Η αναζωπύρωση της ιλαράς στις Ηνωμένες Πολιτείες αποκαλύπτει τις συνέπειες της αμφισβήτησης των εμβολίων, της υποχώρησης των εμβολιαστικών προγραμμάτων και της απουσίας συντονισμένης πολιτικής ηγεσίας. Με περισσότερα από 7.700 κρούσματα και 13 θανάτους, η χώρα βρίσκεται αντιμέτωπη με τη μεγαλύτερη έξαρση της νόσου εδώ και σχεδόν τέσσερις δεκαετίες. Η περίπτωση της Γιούτα αποτυπώνει πώς μια ασθένεια που είχε σχεδόν εξαλειφθεί επανήλθε και εξαπλώθηκε σε ολόκληρες κοινότητες.
Αρχικά, τον Ιούνιο του 2025, η ιλαρά έπληξε μια απομονωμένη θρησκευτική κοινότητα, στη Γιούτα, η οποία εδώ και χρόνια απορρίπτει τους εμβολιασμούς.
Μέχρι τον Ιανουάριο, όμως, ύποπτα συμπτώματα με εξανθήματα και πυρετό εμφανίστηκαν σε παιδιά που βρίσκονταν εκατοντάδες χιλιόμετρα μακριά. Εκείνον τον μήνα, η ιλαρά μόλυνε έναν έφηβο σε διαγωνισμό χορού λυκείου κοντά στο Σολτ Λέικ Σίτι και στη συνέχεια εμφανίστηκε σε έναν κοντινό αγώνα μπάσκετ. Σύμφωνα με το υπουργείο Υγείας της Γιούτα, ο ιός εξαπλώθηκε σε μια βραδιά προβολής ταινίας σε προαστιακή εκκλησία, σε καταστήματα, καθώς και σε παιδικούς σταθμούς και κέντρα τεχνητού μαυρίσματος.
Ιστορικά, οι κυβερνήσεις των ΗΠΑ κινητοποιούσαν με κατεπείγουσε διαδικασίες τους ειδικούς στις λοιμώδεις νόσους προκειμένου να σταματήσουν τέτοιες επιδημικές εξάρσεις και προειδοποιούσαν δημόσια τις οικογένειες να εμβολιάσουν τα παιδιά τους. Τα κρούσματα έφταναν το πολύ σε μερικές δεκάδες ή εκατοντάδες ανθρώπους, ενώ οι εξάρσεις συχνά περιορίζονταν μέσα σε λίγες εβδομάδες.
Σήμερα, υπό τον υπουργό Υγείας των ΗΠΑ Ρόμπερτ Φ. Κένεντι Τζούνιορ –τον κορυφαίο αντιεμβολιαστικό ακτιβιστή της χώρας– ορισμένοι ανώτατοι αξιωματούχοι στη Γιούτα και σε άλλες πολιτείες έχουν σταματήσει να προωθούν τον εμβολιασμό και κάνουν ελάχιστα για να περιορίσουν τις επιδημικές εξάρσεις.
Εκτόξευση των κρουσμάτων
Τα κρούσματα ιλαράς έχουν εκτοξευθεί σε περισσότερα από 7.700 σε εθνικό επίπεδο, με 13 θανάτους, αριθμοί που αποτελούν τα υψηλότερα επίπεδα και για τις δύο κατηγορίες εδώ και σχεδόν τέσσερις δεκαετίες. Με την υποστήριξη του προέδρου των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ, ο Κένεντι προτρέπει τους Αμερικανούς να φοβούνται τα εμβόλια, αντικρούοντας δεκαετίες επιστημονικών αποδείξεων για την ασφάλεια και την αποτελεσματικότητά τους, ενώ προωθεί πολιτικές που περιορίζουν τους παιδικούς εμβολιασμούς. Υποστηρίζει ότι τα παιδιά αναπτύσσουν ισχυρότερη ανοσία όταν εκτίθενται απευθείας στους ιούς, δηλαδή όταν αρρωσταίνουν.
Όλη αυτή η επιχειρηματολογία είχε ως αποτέλεσμα, να εμβολιαστούν λιγότερα παιδιά στη βαθιά συντηρητική πολιτεία της Γιούτα από τότε που ο Τραμπ και ο Κένεντι ανέλαβαν την εξουσία στις αρχές του 2025, σύμφωνα με κρατικά στοιχεία και συνεντεύξεις με τοπικούς αξιωματούχους υγείας και ιατρικούς ειδικούς.
Ο Ρεπουμπλικανός κυβερνήτης της Γιούτα, Σπένσερ Κοξ, είναι ένας από τους πολιτικούς που κάποτε υποστήριζαν ένθερμα τον εμβολιασμό, αλλά έκτοτε έχουν σιωπήσει. Πέντε χρόνια νωρίτερα, ο Κοξ παρακαλούσε τους κατοίκους να κάνουν το εμβόλιο κατά της COVID-19 και επέκρινε τους συντηρητικούς σχολιαστές για την αντιεμβολιαστική ρητορική τους, η οποία, όπως είχε πει, «κυριολεκτικά σκοτώνει τους υποστηρικτές τους».
Ωστόσο, καθώς η Γιούτα αντιμετώπιζε μία από τις μεγαλύτερες και μακροβιότερες εξάρσεις ιλαράς στις ΗΠΑ, ο κυβερνήτης έκανε ελάχιστες δημόσιες αναφορές στον εμβολιασμό, εν μέσω της συνεχιζόμενης δυσαρέσκειας των πολιτών για τα μέτρα κατά της COVID-19, συμπεριλαμβανομένου του κλεισίματος των σχολείων και των υποχρεωτικών εμβολιασμών. Η κυβέρνηση του Κοξ απέρριψε επίσης ένα σχέδιο που είχε εκπονήσει υπάλληλος της πολιτείας για την εξασφάλιση ομοσπονδιακής βοήθειας από ειδικούς στις λοιμώδεις νόσους, σύμφωνα με κρατικούς αξιωματούχους και επικοινωνίες που εξασφάλισε το Reuters μέσω αιτήματος πρόσβασης σε δημόσια έγγραφα.
