Tα κουνούπια δεν αποτελούν πλέον μόνο μια καλοκαιρινή ενόχληση για τους Ευρωπαίους. Η εξάπλωση χωροκατακτητικών ειδών, σε συνδυασμό με την κλιματική αλλαγή, αυξάνει τον κίνδυνο εμφάνισης ασθενειών όπως ο δάγκειος πυρετός, η chikungunya, ο ιός Zika και ο ιός του Δυτικού Νείλου, προειδοποιούν οι ειδικοί.

Σε συνέντευξή του στο Euractiv, ο ειδικός στην ιατρική εντομολογία Olivier Briet εξηγεί γιατί η Ευρώπη πρέπει να εγκαταλείψει, όπως χαρακτηριστικά λέει, την «Εποχή του Λίθου» στην προστασία από τα κουνούπια και να επενδύσει περισσότερο στην πρόληψη.

Τα κρούσματα αυξάνονται

Σύμφωνα με τον Briet, σήμερα στην Ευρώπη καταγράφονται περίπου 1.000 περιστατικά ετησίως ασθενειών που μεταδίδονται από χωροκατακτητικά κουνούπια.

«Έχουμε δει μια απότομη αύξηση τόσο των κρουσμάτων όσο και των επιδημικών εξάρσεων και ανησυχούμε ότι αυτή η τάση θα συνεχιστεί, με αποτέλεσμα οι ασθένειες αυτές να εγκατασταθούν στην Ευρώπη», αναφέρει.

Αν και ο αριθμός των περιστατικών παραμένει μικρός σε σύγκριση με άλλα προβλήματα δημόσιας υγείας, η συνεχής εξάπλωση των εντόμων προβληματίζει ιδιαίτερα το Ευρωπαϊκό Κέντρο Πρόληψης και Ελέγχου Νοσημάτων (ECDC).

Δεν είναι μόνο το κουνούπι τίγρης

Το μεγαλύτερο μέρος των περιστατικών στην Ευρώπη συνδέεται με το ασιατικό κουνούπι τίγρης (Aedes albopictus), το οποίο έχει εγκατασταθεί σε πολλές ευρωπαϊκές χώρες.

Ωστόσο, οι ειδικοί στρέφουν πλέον την προσοχή τους και σε ένα δεύτερο είδος, το Aedes aegypti, γνωστό ως κουνούπι του κίτρινου πυρετού.

«Είναι το εξίσου "κακό αδερφάκι" του κουνουπιού τίγρη, καθώς μεταδίδει επίσης τον δάγκειο πυρετό», σχολιάζει χαρακτηριστικά ο Briet.

Σταθεροί πληθυσμοί του είδους έχουν ήδη εντοπιστεί στη Μαδέρα και την Κύπρο, ενώ πρόσφατα βρέθηκαν αυγά του εντόμου και στο Λουξεμβούργο, γεγονός που δείχνει ότι η γεωγραφική εξάπλωσή του συνεχίζεται.

Η κλιματική αλλαγή ευνοεί την εξάπλωση

Οι υψηλότερες θερμοκρασίες επιταχύνουν τον κύκλο ζωής των κουνουπιών και διευκολύνουν την επιβίωσή τους τον χειμώνα.

Παράλληλα, η θερμότητα ευνοεί και τον πολλαπλασιασμό των ιών μέσα στα ίδια τα κουνούπια.

Όπως εξηγεί ο ειδικός, όταν κάνει πολύ κρύο – ας πούμε κάτω από 20 βαθμούς – ο ιός του δάγκειου πυρετού δεν μπορεί να αναπαραχθεί αρκετά γρήγορα ώστε να μεταδοθεί αποτελεσματικά.

Τα επικίνδυνα κουνούπια τσιμπούν την ημέρα

Σε αντίθεση με το κοινό κουνούπι, τα είδη Aedes albopictus και Aedes aegypti είναι κυρίως δραστήρια κατά τη διάρκεια της ημέρας.

«Κάθεστε στον κήπο και πριν το καταλάβετε σας έχουν τσιμπήσει. Είναι πολύ μικρά, συνήθως επιτίθενται στα πόδια, δεν βουίζουν γύρω σας και δύσκολα τα αντιλαμβάνεστε», περιγράφει ο Briet.

