Το στρες είναι γνωστό εδώ και χρόνια στην επιστημονική κοινότητα ότι μπορεί να προκαλέσει ή να επιδεινώσει μια σειρά παθήσεων όπως είναι η κατάθλιψη, τα καρδιαγγειακά νοσήματα, οι νευροεκφυλιστικές νόσοι και ο καρκίνος.

Με καθαρά βιολογικούς όρους, το στρες είναι η αντίδραση του σώματος όταν νιώθει ότι απειλείται. Ο ακριβής μηχανισμός μέσω του οποίου αυτό επηρέαζε την γενικότερη κατάσταση του σώματος ήταν μέχρι πρότινος ασαφής. Μια ανασκόπηση μελέτης όμως ήρθε πρόσφατα να επισημάνει ότι ο κοινός παρονομαστής μια σειράς ασθενειών που σχετίζονται με το στρες, είναι τελικά η χρόνια φλεγμονή.

«Δεν υπάρχει μια απλή απάντηση», λέει η Alka Gupta, MD, Επικεφαλής Υγείας στο Brain and Spine Institute στο Weill Cornell Medicine στη Νέα Υόρκη. «Γνωρίζουμε, ωστόσο, ότι όταν διδάσκουμε τους ανθρώπους πώς να μειώνουν το άγχος τους, παρατηρούμε υποχώρηση ορισμένων φλεγμονωδών παρενεργειών», προσθέτει η ίδια.

Άρα κατανοώντας τους τρόπους με τους οποίους το χρόνιο στρες οδηγεί σε φλεγμονή χαμηλού επιπέδου, μπορεί να είμαστε σε θέση να αποφύγουμε τουλάχιστον ένα μέρος αυτής της φλεγμονής προτού τελικά οδηγήσει ή επιδεινώσει κάποια νόσο, λένε οι ερευνητές.

Τι συμβαίνει στο σώμα μας όταν στρεσαριζόμαστε;

Κάθε φορά που αισθανόμαστε άγχος - συναισθηματικά, ψυχολογικά ή σωματικά - το σώμα μας οδηγείται σε αυτό που στην καθομιλουμένη ονομάζεται «απόκριση πάλης ή φυγής», καθώς προετοιμάζεται είτε να αντιμετωπίσει την απειλή είτε να υποχωρήσει γρήγορα.
Σε αυτό το πλαίσιο βιολογικής λειτουργίας, μια από τις συνισταμένες είναι η απελευθέρωση της λεγόμενης ορμόνης του στρες, της κορτιζόλης, εξηγούν οι επιστήμονες.
Η δράση της κορτιζόλης μεταξύ άλλων αφορά στην καταστολή μη απαραίτητων λειτουργιών του σώματος σε περίπτωση έκτακτης ανάγκης, όπως η ανοσολογική απόκριση και η πέψη. Μαζί με την απελευθέρωση άλλων χημικών αγγελιοφόρων, η ορμόνη τροφοδοτεί την παραγωγή γλυκόζης ή σακχάρου στο αίμα, ενισχύοντας την ενέργεια στους μεγάλους μύες, ενώ αναστέλλει την παραγωγή ινσουλίνης και «στενεύει» τις αρτηρίες, γεγονός που αναγκάζει το αίμα να αντλείται με μεγαλύτερη ένταση για να βοηθήσει την αντίδραση μας έναντι του στρεσογόνου παράγοντα.

Μια άλλη ορμόνη που ταυτόχρονα απελευθερώνεται σε αυτές τις συνθήκες, η αδρεναλίνη, αναγκάζει το σώμα να αυξήσει τον καρδιακό και αναπνευστικό ρυθμό και να επεκτείνει τους αεραγωγούς ώστε να ωθήσει περισσότερο οξυγόνο στους μύες. Ταυτόχρονα, το σώμα κάνει άμεσα διαθέσιμο γλυκογόνο, ή αποθηκευμένη γλυκόζη για να τροφοδοτήσει με καύσιμο την μυική προσπάθεια.

Επιπλέον όλων, το άγχος μειώνει και τα λεμφοκύτταρα, δηλαδή τα λευκά αιμοσφαίρια που αποτελούν μέρος του ανοσοποιητικού συστήματος, κάνοντας τον οργανισμό πιο επιρρεπή σε ιογενείς λοιμώξεις.