Το γραφείο του Κοξ δεν απάντησε στα αιτήματα για σχολιασμό σχετικά με την αντιμετώπιση της ιλαράς στη Γιούτα. Ο ανώτατος αξιωματούχος υγείας της πολιτείας δήλωσε στο Reuters ότι ο Κοξ απέφυγε συνειδητά να δώσει δημόσιες οδηγίες για τη δημόσια υγεία κατά τη διάρκεια της επιδημικής έξαρσης.
«Σε ένα ευαίσθητο περιβάλλον μετά την πανδημία της COVID-19, το ευρύτερο σύστημα δημόσιας υγείας έκρινε ότι οι ιατρικοί ειδικοί είναι πιο αποτελεσματικοί ως αγγελιοφόροι», δήλωσε σε ανακοίνωσή της η Τρέισι Γκρούμπερ, επίτροπος Υγείας και Ανθρωπίνων Υπηρεσιών της Γιούτα, χωρίς να δώσει περαιτέρω εξηγήσεις.
Η ανάλυση των στοιχείων
Η επιδημική έξαρση στην πολιτεία αποκαλύπτει πώς οι αλλαγές στην ομοσπονδιακή πολιτική και στα δημόσια μηνύματα διευκόλυναν την επανεμφάνιση σε εθνικό επίπεδο μιας ασθένειας που είχε παραμείνει για χρόνια σε ύφεση και μπορεί να απειλήσει τη ζωή. Για να κατανοήσει πώς η ιλαρά εξαπλώθηκε γρήγορα στη Γιούτα και σε ολόκληρη τη χώρα, το Reuters ανέλυσε πολιτειακά και τοπικά στοιχεία για τα ποσοστά εμβολιασμού και πήρε συνεντεύξεις από περισσότερους από 70 εν ενεργεία και πρώην ομοσπονδιακούς, πολιτειακούς και τοπικούς αξιωματούχους υγείας, ιατρικούς ειδικούς και γονείς.
Μέχρι πρόσφατα, οι ΗΠΑ θεωρούνταν παγκόσμιο πρότυπο στις πρακτικές ανοσοποίησης, καθώς είχαν εξαλείψει την ενδημική μετάδοση της ιλαράς το 2000. Η επιδημική έξαρση στη Γιούτα, η οποία διαρκεί περισσότερο από έναν χρόνο, σηματοδότησε το τέλος αυτού του δύσκολα κατακτημένου επιτεύγματος, σύμφωνα με αξιωματούχους δημόσιας υγείας. Την Τρίτη, ο Παναμερικανικός Οργανισμός Υγείας ανακοίνωσε ότι οι ΗΠΑ έχασαν το καθεστώς της χώρας απαλλαγμένης από την ιλαρά.
Το υπουργείο Υγείας και Ανθρωπίνων Υπηρεσιών των ΗΠΑ αρνήθηκε το αίτημα του Reuters για συνέντευξη με τον Κένεντι σχετικά με την αντιμετώπιση της ιλαράς. Η εκπρόσωπος του υπουργείου, Έμιλι Χίλιαρντ, δήλωσε σε ανακοίνωσή της: «Οποιοσδήποτε ισχυρισμός ότι ο υπουργός Κένεντι προκάλεσε την αναζωπύρωση της ιλαράς στην Αμερική αγνοεί το γεγονός ότι τα ποσοστά παιδικού εμβολιασμού μειώνονταν επί χρόνια, πολύ πριν αναλάβει τα καθήκοντά του».
«Τα χειρότερα πιθανότατα βρίσκονται μπροστά μας».
Τα εθνικά ποσοστά εμβολιασμού των παιδιών που εισέρχονται στο νηπιαγωγείο άρχισαν να μειώνονται το 2020, καθώς το αντιεμβολιαστικό κίνημα ενισχύθηκε κατά τη διάρκεια της πανδημίας COVID-19, σύμφωνα με ομοσπονδιακά στοιχεία. Εκείνη την περίοδο, ο Κένεντι ήταν αναμφισβήτητα ο πιο επιδραστικός σκεπτικιστής των εμβολίων στη χώρα, έχοντας οικοδομήσει επί δεκαετίες μια επαγγελματική πορεία και ένα μεγάλο κοινό, καλλιεργώντας αμφιβολίες σχετικά με την ασφάλεια και την αποτελεσματικότητα των εμβολίων. Τα ποσοστά συνέχισαν να υποχωρούν και μετά την ανάληψη των καθηκόντων του ως κορυφαίου αξιωματούχου υγείας της χώρας.
Ανάλυση του Reuters σε στοιχεία από 13 πολιτείες και τη Νέα Υόρκη δείχνει ότι η υποχώρηση του εμβολιασμού στα μικρότερα παιδιά κατά το 2025, υπό την εποπτεία του Κένεντι, ήταν εντονότερη από εκείνη της πανδημίας και από οποιαδήποτε άλλη χρονιά έκτοτε.
Η μείωση των εμβολιασμών και η απουσία ομοσπονδιακής ηγεσίας στις επιδημικές εξάρσεις της ιλαράς έχουν αποδειχθεί «ιδιαίτερα καταστροφικές» για την υγεία των Αμερικανών, δήλωσε η Αν Σούκατ, πρώτη αναπληρώτρια διευθύντρια του CDC κατά την πρώτη θητεία Τραμπ. Όπως είπε, θα χρειαστούν χρόνια για να αντιστραφεί η ζημιά που έχει προκληθεί στη δημόσια υγεία.
«Είναι συγκλονιστικό. Το χειρότερο πιθανότατα βρίσκεται μπροστά μας», συμπλήρωσε η ίδια δίνοντας τον τόνο της επικρατούσας κατάστασης.
Σε ανακοίνωσή της προς το Reuters, η εκπρόσωπος του Λευκού Οίκου Άλισον Σούστερ ανέφερε ότι ο Κένεντι και ο Τραμπ έχουν ενθαρρύνει τον εμβολιασμό κατά της ιλαράς και έχουν συνεργαστεί με τις πολιτείες για την αντιμετώπιση των επιδημικών εξάρσεων, χωρίς να δώσει περισσότερες λεπτομέρειες. Μάλιστα, παρέπεμψε το Reuters σε συνέντευξη του Ντόναλντ Τραμπ του Απριλίου 2025 στο ABC News, όταν ο πρόεδρος ρωτήθηκε αν συνιστά στους Αμερικανούς να εμβολιάζονται κατά της ιλαράς.
