Πολλοί χρησιμοποιούμε τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης για ενημέρωση, έμπνευση και επικοινωνία, μεταξύ άλλων δραστηριοτήτων. Είτε αναζητούμε συμβουλές, ψυχαγωγία, πρακτικές ιδέες για το τι θα μαγειρέψουμε για το βραδινό είτε πληροφορίες για τις νεότερες τάσεις ευεξίας, τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης μπορούν να προσφέρουν σχεδόν απεριόριστο περιεχόμενο που ανταποκρίνεται στα ενδιαφέροντά μας. Για πολλούς ανθρώπους τα social media έχουν γίνει η βασική πηγή αναζήτησης πληροφοριών· λίγα μόλις δευτερόλεπτα αφότου συνδεθούμε, ένας αλγόριθμος μπορεί να «ανιχνεύσει» τα ενδιαφέροντά μας και να μας προσφέρει ακριβώς αυτό που αναζητούμε.

Φανταστείτε ότι πέφτετε πάνω σε ένα βίντεο για τις «υπερτροφές» και το παρακολουθείτε μέχρι το τέλος. Πολύ σύντομα, η αρχική σας σελίδα θα μπορούσε να γεμίσει με περιεχόμενο που υπόσχεται να βελτιστοποιήσει την υγεία σας.

Η υποψήφια διδάκτορας Emmanuelle Awad και επικεφαλής σχετικής ανασκόπησης μελετών, με άρθρο της στην ιστοσελίδα Psychology Today, εξηγεί τι θα μπορούσε να πάει στραβά με την επιθυμία να γίνουμε «πιο υγιείς». Η απάντηση είναι πιο σύνθετη απ’ όσο ίσως πιστεύουμε.

Τι είναι η νευρική ορθορεξία;

Τα τελευταία χρόνια, οι ερευνητές δείχνουν ολοένα και μεγαλύτερο ενδιαφέρον για τη νευρική ορθορεξία (Orthorexia Nervosa), μια εμμονική προσήλωση στην αποκλειστική κατανάλωση τροφών που το ίδιο το άτομο θεωρεί «καθαρές» ή «αγνές».

Είναι σημαντικό να σημειωθεί ότι, παρόλο που η νευρική ορθορεξία μπορεί να μοιάζει με διατροφικές διαταραχές όπως η νευρική ανορεξία, η βασική της εστίαση αφορά την ποιότητα των τροφών και τα πρότυπα «τελειότητας» που θέτει το άτομο για τη διατροφή του, και όχι απαραίτητα την απώλεια βάρους ή την αλλαγή της εξωτερικής του εμφάνισης.

Ωστόσο, όπως και άλλες διατροφικές διαταραχές, η νευρική ορθορεξία μπορεί να επηρεάσει σημαντικά την καθημερινότητα και να οδηγήσει σε επιδείνωση της σωματικής και ψυχικής υγείας, όπως αυξημένο άγχος και κοινωνική απομόνωση.

Νευρική ορθορεξία και social media

Καθώς οι αυστηρές πρακτικές «καθαρής διατροφής» και τα τελειοθηρικά πρότυπα διατροφής προωθούνται όλο και περισσότερο στο διαδίκτυο, οι ερευνητές έχουν αρχίσει να διερευνούν κατά πόσο η νευρική ορθορεξία μπορεί να συνδέεται με τη χρήση των μέσων κοινωνικής δικτύωσης.

Σε πρόσφατα δημοσιευμένη έρευνα, από το Πανεπιστήμιο του Μάαστριχτ και το Lebanese American University, πραγματοποιήθηκε μια ανασκόπηση της υπάρχουσας έρευνας σχετικά με τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης και τη σχέση τους με τη νευρική ορθορεξία.

