Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή παρουσίασε έναν οδικό χάρτη για τη σταδιακή κατάργηση των δοκιμών σε ζώα στις αξιολογήσεις χημικής ασφάλειας, ο οποίος καθορίζει σαφή και συγκεκριμένα βήματα για τη μετάβαση σε καινοτόμες μεθόδους που δεν βασίζονται στη χρήση ζώων. Παράλληλα, ο οδικός χάρτης διασφαλίζει τη διατήρηση της αξιοπιστίας των αξιολογήσεων ασφάλειας, οι οποίες εγγυώνται υψηλό επίπεδο προστασίας της ανθρώπινης και ζωικής υγείας, καθώς και του περιβάλλοντος.
Η πρωτοβουλία αυτή υποστηρίζει και ενισχύει το υφιστάμενο πλαίσιο REACH, τη νομοθεσία της Ευρωπαϊκής Ένωσης για τα χημικά προϊόντα, και αποτελεί μία από τις βασικές δεσμεύσεις του Σχεδίου Δράσης για τα Χημικά Προϊόντα, το οποίο παρουσίασε η Επιτροπή τον Ιούλιο του 2025.
Με 22 δράσεις οργανωμένες σε τρεις βασικούς πυλώνες, ο οδικός χάρτης προβλέπει τη σταδιακή αντικατάσταση των δοκιμών σε ζώα για αξιολογήσεις χημικής ασφάλειας σε 15 διαφορετικούς τομείς, μεταξύ των οποίων τα χημικά προϊόντα για βιομηχανική και καταναλωτική χρήση, τα φυτοπροστατευτικά προϊόντα και τα βιοκτόνα, τα φαρμακευτικά προϊόντα, καθώς και τα πρόσθετα τροφίμων και ζωοτροφών. Παράλληλα, θεσπίζονται δείκτες που θα επιτρέπουν την παρακολούθηση της προόδου εφαρμογής των δράσεων και των συστάσεων.
Η προώθηση της αλλαγής
Ο πρώτος πυλώνας επικεντρώνεται στην προώθηση της αλλαγής και στη σταδιακή εξάλειψη της χρήσης ζώων στις αξιολογήσεις ασφάλειας. Οι δράσεις που περιλαμβάνονται στο πλαίσιο αυτό αποσκοπούν στην επιτάχυνση της ανάπτυξης και της υιοθέτησης εναλλακτικών μεθόδων. Παρουσιάζονται περισσότερες από 30 στοχευμένες συστάσεις για την αντικατάσταση, τη μείωση ή τη βελτίωση των δοκιμών σε ζώα για αξιολογήσεις που αφορούν την ανθρώπινη υγεία και την περιβαλλοντική ασφάλεια.
Πρωτοπορία σε έρευνα και καινοτομία
Ο δεύτερος πυλώνας στοχεύει στη διατήρηση της Ευρώπης στην πρωτοπορία της έρευνας και της καινοτομίας. Οι σχετικές δράσεις υποστηρίζουν ένα ευρύ οικοσύστημα ερευνητικών φορέων και επιχειρήσεων για την ανάπτυξη νέων μεθόδων χωρίς χρήση ζώων. Μεταξύ άλλων, προβλέπεται η αξιοποίηση της τεχνητής νοημοσύνης και μεγάλων συνόλων δεδομένων (big data) για την ανάπτυξη και επικύρωση νέων μεθοδολογιών.
Ο ρόλος των ρυθμιστικών αρχών
Ο τρίτος πυλώνας αφορά την ενίσχυση της συνεργασίας εντός και εκτός Ευρώπης. Οι δράσεις περιλαμβάνουν τη δημιουργία ενός πλαισίου εφαρμογής που θα διευκολύνει τη συνεργασία όλων των εμπλεκόμενων φορέων στην Ευρωπαϊκή Ένωση, καθώς και την ενίσχυση των συνεργασιών με ρυθμιστικές αρχές σε διεθνές επίπεδο.
Τα επόμενα βήματα της Κομισιόν
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή θα ξεκινήσει άμεσα την υλοποίηση του οδικού χάρτη, σε στενή συνεργασία με τα κράτη-μέλη, τους ευρωπαϊκούς οργανισμούς και τους ενδιαφερόμενους φορείς.
Έως το 2029, η Επιτροπή θα διοργανώσει διάσκεψη υψηλού επιπέδου για την αξιολόγηση της προόδου που έχει επιτευχθεί. Η διάσκεψη θα επικεντρωθεί στην αυξημένη χρήση και εφαρμογή εναλλακτικών μεθόδων χωρίς ζώα σε όλη τη σχετική ευρωπαϊκή νομοθεσία, συμπεριλαμβανομένου του πλαισίου REACH, ενώ θα περιλαμβάνει και διαβούλευση με τους εμπλεκόμενους φορείς σχετικά με τα επόμενα βήματα.
EFPIA: Σημαντικό βήμα προόδου
Η Ευρωπαϊκή Ομοσπονδία Φαρμακευτικών Βιομηχανιών και Ενώσεων (European Federation of Pharmaceutical Industries and Associations-EFPIA) με σχετική ανακοίνωσή της χαιρετίζει τον οδικό χάρτη της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για τη σταδιακή κατάργηση των δοκιμών σε ζώα στις αξιολογήσεις χημικής ασφάλειας, χαρακτηρίζοντάς τον ως ένα σημαντικό βήμα προόδου για την προώθηση της ηθικής και επιστημονικά τεκμηριωμένης καινοτομίας στην Ευρώπη.
Ο οδικός χάρτης περιλαμβάνει 22 δράσεις που αναπτύσσονται σε τρεις βασικούς πυλώνες και προβλέπει τη σταδιακή αντικατάσταση των δοκιμών σε ζώα για τις αξιολογήσεις χημικής ασφάλειας σε 15 διαφορετικούς τομείς, συμπεριλαμβανομένων και των φαρμακευτικών προϊόντων χημικής προέλευσης.
Η φαρμακοβιομηχανία που βασίζεται στην έρευνα υποστηρίζει εδώ και χρόνια τις αρχές των 3Rs (σ.σ.: Replacement, Reduction, Refinement – Αντικατάσταση, Μείωση και Βελτίωση των δοκιμών σε ζώα) και έχει ήδη σημειώσει σημαντική πρόοδο προς αυτή την κατεύθυνση. Ο κλάδος δηλώνει τη δέσμευσή του να επιταχύνει την ανάπτυξη και την επιστημονική επικύρωση εναλλακτικών μεθόδων δοκιμών που δεν βασίζονται στη χρήση ζώων και είναι περισσότερο σχετικές με τη βιολογία του ανθρώπου.
Η EFPIA και τα μέλη της εκφράζουν την πρόθεσή τους να συνεργαστούν στενά με την European Commission, τον European Medicines Agency (EMA) και όλους τους εμπλεκόμενους φορείς, προκειμένου να συμβάλουν στην επιτυχή εφαρμογή του οδικού χάρτη.
«Ο σημερινός οδικός χάρτης αντανακλά μια κοινή φιλοδοξία: τη σταδιακή υιοθέτηση πιο αξιόπιστων και επιστημονικά τεκμηριωμένων προσεγγίσεων, οι οποίες μπορούν να προστατεύσουν αποτελεσματικότερα τόσο τους ασθενείς όσο και το περιβάλλον, μειώνοντας παράλληλα την εξάρτηση από τις δοκιμές σε ζώα», δήλωσε η Kirsty Reid, Διευθύντρια Πολιτικής Επιστήμης της EFPIA.
Πηγές: ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ, EFPIA