«Οι κυβερνήτες είναι αυτοί που παίρνουν τις αποφάσεις», απάντησε ο Τραμπ. Όταν πιέστηκε να απαντήσει για δεύτερη φορά, δήλωσε: «Το συνιστώ; Ναι, το συνιστώ. Το επιβάλλω υποχρεωτικά; Όχι».
«Συγγνώμη και καλή τύχη»
Τον Ιανουάριο του 2026, η επιδημιολόγος της πολιτείας της Γιούτα, δρ Λέισα Νόλεν, εργαζόταν πάνω σε ένα σχέδιο ενίσχυσης των διαθέσιμων δυνάμεων για την αντιμετώπιση της ιλαράς, σύμφωνα με ηλεκτρονικά μηνύματα που εξασφάλισε το Reuters.
Η ιλαρά εξαπλωνόταν επί μήνες μεταξύ των μελών της Φονταμενταλιστικής Εκκλησίας του Ιησού Χριστού των Αγίων των Τελευταίων Ημερών, μιας περιθωριακής θρησκευτικής κοινότητας κοντά στα σύνορα με την Αριζόνα, η οποία διατηρεί βαθιά δυσπιστία απέναντι στην κυβέρνηση, συμπεριλαμβανομένων των προγραμμάτων υγείας. Τώρα, η απειλή εξαπλωνόταν σε ολόκληρη την πολιτεία.
Η αντιμετώπιση των επιδημικών εξάρσεων είχε γίνει δυσκολότερη υπό τον Κένεντι. Το ποσοστό εμβολιασμού των νηπίων στη Γιούτα για επτά συνιστώμενα εμβόλια μειώθηκε κατά 2,4 ποσοστιαίες μονάδες το 2025, φτάνοντας στο 69,6%, τη μεγαλύτερη ετήσια πτώση που έχει καταγραφεί από το 2019, σύμφωνα με την ανάλυση του Reuters. Πρόκειται για σημαντική επιτάχυνση σε σχέση με το 2024, όταν το ποσοστό είχε μειωθεί κατά 0,8 ποσοστιαίες μονάδες.
Έξι ειδικοί στις λοιμώδεις νόσους, οι οποίοι εξέτασαν την ανάλυση του Reuters, δήλωσαν ότι ακόμη και μικρές μειώσεις στα ποσοστά εμβολιασμού μπορούν γρήγορα να οδηγήσουν σε πολύ περισσότερες μολύνσεις.
«Δεν χρειάζεται μεγάλη μείωση του ποσοστού εμβολιασμού στον πληθυσμό για να εξαπλωθεί γρήγορα η νόσος», δήλωσε ο δρ Κάο-Πινγκ Τσουά, παιδίατρος στην Ιατρική Σχολή του Πανεπιστημίου του Μίσιγκαν.
Κάθε ανεμβολίαστο άτομο που μολύνεται μπορεί να εκθέσει στον ιό πολλούς ακόμη ανθρώπους, οι οποίοι δεν μπορούν να εμβολιαστούν κατά ενός τόσο μεταδοτικού ιού, είτε επειδή είναι πολύ μικρής ηλικίας είτε επειδή έχουν εξασθενημένο ανοσοποιητικό σύστημα.
Ο εμβολιασμός με την πρώτη δόση του συνδυασμένου εμβολίου κατά της ιλαράς, της παρωτίτιδας και της ερυθράς (MMR) στη Γιούτα μειώθηκε κατά 0,7 ποσοστιαίες μονάδες το 2025, φτάνοντας στο 86,6%. Οι ειδικοί στις λοιμώδεις νόσους επισημαίνουν ότι απαιτείται εμβολιαστική κάλυψη 95% με δύο δόσεις MMR προκειμένου να επιτευχθεί ευρεία συλλογική ανοσία.
Οι περικοπές στη χρηματοδότηση από την κυβέρνηση Τραμπ πέρυσι ανάγκασαν το υπουργείο της Νόλεν και άλλες υγειονομικές υπηρεσίες της Γιούτα να απολύσουν περισσότερους από 35 νοσηλευτές, επιδημιολόγους και άλλους εργαζομένους στη δημόσια υγεία, δηλαδή το προσωπικό πρώτης γραμμής στην αντιμετώπιση επιδημιών, σύμφωνα με στοιχεία που δημοσιοποίησαν τοπικές υγειονομικές υπηρεσίες.
Η Νόλεν απευθύνθηκε στο Κέντρο Ελέγχου Λοιμώξεων των ΗΠΑ ζητώντας βοήθεια, όπως προκύπτει από τα ηλεκτρονικά μηνύματα. Κρατικοί και ομοσπονδιακοί ειδικοί στις λοιμώδεις νόσους συναντήθηκαν διαδικτυακά τρεις φορές τον Ιανουάριο, προκειμένου να συζητήσουν με ποιον τρόπο θα μπορούσε να βοηθήσει το CDC. Το κέντρο, το οποίο υπάγεται στο υπουργείο Υγείας του Κένεντι, έχει ως αποστολή την προστασία της δημόσιας υγείας και τον έλεγχο των ασθενειών.
Η Νόλεν και οι αξιωματούχοι του CDC εξέτασαν το ενδεχόμενο να επικοινωνήσουν ομοσπονδιακοί υπάλληλοι με τοπικούς γιατρούς και νοσηλευτές, οι οποίοι αντιμετώπιζαν μια ασθένεια που οι περισσότεροι δεν είχαν συναντήσει ποτέ στο παρελθόν. Συζήτησαν επίσης το ενδεχόμενο να μεταβούν υπάλληλοι του CDC στη Γιούτα, ώστε να εξετάσουν πώς εξαπλωνόταν η ιλαρά μέσα σε ιατρεία και, ενδεχομένως, σε σχολεία, φυλακές και καταφύγια αστέγων. Σύμφωνα με τα μηνύματα ηλεκτρονικού ταχυδρομείου, οι αξιωματούχοι του CDC προετοίμαζαν μια ομάδα αντιμετώπισης της κρίσης.