«Ο μηχανισμός μάχης ή φυγής, οδηγεί το σώμα στην απόφαση να κατευθύνει πόρους μακριά από λειτουργίες που δεν είναι κρίσιμες σε καταστάσεις απειλητικές για την επιβίωση μας», λέει η Δρ. Gupta.
Όλη αυτή η έντονη βιολογική αντίδραση προορίζεται να είναι βραχυπρόθεσμη και προσαρμοστική, κάτι εντελώς λογικό σύμφωνα με τους ερευνητές αφού προϋποθέτει την προσωρινή διακοπή της κανονικής ανοσοποιητικής λειτουργίας του οργανισμού.
Για παράδειγμα, είναι εντελώς προφανές ότι αν η αυτόματη αυτή βιολογική αντίδραση πυροδοτηθεί επειδή ένα άγριο θηρίο μας κυνηγά, το σώμα θα αφιερώσει όλη του την ενέργεια για να τρέξει μακριά και όχι στο να χωνέψει το τελευταίο μας γεύμα ή στο να στείλει κύτταρα-φρουρούς να καταπολεμήσουν έναν ιό.

Τότε λοιπόν που είναι το πρόβλημα; ...αυτό ξεκινά ακριβώς όταν παραμένουμε σε αυτή την κατά τα άλλα έκτακτη κατάσταση για μεγάλο διάστημα, αφού έτσι ενεργοποιείται πλέον μια κλιμακούμενη, χρόνια φλεγμονώδης απόκριση.

Είναι η αδυναμία να προσαρμοστούμε σε συνθήκες διαρκούς άγχους τονίζουν οι ερευνητές, που με την πάροδο του χρόνου οδηγεί τελικά σε χρόνια προβλήματα υγείας.

Τι είναι η φλεγμονή;

Η απάντηση του σώματος σε μια απειλή, εξηγούν οι ειδικοί.
Όμως σε στενά βιολογικούς όρους το σώμα ταυτοποιεί ως απειλή με τον ίδιο μηχανισμό ένα βακτήριο ή έναν ιό, ένα μεταμοσχευμένο όργανο αλλά ακόμα και το ψυχολογικό ή συναισθηματικό στρες που μπορεί να βιώνουμε. Έτσι καταλήγει να αντιδρά σε όλα τα ερεθίσματα με τον ίδιο τρόπο, στέλνοντας έναν – τρόπο τινά - στρατό χημικών ουσιών, που ονομάζονται προ-φλεγμονώδεις κυτοκίνες, με αποκλειστικό σκοπό να επιτεθούν στους εισβολείς.

«Σκεφτείτε τη φλεγμονή ως μια «συμπεριφορά ασθένειας», λέει ο Madhukar Trivedi, MD, διευθυντής του Κέντρου Έρευνας και Κλινικής Φροντίδας για την Κατάθλιψη στο UT Southwestern Medical Center στο Ντάλας. Η φλεγμονή, επισημαίνει χαρακτηριστικά, μπορεί επί παραδείγματι να προκαλέσει ρινική καταρροή ακόμα και αν δεν έχουμε προσβληθεί από κάποιον ιό όπως αυτός της γρίπης.

Οι προ-φλεγμονώδεις κυτοκίνες συνήθως κάνουν τη δουλειά τους και μετά εξαφανίζονται όταν όμως υποφέρουμε από χρόνιο στρες, «κουμπώνουν» μόνιμα στο σύστημα οδηγώντας σε έναν διαρκή κύκλο άγχους και φλεγμονώδους απόκρισης που αναγκαστικά το σώμα συνηθίζει.

Με την πάροδο του χρόνου, αυτές οι κυτοκίνες μπορεί να αυξηθούν. Τότε είναι που η φλεγμονή αρχίζει να προκαλεί βλαβερές συνέπειες στο σώμα. Και ενώ κανείς δεν είναι απολύτως βέβαιος γιατί —υπάρχουν πολλοί μηχανισμοί υπεύθυνοι για την δημιουργία νόσων — το κοινό χαρακτηριστικό πολλών παθήσεων είναι αυτή η χρόνια φλεγμονή χαμηλού επιπέδου.

