Για περισσότερα από 100 χρόνια, οι προσπάθειες ανάπτυξης θεραπευτικών εμβολίων κατά του καρκίνου αποτύγχαναν. Την περασμένη εβδομάδα η είδηση που κυριάρχησε παγκοσμίως έδειξε ότι η "κατάρα" έσπασε. Ο FDA έδωσε το πράσινο φως σε εμβόλιο για το μελάνωμα αφού μελέτη σε περισσότερους από 1.000 ασθενείς με μελάνωμα έδειξε ότι ένα εξατομικευμένο εμβόλιο mRNA μπορεί να μειώσει τον κίνδυνο επανεμφάνισης ή εξάπλωσης των όγκων.
Ο Stephane Bancel, διευθύνων σύμβουλος της Moderna, σε συνέντευξή του στο Reuters, αποκάλυψε ότι βρισκόταν σε ένα λιβανέζικο εστιατόριο, όταν δέχθηκε τοτηλεφώνημα με τα ευχάριστα νέα στις 13 Αυγούστου. Το εμβόλιο mRNA κατά του καρκίνου που ανέπτυσσε η εταιρεία σε συνεργασία με τη Merck είχε πετύχει τον στόχο του. Ήταν η πρώτη επιτυχία θεραπευτικού εμβολίου κατά του καρκίνου σε μελέτη τελικού σταδίου, έπειτα από περισσότερα από 100 χρόνια αποτυχημένων προσπαθειών.
Οι ειδικοί στον καρκίνο χαιρέτισαν την εξέλιξη ως την αρχή μιας νέας εποχής εξατομικευμένων εμβολίων, τα οποία εκπαιδεύουν το ανοσοποιητικό σύστημα να καταπολεμά τον καρκίνο κάθε ασθενούς ξεχωριστά.Σε μια μελέτη με περισσότερους από 1.000 ασθενείς με εστιασμένο μελάνωμα, το εμβόλιο των δύο εταιρειών βοήθησε να παραμείνουν οι όγκοι υπό έλεγχο, εμποδίζοντας την επανεμφάνιση ή την εξάπλωσή τους. Αν και οι λεπτομέρειες της μελέτης δεν έχουν ακόμη δημοσιευθεί, η Wall Street εκτιμά ήδη ότι το εμβόλιο θα μπορούσε να αποφέρει δισεκατομμύρια δολάρια σε πωλήσεις.
Ο Bancel παρομοίασε το τηλεφώνημα με την ημέρα στα τέλη του 2020, όταν η Moderna ανακοίνωσε τα αποτελέσματα της μελέτης για το εμβόλιο κατά της COVID-19.«Ήταν μια στιγμή για την οποία είχαμε δουλέψει πολύ σκληρά. Γνωρίζαμε τι διακυβευόταν για τον πλανήτη με την COVID», δήλωσε ο Bancel στη συνέντευξή του. Το ίδιο ισχύει και για τον καρκίνο, πρόσθεσε, καθώς η ασθένεια αγγίζει σχεδόν όλους τους ανθρώπους κάποια στιγμή στη ζωή τους.Η χαρά, όμως, κράτησε λίγο.«Αμέσως πέρασα στο "εντάξει, ποια είναι όλα τα πράγματα που πρέπει να κάνουμε;"», είπε.
Για τον Dean Li, πρόεδρο της Merck Research Laboratories, η αντίδραση ήταν σε μεγάλο βαθμό η ίδια.Όταν ο Eliav Barr, επικεφαλής της Merck για την παγκόσμια κλινική ανάπτυξη, τηλεφώνησε στον Li, εκείνος είχε ήδη μπροστά του μια λίστα με επείγουσες εργασίες: να προετοιμάσουν τα δεδομένα για παρουσίαση σε διεθνές συνέδριο για τον καρκίνο, να στραφούν στη διαδικασία αξιολόγησης από τον αμερικανικό FDA και να αξιοποιήσουν τα πλεονεκτήματα της μελέτης σε άλλες κλινικές δοκιμές που βρίσκονται σε εξέλιξη.«Δεν είναι "αλληλούια"», θυμάται ο Li. «Είναι "μπουμ"».