Η Νόλεν έστειλε στους αξιωματούχους του CDC ένα προσχέδιο με τίτλο «Αίτημα επιδημιολογικής συνδρομής Epi-Aid για την ιλαρά στη Γιούτα το 2026», στο οποίο περιέγραφε τα σχέδια της πολιτείας για την αναζήτηση έκτακτης ομοσπονδιακής βοήθειας, γνωστής ως Epi-Aid. Το πρόγραμμα έχει σχεδιαστεί για τη διερεύνηση και την υποστήριξη της αντιμετώπισης επειγόντων προβλημάτων δημόσιας υγείας.
Ωστόσο, η πολιτεία δεν υπέβαλε ποτέ επίσημο αίτημα βοήθειας.
Η Γκρούμπερ, η οποία είναι προϊσταμένη της Νόλεν, δήλωσε στο Reuters ότι η πολιτεία συνεργάστηκε στενά με το CDC, αλλά αποφάσισε ότι δεν χρειαζόταν την ειδική συνδρομή Epi-Aid. Ούτε η Γκρούμπερ ούτε η Νόλεν απάντησαν στις ερωτήσεις του Reuters σχετικά με το ποιος στην κυβέρνηση έλαβε αυτή την απόφαση και για ποιον λόγο.
Το υπουργείο Υγείας των ΗΠΑ ανέφερε σε ανακοίνωσή του ότι η ομοσπονδιακή βοήθεια ήταν διαθέσιμη στη Γιούτα, εφόσον η πολιτεία την ζητούσε.
Μέχρι το τέλος Ιανουαρίου, τα μηνύματα της Νόλεν δεν αναφέρονταν πλέον στην ανάγκη έκτακτης ομοσπονδιακής βοήθειας. Ζήτησε, ωστόσο, από το CDC να επιτρέψει στην πολιτεία να διατηρήσει τον μοναδικό μόνιμο ομοσπονδιακό υπάλληλο που εργαζόταν στη Γιούτα κατά τη διάρκεια μιας διακοπής λειτουργίας της αμερικανικής κυβέρνησης. Στο μήνυμα σημείωνε ότι η Γιούτα αντιμετώπιζε τη χειρότερη κρίση ιλαράς των τελευταίων τριών δεκαετιών.
Ένας αξιωματούχος του CDC ενέκρινε το αίτημα και εξέφρασε τη συμπαράστασή του για τη δύσκολη κατάσταση: «Συγγνώμη και καλή τύχη με την επιδημική έξαρση της ιλαράς», έγραφε στο μήνυμά του.
Τους επόμενους μήνες, εκατοντάδες ακόμη άνθρωποι στη Γιούτα προσβλήθηκαν από ιλαρά και δεκάδες χρειάστηκε να νοσηλευτούν. Σχεδόν το 65% των 725 κρουσμάτων της πολιτείας αφορούσε ανεμβολίαστα παιδιά, σύμφωνα με το υπουργείο Υγείας της Γιούτα.
Η διευθύντρια του CDC, δρ Έρικα Σβαρτς σε συνέντευξή της, υπερασπίστηκε την αντιμετώπιση της ιλαράς από την υπηρεσία. Συγκεκριμένα, είπε στο Reuters ότι το CDC έχει 250 εργαζομένους που ασχολούνται με τον περιορισμό των μολύνσεων και έχει προσφέρει τη συνδρομή Epi-Aid και άλλες μορφές βοήθειας σε ολόκληρη τη χώρα, χωρίς να σχολιάσει την κατάσταση σε μεμονωμένες πολιτείες.
Επιπλέον, η Σβαρτς δήλωσε ότι οι περισσότερες επιδημικές εξάρσεις στις ΗΠΑ πλήττουν «κοινότητες με στενούς δεσμούς», οι οποίες απορρίπτουν τα εμβόλια εδώ και δεκαετίες. Όπως υποστήριξε, οι πολιτειακές και τοπικές αρχές είναι οι πλέον κατάλληλες για να ενθαρρύνουν τον εμβολιασμό.
«Το CDC μπορεί να το λέει αυτό», ανέφερε και πρόσθεσε πως «οι άνθρωποι πρέπει να το ακούν από τους ηγέτες των κοινοτήτων που εμπιστεύονται: τις πολιτείες και τις τοπικές υπηρεσίες δημόσιας υγείας».
Παρότι οι επιδημικές εξάρσεις σε πολιτείες όπως η Γιούτα, το Τέξας και η Πενσιλβάνια ξεκίνησαν σε θρησκευτικές κοινότητες, μεταξύ των οποίων οι Μεννονίτες και οι Άμις, στη συνέχεια εξαπλώθηκαν και σε άλλους ανεμβολίαστους πληθυσμούς.
Η μεγάλη ανατροπή
Ο υπουργός Υγείας των ΗΠΑ κατά την πρώτη προεδρική θητεία του Τραμπ, Άλεξ Αζάρ, δεν μάσησε τα λόγια του κατά την τελευταία μεγάλη επιδημική έξαρση της ιλαράς, από το 2018 έως το 2019, η οποία έπληξε περισσότερο την πολιτεία της Νέας Υόρκης, στηρίζοντας τους τοπικούς αξιωματούχους που επέβαλαν υποχρεωτικούς εμβολιασμούς σε ορισμένες γειτονιές.
«Η ιλαρά δεν είναι μια ακίνδυνη παιδική ασθένεια, αλλά μια εξαιρετικά μεταδοτική νόσος που μπορεί να απειλήσει τη ζωή», είχε δηλώσει τότε ο Αζάρ. «Όλοι οι Αμερικανοί θα είμασταν ασφαλέστεροι και υγιέστεροι αν εμβολιαζόμασταν κατά της ιλαράς», συμπλήρωνε ο ίδιος.