Χρόνιες καταστάσεις υγείας που συνδέονται με το στρες

• Ρευματοειδής Αρθρίτιδα (ΡΑ): Πρόκειται για μια ασθένεια στην οποία το ανοσοποιητικό σύστημα του σώματος επιτίθεται σε αρθρώσεις και ιστούς, προκαλώντας δυσκαμψία και πόνο και οι επιστήμονες την συνδέουν άμεσα με προηγηθείσες, παρατεταμένες περιόδους άγχους του ασθενούς.
  Η φλεγμονή στη ΡΑ προκαλείται εν μέρει από κυτοκίνες και αυτές απελευθερώνονται σε μεγαλύτερη ποσότητα σε περιόδους άγχους, αυξάνοντας τον δείκτη της φλεγμονής στο σώμα. Οι ειδικοί εξετάζουν το ενδεχόμενο η φλεγμονή που σχετίζεται με τη ρευματοειδή αρθρίτιδα να οδηγεί σε επιπλέον σοβαρά ιατρικά ζητήματα όπως καρδιακή προσβολή, εγκεφαλικό ή ακόμα και καρκίνο, σύμφωνα με έρευνα.
• Καρδιαγγειακές παθήσεις: Η φλεγμονή βρίσκεται και στον πυρήνα της ανάπτυξης της αθηροσκλήρωσης, ενός προδρόμου της καρδιακής νόσου, λέει η Δρ. Gupta. Επιπλέον, όσοι έχουν χρόνιο στρες τείνουν να επιλέγουν έναν λιγότερο υγιεινό τρόπο ζωής, όπως η κατανάλωση ανθυγιεινών τροφών, το κάπνισμα και η απουσία άσκησης, όλα παράγοντες που συμβάλλουν ή επιδεινώνουν τις καρδιαγγειακές παθήσεις.
• Φλεγμονώδης νόσος του εντέρου (IBD): Η IBD είναι ένας γενικός όρος για καταστάσεις που συνδέονται με φλεγμονή στο γαστρεντερικό σύστημα, συμπεριλαμβανομένης της νόσου του Crohn και της ελκώδους κολίτιδας. Και τα δύο επιδεινώνονται από το στρες, το οποίο επηρεάζει τη φυσιολογική έκκριση πεπτικών ενζύμων από το σώμα και αλλάζει τον τρόπο με τον οποίο ο οργανισμός αφομοιώνει τις τροφές, απορροφά τα θρεπτικά συστατικά και απαλλάσσεται από τα απόβλητα.Τα τελευταία χρόνια, οι ερευνητές έχουν συνδέσει ένα πεπτίδιο στον εγκέφαλο και το έντερο που ονομάζεται παράγοντας απελευθέρωσης κορτικοτροπίνης (CRF). Ενεργοποιείται όταν είμαστε αγχωμένοι και επηρεάζει τη σωστή λειτουργία του παχέος εντέρου. Επιπλέον, σε μια άλλη μελέτη αναφέρθηκε ότι το CRF μπορεί να εξηγήσει και την σύνδεση μεταξύ άγχους και συνδρόμου ευερέθιστου εντέρου.
• Κατάθλιψη: Οι προ-φλεγμονώδεις κυτοκίνες είναι δυνατόν να προκαλέσουν συμπτώματα κατάθλιψης σε ορισμένους ανθρώπους, οδηγώντας σε μειωμένη διάθεση, κόπωση και ανηδονία ενώ σε περιπτώσεις ασθενών που έχουν ήδη διαγνωσθεί με κατάθλιψη, η χρόνια φλεγμονή μπορεί να επιδεινώσει την κλινική τους εικόνα.
  Σε σχετική μελέτη, οι ερευνητές υπέβαλαν ποντίκια σε στρεσογόνες καταστάσεις ενώ παρακολουθούσαν σημάδια ενεργοποίησης των ανοσοκυττάρων του εγκεφάλου, διαπιστώνοντας δραστηριότητα παρόμοια με αυτή που καταγράφεται σε ασθενείς με κατάθλιψη.

Κλειδί η διαχείριση του άγχους

Αερόβια άσκηση, γιόγκα, διαλογισμός, είναι μερικοί από τους τρόπους για τους οποίους υπάρχουν επιστημονικά αποδεδειγμένες ενδείξεις ότι επιδρούν θετικά στην προσπάθεια μείωσης των επιπέδων άγχους.

Μια μελέτη διαπίστωσε ότι τα άτομα που διαλογίζονταν τακτικά είχαν χαμηλότερα επίπεδα κορτιζόλης και λιγότερο έντονη φλεγμονώδη απόκριση στο σώμα τους. Παρόμοια αποτελέσματα έχουν συνδεθεί με την τακτική πρακτική της γιόγκα.

Ωστόσο, δεν είναι όλοι οι οργανισμού έτοιμοι να ανταποκριθούν με τα ίδια αποτελέσματα στις ίδιες μεθόδους μείωσης του στρες, ξεκαθαρίζει η Δρ. Gupta, προσθέτοντας ότι η προσπάθεια χρειάζεται υπομονή.
Ουσιαστικά πρέπει να μάθουμε πώς θα αλλάξουμε την ανταπόκρισή μας έναντι των στρεσογόνων καταστάσεων που καλούμαστε να αντιμετωπίσουμε στο περιβάλλον μας, καταλήγει χαρακτηριστικά.

Πηγή: Everydayhealth.com