Για τον σκοπό αυτό, αναζητήθηκαν στη διεθνή βιβλιογραφία όλες οι διαθέσιμες μελέτες που είχαν δημοσιευθεί σχετικά με τη νευρική ορθορεξία και τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης. Η αναζήτηση εντόπισε 31 μελέτες. Στη συνέχεια, αναλύθηκαν τα δεδομένα αυτών των μελετών, προκειμένου να εντοπιστούν κοινά μοτίβα στα ευρήματα. Ακολουθούν τα βασικά συμπεράσματα της ανάλυσης.

Τρώμε πρώτα με τα μάτια;

Ένα από τα βασικά ευρήματα ήταν ότι η χρήση οπτικοκεντρικών πλατφορμών, όπως το TikTok, το Instagram και το YouTube, συνδεόταν πιο έντονα με τα επίπεδα νευρικής ορθορεξίας σε σύγκριση με τη χρήση κυρίως κειμενοκεντρικών πλατφορμών, όπως το X και το Reddit.

Οι εικόνες και τα βίντεο μπορούν να είναι ιδιαίτερα αποτελεσματικά στη μετάδοση περιεχομένου για το οποίο ένας χρήστης φαίνεται να ενδιαφέρεται. Για παράδειγμα, προσεκτικά επιμελημένο οπτικό υλικό, όπως βίντεο τύπου «Τι τρώω μέσα σε μία ημέρα» και φωτογραφίες από άψογα προετοιμασμένα γεύματα, μπορεί να παρουσιάσει μια ιδιαίτερα πειστική εικόνα για το πώς υποτίθεται ότι πρέπει να είναι ένας «υγιεινός τρόπος ζωής».

Όσο περισσότερο σκρολάρουμε

Ένα ακόμη εύρημα αφορούσε τον χρόνο που περνά κανείς στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης: τα άτομα που περνούσαν περισσότερο χρόνο σε αυτά έτειναν να εμφανίζουν περισσότερα σημάδια νευρικής ορθορεξίας.

Αυτό θα μπορούσε να σχετίζεται με τη συχνότητα αναζήτησης περιεχομένου γύρω από την «καθαρή» ή «αγνή» διατροφή. Τα άτομα που ενδιαφέρονται για αυτό το αντικείμενο είναι πιθανότερο να το αναζητούν. Ο αλγόριθμος μιας πλατφόρμας εντοπίζει αυτό το ενδιαφέρον και προτείνει παρόμοιο περιεχόμενο.

Ως αποτέλεσμα, οι χρήστες των μέσων κοινωνικής δικτύωσης μπορεί να περνούν περισσότερο χρόνο αλληλεπιδρώντας με περιεχόμενο ή/και χρήστες διάφορων πλατφορμών.

Η δύναμη του περιεχομένου

Διαπιστώθηκε επίσης ότι η έκθεση σε περιεχόμενο σχετικά με την υγεία και τη φυσική κατάσταση στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης συνδεόταν με υψηλότερα επίπεδα νευρικής ορθορεξίας.

Για παράδειγμα, αναρτήσεις που προωθούν την «καθαρή διατροφή», την αυτοπειθαρχία και τη λεπτότητα συνδέονταν με υψηλότερα επίπεδα Νευρικής Ορθορεξίας.

Τα ευρήματα από συνεντεύξεις και ομάδες εστίασης που συμπεριλήφθηκαν στην ανασκόπηση έδωσαν επίσης σημαντικές πληροφορίες σχετικά με τις εμπειρίες των χρηστών από περιεχόμενο που αφορά την ανάρρωση.

Εντυπωσιακό είναι ότι το περιεχόμενο που σχετίζεται με την ανάρρωση, όπως οι αναρτήσεις με hashtags τύπου «#orthorexiarecovery», είχε μικτά αποτελέσματα. Ορισμένοι χρήστες αυτής της κοινότητας αισθάνονταν ότι λάμβαναν υποστήριξη και ενθάρρυνση από ανθρώπους που προσπαθούσαν επίσης να αναρρώσουν από τη νευρική ορθορεξία. Άλλοι, ωστόσο, αισθάνονταν ότι αυτό το περιεχόμενο τους έκανε να αισθάνονται «διαταραγμένοι» και περιθωριοποιημένοι.