Ωστόσο ο Κένεντι, τον οποίο επέλεξε ο Τραμπ με την εντολή να «ταράξει τα νερά» στον τομέα της υγείας, ακολούθησε την αντίθετη προσέγγιση. Κατηγορεί τα εμβόλια, χωρίς αποδεικτικά στοιχεία, για την αύξηση των ποσοστών αυτισμού, διαταραχών του ανοσοποιητικού συστήματος και άλλων προβλημάτων υγείας. Όπως είχε αποκαλύψει το Reuters τον Ιούλιο, ο Τραμπ έχει υποστηρίξει την αναζήτηση από τον Κένεντι μιας πιθανής σύνδεσης μεταξύ εμβολίων και αυτισμού, καθώς και τις προσπάθειές του να μειώσει τον αριθμό των εμβολίων που συνιστώνται για τα παιδιά.
Η εκπρόσωπος του υπουργείου Υγείας, Χίλιαρντ, δήλωσε ότι ο Κένεντι και οι διορισμένοι από αυτόν υγειονομικοί αξιωματούχοι έχουν δώσει εντολή στους ομοσπονδιακούς υπαλλήλους που είναι ειδικοί στην αντιμετώπιση των λοιμωδών νόσων να συνεργάζονται με τις πολιτείες και έχουν «σταθερά» συστήσει τον εμβολιασμό ως τον αποτελεσματικότερο τρόπο πρόληψης της ιλαράς. Το υπουργείο, ωστόσο, δεν εξήγησε γιατί αυτές οι προσπάθειες αποτυγχάνουν να περιορίσουν τα κρούσματα στις ΗΠΑ, τα οποία έχουν υπερδιπλασιαστεί μέχρι στιγμής το 2026 σε σύγκριση με τον πρώτο χρόνο της θητείας του Κένεντι.
Ο Κένεντι έχει δηλώσει κατά καιρούς ότι ο εμβολιασμός είναι ο καλύτερος τρόπος πρόληψης της εξάπλωσης της ιλαράς, όπως έκανε σε ανάρτησή του στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης τον Απρίλιο του 2025, μετά τον θάνατο ενός οκτάχρονου κοριτσιού από ιλαρά στο Τέξας.
Ωστόσο, άλλες δηλώσεις και ενέργειές του ουσιαστικά υπονομεύουν αυτό το μήνυμα.
Έχει υποστηρίξει, χωρίς αποδείξεις, ότι το εμβόλιο της ιλαράς προκαλεί κάθε χρόνο σοβαρούς τραυματισμούς και θανάτους. Πέρυσι, εν μέσω της επιδημικής έξαρσης, επιχείρησε να καταργήσει την ομοσπονδιακή σύσταση για το εμβόλιο MMR, όπως είχε αποκαλύψει προηγουμένως το Reuters. Τον Αύγουστο, ο Τραμπ και ο Κένεντι παρουσίασαν εκτελεστικό διάταγμα που δίνει εντολή στο υπουργείο να συνεργαστεί με φαρμακευτικές εταιρείες για τον διαχωρισμό του συνδυασμένου εμβολίου MMR σε τρεις ξεχωριστές ενέσιμες δόσεις.
Παραμένει ασαφές εάν η κυβέρνηση μπορεί να εφαρμόσει υποχρεωτικά αυτή την οδηγία. Οι φαρμακευτικές εταιρείες αναφέρουν ότι η διαδικασία πιθανότατα θα διαρκέσει χρόνια και θα ανατρέψει το ισχύον πρόγραμμα παιδικών εμβολιασμών.
Ο Κένεντι έχει υποστηρίξει ότι η πρόοδος της ιατρικής έχει περιορίσει ασθένειες όπως η ιλαρά σε κάτι λίγο περισσότερο από μια απλή ενόχληση και ότι οι Αμερικανοί θα ωφελούνταν περισσότερο από την άμεση έκθεση στον ιό παρά από το εμβόλιο.
«Παλιά, όταν ήμασταν παιδιά, όλοι κολλούσαν ιλαρά και η ιλαρά προσέφερε ισόβια προστασία από τη μόλυνση. Το εμβόλιο δεν το κάνει αυτό», δήλωσε ο Κένεντι στο Fox News τον Μάρτιο του 2025, κατά τη διάρκεια της επιδημικής έξαρσης στο Τέξας. «Το εμβόλιο είναι αποτελεσματικό για ορισμένους ανθρώπους σε όλη τους τη ζωή, αλλά για πολλούς η προστασία του εξασθενεί».
Οι ειδικοί στις λοιμώδεις νόσους επισημαίνουν ότι οι περισσότεροι άνθρωποι που εμβολιάζονται κατά την παιδική ηλικία παραμένουν προστατευμένοι από την ιλαρά, ιδιαίτερα σε κοινότητες με υψηλά ποσοστά εμβολιασμού. Δεν αξίζει, τονίζουν, να αναλαμβάνει κανείς τον κίνδυνο εγκαταλείποντας τον εμβολιασμό κατά ενός ιού που προκαλεί έως και 95.000 θανάτους ετησίως παγκοσμίως, κυρίως σε μικρά παιδιά, και μπορεί να οδηγήσει σε επιπλοκές όπως η τύφλωση και η κώφωση.
Η διευθύντρια Υγείας της κομητείας Σολτ Λέικ, Ντόροθι Άνταμς, με 40 χρόνια υπηρεσίας στο συγκεκριμένο τμήμα, δήλωσε στο Reuters ότι οι ενέργειες του Κένεντι σχετικά με τον παιδικό εμβολιασμό «είναι επιζήμιες και οι συνέπειές τους μεταφέρονται σε όλα τα επίπεδα. Οι άνθρωποι ακούν από τα υψηλότερα κυβερνητικά κλιμάκια πληροφορίες που τους κάνουν να αμφισβητούν όσα τους έχουν πει οι αρμόδιοι δημόσιας υγείας ή οι γιατροί τους. Δεν θα έπρεπε να καταγράφουμε ούτε ένα κρούσμα ιλαράς».