Τι προηγήθηκε
Για τη Merck και τη Moderna, η συγκεκριμένη στιγμή ήταν το αποτέλεσμα μιας προσπάθειας που είχε ξεκινήσει 10 χρόνια νωρίτερα, σύμφωνα με οκτώ νυν και πρώην στελέχη των δύο εταιρειών.Όταν ανακοίνωσαν τη συνεργασία τους το 2016 για την ανάπτυξη ενός εμβολίου κατά του καρκίνου, οι δύο εταιρείες συνεργάζονταν ήδη για περισσότερο από έναν χρόνο σε ένα διαφορετικό εγχείρημα ανάπτυξης εμβολίου.Για τη συνεργασία στον καρκίνο, η Merck κατέβαλε 200 εκατομμύρια δολάρια προκαταβολικά το 2016 και ακόμη 250 εκατομμύρια δολάρια το 2022. Οι δύο εταιρείες μοιράζονται το κόστος και τα κέρδη.
Εκείνη την περίοδο, η Merck είχε αναπτύξει ένα από τα σημαντικότερα φάρμακα μιας νέας κατηγορίας θεραπειών, των αναστολέων σημείων ελέγχου του ανοσοποιητικού, οι οποίοι μπορούν να «ξαμολήσουν» το ανοσοποιητικό σύστημα ώστε να καταπολεμά τον καρκίνο, αφαιρώντας ένα φυσικό «φρένο».
«Αυτό που δίδαξε το pembrolizumab στον κόσμο ήταν ότι, ναι, υπάρχει ανοσολογική αναγνώριση του καρκίνου, αλλά ο καρκίνος είναι έξυπνος και δημιουργεί εμπόδια, και το pembrolizumab βγάζει από τη μέση αυτά τα εμπόδια», δήλωσε ο Barr σε συνέντευξη στα τέλη Μαΐου.
Στη συνέχεια, εταιρείες, μεταξύ των οποίων και η Merck, αναζήτησαν τρόπους να ενισχύσουν ακόμη περισσότερο το ανοσοποιητικό σύστημα, δοκιμάζοντας το pembrolizumab, ένα εξανθρωποποιημένο μονοκλωνικό αντίσωμα,σε συνδυασμό με θεραπείες επόμενης γενιάς, όπως οι αναστολείς TIGIT.«Δεν λειτούργησε», είπε ο Barr.
Ο Tal Zaks, ο οποίος διετέλεσε επικεφαλής ιατρός της Moderna από το 2015 έως το 2021, είχε μεταναστεύσει στις ΗΠΑ από το Ισραήλ το 1996 για να εργαστεί πάνω σε εμβόλια κατά του καρκίνου στο National Cancer Institute. «Αποτύχαμε τότε και αποτυγχάναμε για πολλά χρόνια», δήλωσε με τη σειρά του στο Reuters.
Πίστευε, όμως, ότι οι νέες τεχνολογίες που συνδύαζαν το mRNA με τους αναστολείς σημείων ελέγχου του ανοσοποιητικού, μαζί με το χαμηλότερο πλέον κόστος της γενετικής αλληλούχισης, θα μπορούσαν να ανοίξουν έναν δρόμο προς την επιτυχία.
Η αναζήτηση συνεργάτη
Η Moderna διέθετε την τεχνολογία mRNA, αλλά, ως νεότερη εταιρεία, δεν μπορούσε να επωμιστεί το υψηλό κόστος των κλινικών δοκιμών για τον καρκίνο. Ο Bancel δήλωσε ότι συζήτησε με εταιρείες που διέθεταν αναστολείς σημείων ελέγχου του ανοσοποιητικού, αλλά γνώριζε καλά τη Merck και επηρεάστηκε από την εμπειρία της εταιρείας στη διεξαγωγή κλινικών δοκιμών του pembrolizumab, το οποίο χρησιμοποιείται πλέον για την αντιμετώπιση 20 διαφορετικών τύπων καρκινικών όγκων και 45 τύπων και σταδίων καρκίνου.