Ισχύουν για όλους τα ευρήματα;

Είναι σημαντικό ότι η ανασκόπηση έδειξε επίσης πως η σχέση μεταξύ νευρικής ορθορεξίας και μέσων κοινωνικής δικτύωσης ήταν ισχυρότερη σε ορισμένες ομάδες ανθρώπων.

Συγκεκριμένα, οι γυναίκες που ανέφεραν υψηλότερη χρήση των μέσων κοινωνικής δικτύωσης εμφάνιζαν περισσότερα στοιχεία που παραπέμπουν σε νευρική ορθορεξία σε σύγκριση με τους άνδρες. Αυτό ενδέχεται να οφείλεται στις μεγαλύτερες πιέσεις που σχετίζονται με την εμφάνιση τις οποίες αντιμετωπίζουν οι γυναίκες.

Επιπλέον, οι έφηβοι και οι νεαροί ενήλικες εμφάνιζαν υψηλότερο κίνδυνο σε σύγκριση με τις μεγαλύτερες ηλικιακές ομάδες, πιθανώς επειδή σε αυτές τις ηλικίες είναι πιο πιθανό να συγκρίνουν τον εαυτό τους με τους άλλους.

Η σχέση μεταξύ νευρικής ορθορεξίας και μέσων κοινωνικής δικτύωσης ήταν επίσης ισχυρότερη μεταξύ των ατόμων που ανέφεραν μεγαλύτερη ανησυχία για την υγεία τους, υψηλότερη τάση προς την τελειοθηρία ή που είχαν μεγαλώσει σε περιβάλλον με αυστηρούς κανόνες σχετικά με τη διατροφή.

Επιπλέον, η σχέση αυτή ήταν πιο έντονη μεταξύ των ατόμων που ασκούνταν συχνά.

Τι σημαίνουν πρακτικά όλα αυτά;

Η ανασκόπηση δείχνει ότι ο περισσότερος χρόνος που περνάμε στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, ιδιαίτερα στις οπτικοκεντρικές πλατφόρμες και όταν αλληλεπιδρούμε με περιεχόμενο που αφορά την υγεία και τη φυσική κατάσταση, συνδέεται με υψηλότερα επίπεδα νευρικής ορθορεξίας.

Τα ευρήματα δείχνουν επίσης ότι ορισμένες ομάδες ανθρώπων μπορεί να είναι πιο ευάλωτες σε αυτό το περιεχόμενο σε σύγκριση με άλλες.

Τα αποτελέσματα αναδεικνύουν τη σημασία του να είμαστε συνειδητοποιημένοι και προσεκτικοί ως προς την ποσότητα του περιεχομένου για την υγεία που καταναλώνουμε, αλλά και ως προς τον τρόπο με τον οποίο αυτό μπορεί να επηρεάζει την αντίληψή μας για την «καθαρή» διατροφή.

Οι χρήστες ενδέχεται να ωφεληθούν αν προσεγγίζουν αυτού του είδους το περιεχόμενο με πιο κριτική σκέψη και έχουν τη δυνατότητα να αναγνωρίζουν ότι όσα παρουσιάζονται στο διαδίκτυο είναι συχνά προσεκτικά επιλεγμένα και επιμελημένα και όχι απαραίτητα αντιπροσωπευτικά ενός ρεαλιστικού τρόπου ζωής για όλους.

Ταυτόχρονα, οι πλατφόρμες των μέσων κοινωνικής δικτύωσης έχουν επίσης την ευθύνη να εξετάσουν τον τρόπο με τον οποίο οι αλγόριθμοί τους μπορεί να διαδίδουν δυνητικά επιβλαβή μηνύματα και, αντί γι’ αυτό, να προωθούν πιο ισορροπημένες αναπαραστάσεις της ευεξίας και της υγείας.

Πηγή: PSYCHOLOGY TODAY