Μειώνονται τα ποσοστά εμβολιασμού
Το Reuters εξέτασε στοιχεία για τους εμβολιασμού από 13 πολιτείες και τη Νέα Υόρκη, οι οποίες είτε δημοσίευσαν σχετικά δεδομένα είτε απάντησαν σε έρευνα που πραγματοποίησε το πρακτορείο σε εθνικό επίπεδο. Τα στοιχεία αφορούν τα ποσοστά ολοκλήρωσης επτά συνιστώμενων εμβολιασμών σε παιδιά προσχολικής ηλικίας, συμπεριλαμβανομένης της πρώτης δόσης του εμβολίου MMR.
Κατά μέσο όρο, στις συγκεκριμένες περιοχές, τα ποσοστά ανοσοποίησης των μικρών παιδιών μειώθηκαν κατά 1,1% το 2025, καταγράφοντας τη μεγαλύτερη πτώση τουλάχιστον των τελευταίων έξι ετών. Η μείωση ήταν διπλάσια από εκείνη που είχε καταγραφεί το 2020, κατά τη διάρκεια της πανδημίας.
Οι μεγαλύτερες μειώσεις σημειώθηκαν στο Κολοράντο, όπου το ποσοστό υποχώρησε κατά 3,6 ποσοστιαίες μονάδες, στο 71,4%, και στη Νέα Υόρκη, όπου ο εμβολιασμός των νηπίων μειώθηκε κατά 3%, στο 61%.
Οι περιοχές για τις οποίες το Reuters κατάφερε να εξασφαλίσει στοιχεία έχουν συνολικό πληθυσμό περίπου 74 εκατομμυρίων ανθρώπων. Περιλαμβάνουν πολιτείες που διοικούνται από Δημοκρατικούς, όπως η Ουάσιγκτον και το Κολοράντο, πολιτείες που διοικούνται από Ρεπουμπλικανούς, όπως η Γιούτα, η Βόρεια Ντακότα και το Αρκάνσας, καθώς και πολιτείες με αμφίρροπο εκλογικό αποτέλεσμα, όπως το Μίσιγκαν και η Τζόρτζια.
Μόλις δύο πολιτείες, το Αρκάνσας και το Νέο Μεξικό, παρουσίασαν αύξηση στα ποσοστά εμβολιασμού. Η Μινεσότα παρέμεινε σταθερή, ενώ στις υπόλοιπες καταγράφηκαν μειώσεις.
Πέντε από τις επτά πολιτείες και περιοχές που παρείχαν στο Reuters στοιχεία εμβολιασμού για το 2026 έχουν καταγράψει περαιτέρω πτώση μέσα στη φετινή χρονιά. Στο Μίσιγκαν, το ποσοστό μειώθηκε από 66,5% τον Ιανουάριο σε 64,5% τον Ιούνιο.
«Αυτό που βλέπουμε αυτή τη στιγμή είναι ένα κλίμα σύγχυσης, δυσπιστίας και ανακριβούς πληροφόρησης που προέρχεται από την Ουάσιγκτον και το οποίο δεν βοηθά καθόλου», δήλωσε στο Reuters ο δρ Άλιστερ Μάρτιν, επίτροπος Υγείας της Νέας Υόρκης.
Περικοπές στα προγράμματα δημόσιας υγείας
Καθώς η ιλαρά εξαπλωνόταν πέρυσι, η κυβέρνηση Τραμπ περιέκοψε 11 δισεκατομμύρια δολάρια από επιχορηγήσεις για προγράμματα δημόσιας υγείας σε πολιτειακό και τοπικό επίπεδο. Αξιωματούχοι της κυβέρνησης υποστήριξαν ότι η χρηματοδότηση, η οποία αρχικά προοριζόταν για την αντιμετώπιση της COVID-19, δεν ήταν πλέον απαραίτητη. Ωστόσο, οι τοπικές κυβερνήσεις χρησιμοποιούσαν τα χρήματα για να καλύπτουν αυξανόμενες ανάγκες δημόσιας υγείας, μεταξύ άλλων για την ευρύτερη αντιμετώπιση λοιμωδών νόσων, εργαστηριακές εξετάσεις, εκδηλώσεις υγείας με δωρεάν εμβολιασμούς και την πρόσληψη πρόσθετου προσωπικού για την υγεία των κοινοτήτων.
Τριάντα μία από τις 44 τοπικές υγειονομικές υπηρεσίες που απάντησαν σε ερωτηματολόγιο του Reuters δήλωσαν ότι είχαν υποστεί περικοπές ομοσπονδιακής χρηματοδότησης συνολικού ύψους 67 εκατομμυρίων δολαρίων από τον Ιανουάριο του 2025. Πολλές ανέφεραν ότι αναγκάστηκαν να περιορίσουν τα προγράμματα εμβολιασμού, να μειώσουν το προσωπικό ή να παγώσουν τις προσλήψεις.
Η Κάθριν Γουέλς, διευθύντρια Υγείας στο Λάμποκ του Τέξας, συμμετείχε στην αντιμετώπιση της επιδημικής έξαρσης της ιλαράς στην περιοχή. Δήλωσε ότι όσοι επιλέγουν να μην εμβολιάζουν τα παιδιά τους θα πρέπει να κατανοούν τις συνέπειες: περισσότεροι άνθρωποι θα αρρωσταίνουν και τα προγράμματα δημόσιας υγείας θα χρειάζονται περισσότερα χρήματα για να σταματήσουν την εξάπλωση της νόσου.
«Δεν μπορείς να τα έχεις και τα δύο», είπε η ίδια, αναφερόμενη στις περικοπές δαπανών.
Μόλις πρόσφατα, τον Αύγουστο και τον Σεπτέμβριο, το CDC αποδέσμευσε 100 εκατομμύρια δολάρια για την υποστήριξη της εθνικής αντιμετώπισης της ιλαράς. Το υπουργείο Υγείας δεν διευκρίνισε γιατί η υπηρεσία χρειάστηκε περισσότερο από έναν χρόνο για να διαθέσει τα χρήματα.
Διαμάχη για τους θανάτους
Ο Κένεντι υποστηρίζει ότι οι σοβαρές επιπλοκές της ιλαράς είναι σπάνιες και έχει αμφισβητήσει τις ανακοινώσεις των πολιτειών για θανάτους που αποδίδονται στον ιό.