Την ίδια στιγμή, το κοινό κουνούπι (Culex pipiens), που δρα κυρίως τη νύχτα, εξακολουθεί να αποτελεί απειλή λόγω της μετάδοσης του ιού του Δυτικού Νείλου.

Πώς μπορούμε να προστατευτούμε

Ο ειδικός τονίζει ότι οι πολίτες αποτελούν τον σημαντικότερο σύμμαχο στη μείωση των πληθυσμών των κουνουπιών.

«Θα ήταν σημαντικό να οργανωθεί επαγγελματικά η προστασία των κατοικιών από τα κουνούπια, ακόμη και μέσω νομοθεσίας. Σε σύγκριση με χώρες όπως ο Καναδάς, βρισκόμαστε ακόμη στην "Εποχή του Λίθου"», σημειώνει.

Μεταξύ των βασικών μέτρων πρόληψης περιλαμβάνονται:

• τοποθέτηση σιτών σε παράθυρα και πόρτες,
• χρήση εντομοαπωθητικών,
• απομάκρυνση στάσιμων νερών από γλάστρες, κουβάδες και άλλα δοχεία τουλάχιστον μία φορά την εβδομάδα,
• σωστή συντήρηση πισινών και δεξαμενών νερού.

Ο Briet αναφέρει ως παράδειγμα την Ολλανδία, όπου οι υγειονομικές αρχές πραγματοποιούν συστηματικούς ελέγχους από πόρτα σε πόρτα και απομακρύνουν πιθανές εστίες αναπαραγωγής των κουνουπιών, περιορίζοντας έτσι τον κίνδυνο τοπικής μετάδοσης ασθενειών.

Τα εμβόλια δεν αρκούν

Αν και υπάρχουν εμβόλια για ορισμένα νοσήματα, ο μαζικός εμβολιασμός ολόκληρου του πληθυσμού θεωρείται ιδιαίτερα δαπανηρός, ενώ για τον ιό του Δυτικού Νείλου και τον ιό Zika δεν υπάρχουν ακόμη διαθέσιμα εμβόλια.

Επιπλέον, οι ειδικοί εκφράζουν ανησυχία για την αυξανόμενη ανθεκτικότητα των κουνουπιών στα πυρεθροειδή, τη βασική κατηγορία εντομοκτόνων που χρησιμοποιείται σήμερα για τον έλεγχο των πληθυσμών τους.

Η νέα στρατηγική: Στείρα αρσενικά κουνούπια

Μία από τις πιο καινοτόμες μεθόδους που εφαρμόζονται πιλοτικά σε αρκετές χώρες είναι η τεχνική των στείρων εντόμων (Sterile Insect Technique - SIT).

Η διαδικασία περιλαμβάνει την εκτροφή εκατομμυρίων αρσενικών κουνουπιών, τα οποία στειρώνονται με ακτινοβολία και στη συνέχεια απελευθερώνονται στο φυσικό περιβάλλον.

«Τα αρσενικά δεν τσιμπούν τον άνθρωπο. Ζευγαρώνουν με τα θηλυκά, όμως τα αυγά που παράγονται δεν είναι βιώσιμα, με αποτέλεσμα ο πληθυσμός να μειώνεται σταδιακά», εξηγεί ο Briet.

Παρόμοια προγράμματα έχουν ήδη εφαρμοστεί πιλοτικά στην Κύπρο, την Ισπανία, την Ιταλία και την Ελβετία, ενώ στη Σιγκαπούρη χρησιμοποιούνται επιπλέον βακτήρια του γένους Wolbachia, τα οποία ενισχύουν ακόμη περισσότερο τη στειρότητα των θηλυκών.

Είναι εφικτή η εξάλειψη;

Ο Olivier Briet θεωρεί ότι, εφόσον υπάρχουν ασφαλείς και αποτελεσματικές τεχνολογίες, η εξάλειψη των κουνουπιών που μεταδίδουν σοβαρά νοσήματα αποτελεί θεμιτό στόχο που έχει ήδη τεθεί από την Κύπρο.

«Αν διαθέταμε έναν ασφαλή, αποτελεσματικό και οικονομικά προσιτό τρόπο να εξαλείψουμε κάθε φορέα ανθρώπινων ασθενειών, αυτό θα ήταν προς όφελος όλων μας», καταλήγει.

Πηγή: Euractiv