Οι δύο εταιρείες αποφάσισαν να δοκιμάσουν το εμβόλιο στο μελάνωμα, έναν καρκίνο που παρουσιάζει από τους υψηλότερους αριθμούς μεταλλάξεων και απέναντι στον οποίο οι αναστολείς σημείων ελέγχου είχαν ήδη καταγράψει επιτυχίες. Αποφάσισαν επίσης να το δοκιμάσουν σε ασθενείς με μελάνωμα πρώιμου σταδίου, μετά τη χειρουργική αφαίρεση των όγκων τους. Αυτό έδωσε στις εταιρείες τον κρίσιμο χρόνο για να δημιουργήσουν ένα εξατομικευμένο εμβόλιο με βάση τον όγκο κάθε ασθενούς, καθώς και επιπλέον χρόνο ώστε να ανταποκριθεί το ανοσοποιητικό τους σύστημα.
Με την τεχνολογία mRNA, οι εταιρείες μπορούσαν να στοχεύσουν δεκάδες μεταλλάξεις.«Έχεις πολλές, πολλές περισσότερες ευκαιρίες να πετύχεις τον στόχο και επομένως πολύ μεγαλύτερη πιθανότητα επιτυχίας», δήλωσε μέσω email ο συνιδρυτής της Moderna και επιστήμονας του MIT Robert Langer.Οι εταιρείες συνδύασαν το εμβόλιο με την ικανότητα του pembrolizumab να ενεργοποιεί τα Τ-κύτταρα του ανοσοποιητικού συστήματος, τα οποία αναζητούν και καταστρέφουν μη φυσιολογικά κύτταρα.
«Το πραγματικά ξεχωριστό στοιχείο του pembrolizumab ήταν ότι "απελευθέρωνε τα σκυλιά του πολέμου"», είπε ο Li.Το εμβόλιο παρέχει σε αυτά τα «σκυλιά» 34 στόχους ειδικά για τον καρκίνο κάθε ασθενούς, ώστε να τους αναγνωρίζουν, εξήγησε. Και αρκεί να λειτουργήσει μόνο ένας από αυτούς.«Με την εξατομικευμένη θεραπεία του καρκίνου, ο σκύλος έχει τη δική σου μυρωδιά».
Η επόμενη μέρα
Και οι δύο εταιρείες έχουν να αποκομίσουν σημαντικά οφέλη εάν το εμβόλιο πάρει την έγκριση του FDA. Για τη Merck, η εξέλιξη έρχεται σε μια κρίσιμη περίοδο, καθώς αργότερα μέσα στη δεκαετία λήγει η πατέντα της πεμπρολιζουμάμπης, του φαρμάκου με τις μεγαλύτερες πωλήσεις παγκοσμίως μέχρι πρόσφατα, ενώ για τη Moderna, το εμβόλιο προσφέρει μια σημαντική διέξοδο σε μια περίοδο μειωμένης ζήτησης για τα εμβόλια κατά της COVID-19, αλλά και μια ενίσχυση της φήμης της εταιρείας.
Ο υπουργός Υγείας των ΗΠΑ, Robert F. Kennedy Jr., έχει επικρίνει την ασφάλεια και την αποτελεσματικότητα των εμβολίων mRNA για λοιμώδη νοσήματα, χωρίς να παρουσιάσει στοιχεία, και έχει περικόψει 500 εκατομμύρια δολάρια από σχετικά προγράμματα.
Η μετοχή της Moderna, η οποία είχε υποχωρήσει περίπου 90% από το υψηλό της κατά την περίοδο της COVID, έχει αυξηθεί περισσότερο από 130% από τότε που ανακοινώθηκαν τα αποτελέσματα του εμβολίου.Οι αναλυτές της Wall Street εκτιμούν, σύμφωνα με στοιχεία της LSEG, ότι οι πωλήσεις θα μπορούσαν να ξεπεράσουν το 1 δισεκατομμύριο δολάρια έως το 2030 και τα 3 δισεκατομμύρια δολάρια έως το 2035.
Η επόμενη μεγάλη δοκιμασία είναι να διαπιστωθεί αν η ίδια προσέγγιση μπορεί να λειτουργήσει και σε καρκίνους που παρουσιάζουν λιγότερες μεταλλάξεις, μεταξύ άλλων στον καρκίνο του πνεύμονα, των νεφρών και του παγκρέατος. Σε βραχυπρόθεσμο ορίζοντα, οι δύο εταιρείες σχεδιάζουν να εξετάσουν σε βάθος τα δεδομένα για το μελάνωμα, προκειμένου να δουν αν μπορούν να βελτιώσουν περαιτέρω το εμβόλιο.
Πηγή: Reuters