Τον Φεβρουάριο του 2025, οι υγειονομικές αρχές του Τέξας ανακοίνωσαν ότι ένα ανεμβολίαστο παιδί είχε πεθάνει από ιλαρά, στον πρώτο παιδιατρικό θάνατο από τη νόσο στις ΗΠΑ από το 2003 έως και τις μέρες μας. Αρκετοί ομοσπονδιακοί αξιωματούχοι υγείας παρότρυναν τον Κένεντι να αναγνωρίσει δημόσια τον θάνατο και να εκφράσει τα συλλυπητήριά του, σύμφωνα με δύο άτομα που συμμετείχαν στη σχετική συζήτηση.
Οι αξιωματούχοι παρακάλεσαν τη στενότερη συνεργάτιδα του Κένεντι, Στεφανί Σπίαρ, να τον πείσει να εγκρίνει μια σχετική ανακοίνωση. Η Σπίαρ τούς είπε ότι η ίδια και ο Κένεντι δεν γνώριζαν ακόμη εάν το παιδί είχε πράγματι πεθάνει από ιλαρά, σύμφωνα με ένα από τα πρόσωπα που συμμετείχαν στη συζήτηση. Το υπουργείο Υγείας δεν σχολίασε την ανταλλαγή αυτή.
Κατά τη διάρκεια τηλεοπτικής συνεδρίασης του υπουργικού συμβουλίου του Τραμπ την ίδια ημέρα, ο Κένεντι χαρακτήρισε την επιδημική έξαρση στο Τέξας «όχι ασυνήθιστη», προκαλώντας αντιδράσεις από ειδικούς επιστήμονες. Αργότερα, έγραψε στην πλατφόρμα X ότι «η καρδιά του βρίσκεται κοντά στις οικογένειες που επλήγησαν», χωρίς όμως να αναφερθεί στον θάνατο ή να συστήσει τον εμβολιασμό.
Όταν το Τέξας ανακοίνωσε τον δεύτερο θάνατο από ιλαρά τον Απρίλιο του 2025, ο Κένεντι αμφισβήτησε ευθέως τις συνθήκες θανάτου. Επικοινώνησε με τον Μπεν Έντουαρντς, έναν γιατρό που γνώριζε στο Δυτικό Τέξας, επίκεντρο της επιδημικής έξαρσης, ο οποίος χορηγούσε σε ασθενείς με ιλαρά, θεραπείες που δεν είχαν αποδειχθεί επιστημονικά αποτελεσματικές. Ο Έντουαρντς υποστηρίζει ότι οι θεραπείες που προτείνει μπορούν να σώσουν ζωές.
Ο Έντουαρντς δήλωσε, απαντώντας σε ερωτήσεις του Reuters, ότι είπε στον Κένεντι πως, κατά την άποψή του, το κορίτσι πέθανε εξαιτίας ακατάλληλης αντιμετώπισης βακτηριακής πνευμονίας. Αργότερα, ο Κένεντι θα έλεγε στο Κογκρέσο ότι η οικογένεια του κοριτσιού πίστευε πως δεν πέθανε από ιλαρά, αλλά λόγω ανεπαρκούς ιατρικής φροντίδας, χωρίς ωστόσο να δώσει περαιτέρω διευκρινίσεις.
Τον Αύγουστο, ο Κένεντι προχώρησε ακόμη περισσότερο, όταν οι υγειονομικές αρχές της Πενσιλβάνια ανακοίνωσαν τους δύο πρώτους θανάτους που συνδέονταν με την ιλαρά στην πολιτεία, στην κομητεία Λάνκαστερ, όπου ζει μεγάλη κοινότητα των Άμις, τα μέλη της οποίας συχνά παρουσιάζουν χαμηλότερα ποσοστά εμβολιασμού. Σε ανάρτησή του στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, ο Κένεντι κατηγόρησε στελέχη της κυβέρνησης του Δημοκρατικού κυβερνήτη Τζος Σαπίρο ότι κατασκεύασαν τους θανάτους για πολιτικό όφελος, αφότου ένας τοπικός ιατροδικαστής αμφισβήτησε τις συνθήκες σε μία από τις δύο περιπτώσεις.
Ο Κένεντι ζήτησε από τη διευθύντρια του CDC, Σβαρτς, να μην συμπεριλάβει κανέναν από τους δύο θανάτους στον εθνικό απολογισμό της υπηρεσίας, μέχρι να ολοκληρωθεί η εξέταση των περιστατικών από ομοσπονδιακούς αξιωματούχους, όπως αποκάλυψε το Reuters τον Σεπτέμβριο. Το κέντρο ανακοίνωσε ότι επανεξετάζει τον τρόπο καταμέτρησης των θανάτων από ιλαρά, χωρίς να εξηγήσει τον λόγο. Έκτοτε, το CDC έχει καταγράψει έξι από τους δέκα θανάτους που αναφέρθηκαν από τις πολιτείες το 2026.
Η Γιούτα έχει αποφύγει μέχρι στιγμής τους θανάτους από ιλαρά. Οι ειδικοί στις λοιμώδεις νόσους προειδοποιούν ότι ορισμένες απειλητικές για τη ζωή επιπλοκές μπορεί να εμφανιστούν μήνες ή ακόμη και χρόνια μετά τη μόλυνση, από βακτηριακή πνευμονία έως την υποξεία σκληρυντική πανεγκεφαλίτιδα (SSPE), μια νόσο που προκαλεί θανατηφόρα εκφύλιση του νευρικού συστήματος.
Συχνότερα, ο ιός προκαλεί έντονη ευαισθησία στο φως και απότομες εξάρσεις πυρετού, οι οποίες μπορεί να διαρκέσουν μία εβδομάδα. Ακόμη και στο καλύτερο δυνατό σενάριο, «μια συνηθισμένη ή χωρίς επιπλοκές περίπτωση ιλαράς είναι μια οδυνηρή εμπειρία», δήλωσε ο δρ Άντριου Πάβια από το Πανεπιστήμιο της Γιούτα, ο οποίος έχει θεραπεύσει σοβαρά περιστατικά σε παιδιά και εγκύους.
