσουμε τις κατάλληλες προϋποθέσεις και να καταρρίψουμε προκαταλήψεις που στερούν από τα παιδιά Ρομά το δικαίωμα σε μια ισότιμη παιδική ηλικία με τα άλλα παιδιά. Η ουσιαστική ένταξη στη σχολική εκπαίδευση είναι απαραίτητη για την αντιμετώπιση των πρώιμων γάμων, καθώς και για το σπάσιμο της διαγενεακής φτώχειας στις κοινότητες των Ρομά. Κάθε παιδί, ανεξαρτήτως καταγωγής, δικαιούται να έχει ίση πρόσβαση στην εκπαίδευση, στην κοινωνική προστασία και σε ίσες ευκαιρίες για πρόοδο και προσωπική εξέλιξη. Αυτά είναι δικαιώματα αναφαίρετα και αδιαπραγμάτευτα, όπως κατοχυρώνονται στη Σύμβαση των ΗΕ για τα Δικαιώματα του Παιδιού, και εμείς έχουμε το χρέος να εργαζόμαστε συστηματικά για τη διασφάλιση τους στην πράξη, χωρίς εξαιρέσεις και αποκλεισμούς.»

Από την πλευρά της, η κυρία Ελένη Τσετσέκου, Επικεφαλής του Τμήματος Ρομά και Ταξιδευτών του Τομέα κατά των Διακρίσεων στο Συμβούλιο της Ευρώπης, επισήμανε ότι «η πρόσβαση των κοριτσιών Ρομά στην εκπαίδευση και την υγεία δεν είναι ευθύνη μόνο της κοινωνίας των πολιτών. Είναι πρωτίστως ευθύνη της Πολιτείας. Όταν εκπαιδεύεις ένα κορίτσι, εκπαιδεύεις ολόκληρη κοινότητα».

Επίσης, παραβρέθηκαν εκπρόσωποι της Πολιτείας, στους οποίους παρουσιάστηκαν οι συστάσεις, μέλη κοινοτήτων Ρομά και διαμεσολαβητές, καθώς και μέλη οργανώσεων της κοινωνίας των πολιτών. Συμμετείχαν οι κυρίες Όλγα Καφετζοπούλου, Γενική Γραμματέας Επαγγελματικής Εκπαίδευσης, Κατάρτισης και Διά Βίου Μάθησης (Υπουργείο Παιδείας, Θρησκευμάτων και Αθλητισμού), Φωτεινή Βλαχάκη, Αν. Προϊσταμένη Τμήματος Τεκμηρίωσης, Αξιολόγησης, Υποστήριξης και Εξειδίκευσης της Γενικής Γραμματείας Κοινωνικής Αλληλεγγύης και Καταπολέμησης της Φτώχειας (Υπουργείο Κοινωνικής Συνοχής και Οικογένειας), Κατερίνα Χαροκόπου, Επιστημονική Συνεργάτιδα της Εθνικής Επιτροπής Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων και Μαρία Κεραμίδα, Social Cohesion Coordinator (Roma Communities) UNICEF Greece Country Office.

Παϊτέρης: «Να περάσουμε από τα λόγια στην πράξη»

Ο κ. Κωνσταντίνος Παϊτέρης, Πρόεδρος της Ένωσης Ελλήνων Ρομά Διαμεσολαβητών και Συνεργατών τους ανέφερε τα εξής: «Χρειάζεται να περάσουμε από τα λόγια στην πράξη. Να υλοποιηθούν εκστρατείες ενημέρωσης και ευαισθητοποίησης, με τη συνεργασία κοινωνικών επιστημόνων και ανθρώπων από τις ίδιες τις κοινότητες Ρομά. Παράλληλα, είναι σημαντικό να ενισχυθεί η πρόσβαση των γυναικών και των ανδρών στην εκπαίδευση, με έμφαση στην ανάπτυξη δεξιοτήτων και την επαγγελματική κατάρτιση».

Η Γενική Διευθύντρια του Ινστιτούτου Prolepsis, Αφροδίτη Βελουδάκη, δήλωσε: «Πρόκειται για ένα σύνθετο κοινωνικό φαινόμενο με σοβαρές επιπτώσεις στην υγεία και την ανάπτυξη των παιδιών και των εφήβων. Ευελπιστούμε ότι οι συστάσεις του έργου θα ενισχύσουν την κατανόηση και ευαισθητοποίηση της Πολιτείας και των φορέων, με στόχο την προστασία των παιδιών και την ενδυνάμωση των κοριτσιών και των γυναικών στις κοινότητες Ρομά».

Με την ολοκλήρωση του έργου, στο τέλος Μαρτίου, οι αναλυτικές συστάσεις του Ινστιτούτου Prolepsis θα προωθηθούν στις υπηρεσίες των αρμόδιων Υπουργείων και σε εμπλεκόμενους φορείς.