Τα τελευταία χρόνια, η πρακτική του mindfulness έχει γνωρίσει εντυπωσιακή εξάπλωση παγκοσμίως, με εκατομμύρια ανθρώπους να την εντάσσουν στη ζωή τους για τη διαχείριση του άγχους, τη βελτίωση του ύπνου και την ενίσχυση της ψυχικής ευεξίας. Εφαρμογές διαλογισμού, προγράμματα σε σχολεία, νοσοκομεία και χώρους εργασίας έχουν συμβάλει στη διάδοσή της, ενώ πλήθος επιστημονικών μελετών επιβεβαιώνει τα οφέλη της για πολλούς ανθρώπους.

Ωστόσο, οι ειδικοί επισημαίνουν ότι το mindfulness δεν έχει την ίδια επίδραση σε όλους. Ένα μικρό αλλά υπαρκτό ποσοστό ανθρώπων μπορεί να εμφανίσει ανεπιθύμητες ψυχολογικές αντιδράσεις, γεγονός που έχει στρέψει το ενδιαφέρον της επιστημονικής κοινότητας στην ασφαλή εφαρμογή της πρακτικής.

Ποιες είναι οι πιθανές ανεπιθύμητες επιδράσεις

Αν και οι περισσότεροι άνθρωποι βιώνουν θετικά αποτελέσματα, ορισμένοι αναφέρουν αύξηση του άγχους, έντονη συναισθηματική φόρτιση, επανεμφάνιση τραυματικών αναμνήσεων ή ακόμη και αποπροσωποποίηση, δηλαδή την αίσθηση απομάκρυνσης από τον εαυτό ή το περιβάλλον τους.

Οι αντιδράσεις αυτές είναι συνήθως παροδικές, ωστόσο σε ορισμένες περιπτώσεις μπορεί να επιμείνουν και να επηρεάσουν την καθημερινή λειτουργικότητα.

Τι δείχνουν οι επιστημονικές μελέτες

Έρευνα του 2017 σε άτομα που ασκούνταν στον διαλογισμό διαπίστωσε ότι περίπου 1 στους 4 είχε βιώσει κάποια στιγμή ανεπιθύμητες εμπειρίες, όπως φόβο, άγχος ή δυσάρεστες σκέψεις κατά τη διάρκεια της πρακτικής. Στη μεγάλη πλειονότητα των περιπτώσεων, τα συμπτώματα ήταν προσωρινά και δεν χρειάστηκαν ιατρική παρέμβαση.

Την ίδια χρονιά, άλλη μελέτη σε 60 έμπειρους διαλογιστές κατέγραψε πιο σοβαρές εμπειρίες, όπως έντονο άγχος, αναβίωση τραυματικών γεγονότων, αλλοιωμένη αντίληψη της πραγματικότητας και δυσκολία στην καθημερινή ζωή.

Αργότερα, μελέτη του 2021 στο Ηνωμένο Βασίλειο έδειξε ότι το 6%-14% των συμμετεχόντων ανέφερε πιο μακροχρόνιες επιδράσεις, όπως επίμονη υπερένταση ή αίσθημα αποσύνδεσης από τον εαυτό ή το περιβάλλον.

Οι επιστήμονες επισημαίνουν, πάντως, ότι οι εκτιμήσεις διαφέρουν σημαντικά μεταξύ των μελετών και ότι οι σοβαρές ανεπιθύμητες επιδράσεις αφορούν μειοψηφία των ανθρώπων που εξασκούνται στο mindfulness.

Γιατί συμβαίνει αυτό;

Σύμφωνα με τους ερευνητές, σημαντικό ρόλο παίζει ο τρόπος με τον οποίο εφαρμόζεται ο διαλογισμός. Σε θεραπευτικά προγράμματα, η προσωρινή εμφάνιση δυσάρεστων συναισθημάτων μπορεί να αποτελεί μέρος της επεξεργασίας δύσκολων εμπειριών και όχι ένδειξη ότι η πρακτική είναι επιβλαβής.

Οι ειδικοί διακρίνουν τη φυσιολογική, παροδική συναισθηματική δυσφορία από τις περιπτώσεις όπου τα συμπτώματα επιμένουν, επιδεινώνονται ή επηρεάζουν σημαντικά την καθημερινότητα του ατόμου.

Η σημασία της καθοδήγησης

Ο καθηγητής Φιλοσοφίας και Θρησκευτικών Σπουδών του Coastal Carolina University, Ronald S. Green, επισημαίνει ότι στις βουδιστικές παραδόσεις, από όπου προέρχεται η πρακτική του mindfulness, ο διαλογισμός διδάσκεται σχεδόν πάντα από έμπειρους δασκάλους και πραγματοποιείται μέσα σε οργανωμένες κοινότητες.

Η παράδοση αυτή αναγνωρίζει ότι κατά τη διάρκεια του διαλογισμού μπορεί να αναδυθούν δύσκολα συναισθήματα, τα οποία θεωρούνται μέρος της προσωπικής εξέλιξης και αντιμετωπίζονται με τη βοήθεια καθοδήγησης και σταδιακής εκπαίδευσης.

Αντίθετα, σήμερα πολλοί ξεκινούν τον διαλογισμό μόνοι τους, μέσω εφαρμογών ή διαδικτυακών μαθημάτων, χωρίς επαγγελματική υποστήριξη.

Δεν είναι πανάκεια, αλλά ούτε και επικίνδυνο

Οι επιστήμονες τονίζουν ότι το ερώτημα πλέον δεν είναι αν το mindfulness λειτουργεί, αλλά για ποιους ανθρώπους, υπό ποιες συνθήκες και με ποια υποστήριξη είναι περισσότερο ωφέλιμο.

Για τον λόγο αυτό, αρκετά θεραπευτικά προγράμματα περιλαμβάνουν πλέον αξιολόγηση του ιστορικού ψυχικής υγείας πριν από την έναρξη της πρακτικής, ενώ συστήνουν την παρακολούθηση από εκπαιδευμένους επαγγελματίες όταν υπάρχουν τραυματικές εμπειρίες ή ψυχικές διαταραχές.

Το συμπέρασμα των ειδικών είναι ότι το mindfulness παραμένει μια ασφαλής και αποτελεσματική μέθοδος διαχείρισης του στρες και βελτίωσης της ψυχικής ευεξίας για τους περισσότερους ανθρώπους. Ωστόσο, δεν αποτελεί λύση που ταιριάζει σε όλους και, όταν εμφανίζονται επίμονες ή έντονες ψυχολογικές αντιδράσεις, είναι σημαντικό να υπάρχει καθοδήγηση από κατάλληλα εκπαιδευμένο επαγγελματία.

Πηγή: The Conversation