«Έχω ακούσει ασθενείς και γονείς να μου λένε: “Κανείς δεν μου είπε ότι η ιλαρά θα ήταν τόσο άσχημη”».
Η επανεμφάνιση της ιλαράς
Στα μέσα Φεβρουαρίου, η ομάδα πάλης αγοριών ενός Λυκείου επέστρεψε θριαμβευτικά στη μικρή γενέτειρά της, την πόλη Βέρναλ, στη βορειοανατολική Γιούτα. Οι έφηβοι είχαν κατακτήσει το έκτο συνεχόμενο πολιτειακό πρωτάθλημα σε μια κατάμεστη πανεπιστημιακή αθλητική αίθουσα, τρεις ώρες μακριά από την πόλη τους. Έφεραν, όμως, μαζί τους και την ιλαρά.
«Από εκεί και πέρα, τα πράγματα ξέφυγαν εντελώς», δήλωσε η Σίντι Μάτινσον, η μοναδική ερευνήτρια λοιμωδών νόσων στην τοπική υγειονομική υπηρεσία.
Εργαζόταν ασταμάτητα, παίρνοντας συνεντεύξεις από τις οικογένειες των μαθητών που είχαν μολυνθεί και εντοπίζοντας ανθρώπους στους οποίους ενδεχομένως είχαν μεταδώσει τον ιό, προκειμένου να τους ζητήσει να τεθούν σε καραντίνα. Ωστόσο, η Μάτινσον βρέθηκε αντιμέτωπη με μια κατάσταση που την ξεπερνούσε, καθώς τα πέντε επιβεβαιωμένα κρούσματα πολλαπλασιάστηκαν γρήγορα σε δεκάδες.
«Είναι σαν να προσπαθείς να καταπολεμήσεις μια πυρκαγιά σε δάσος. Πόσους πόρους θα διαθέσεις όταν αρχίσουν να φυσούν οι άνεμοι;» δήλωσε ο Κερκ Μπενγκ, διευθυντής της τοπικής υγειονομικής υπηρεσίας και προϊστάμενος της Μάτινσον.
Και οι δύο δήλωσαν ότι θα καλωσόριζαν τη βοήθεια του CDC.
Ανάμεσα στους μαθητές της Βέρναλ που αρρώστησαν ήταν ένας μαθητής της τρίτης τάξης του λυκείου, κορυφαίος αθλητής, με τρία μικρότερα αδέλφια. Είχε κάνει μία δόση του εμβολίου κατά της ιλαράς όταν ήταν νήπιο, αλλά αρνήθηκε να κάνει τη δεύτερη, η οποία είναι απαραίτητη για την πλήρη προστασία, επειδή φοβόταν τις βελόνες, όπως δήλωσε ο πατέρας του, Ντάνιελ ο οποίος μάλιστα ζήτησε να μη δημοσιοποιηθεί το επώνυμο της οικογένειας για λόγους προστασίας της ιδιωτικότητάς της.
Ο έφηβος άρχισε να βήχει και στη συνέχεια εμφάνισε πυρετό και εξανθήματα σε ολόκληρο το σώμα του, χαρακτηριστικά συμπτώματα της ιλαράς.
Ένα βράδυ, περίπου επτά ημέρες μετά την έναρξη της ασθένειας, ο πυρετός του ανέβηκε επικίνδυνα. Μουγκρητά και ασυνάρτητες ομιλίες συνόδευαν την κατάστασή του.
«Είναι μια στιγμή που σε συγκλονίζει ως γονιό», δήλωσε ο Ντάνιελ. «Πρέπει να τον πάω αμέσως στα επείγοντα; Τι πρέπει να κάνουμε;»
Ο πυρετός υποχώρησε μέσα σε λίγες ώρες. Ωστόσο, μέχρι το τέλος της ασθένειάς του, ο γιος τους είχε χάσει περίπου εννέα κιλά. Έχασε τρεις εβδομάδες μαθημάτων και ολοκλήρωσε τη σχολική χρονιά παρακολουθώντας τα μαθήματα διαδικτυακά.
Τον Μάρτιο, η εξάπλωση της ιλαράς προκάλεσε πανικό σε ένα παιδιατρικό ιατρείο στο Σολτ Λέικ Σίτι. Ένα παιδί που είχε μολυνθεί είχε επισκεφθεί το ιατρείο, εκθέτοντας στον ιό δεκάδες βρέφη που ήταν πολύ μικρά για να εμβολιαστούν.
Η τεσσάρων μηνών κόρη της Τζανέσα και του Ράιαν Μπραντ ήταν ανάμεσά τους. Το ζευγάρι τρομοκρατήθηκε όταν μια νοσηλεύτρια του ιατρείου τηλεφώνησε για να τους προειδοποιήσει ότι το βρέφος είχε εκτεθεί στον ιό.
Η μητέρα πέντε παιδιών, η οποία είναι εγγεγραμμένη νοσηλεύτρια, συνδέθηκε στον ιστότοπο του υπουργείου Υγείας της πολιτείας για να διαπιστώσει εάν είχαν καταγραφεί και άλλες περιπτώσεις έκθεσης σε επιβεβαιωμένο κρούσμα ιλαράς στην περιοχή τους. Στον κατάλογο περιλαμβάνονταν το τοπικό πρατήριο καυσίμων και το παντοπωλείο της γειτονιάς τους.
Μία ημέρα αργότερα, το παιδιατρικό ιατρείο χορήγησε στο βρέφος ανοσοσφαιρίνη, μια θεραπεία με αντισώματα που μπορεί να μειώσει τον κίνδυνο σοβαρής νόσησης σε ανθρώπους που δεν μπορούν να εμβολιαστούν.
Η Τζανέσα δήλωσε ότι συμφωνεί με ορισμένες πτυχές της ατζέντας «Make America Healthy Again» (MAHA – Κάντε την Αμερική ξανά υγιή) του Κένεντι, όπως είναι η προσπάθειά του να απομακρυνθούν οι τεχνητές χρωστικές ουσίες από τα τρόφιμα. Ωστόσο, τόνισε ότι δεν μπορεί να υποστηρίξει μηνύματα που αποθαρρύνουν τη χρήση εμβολίων που σώζουν ζωές.
«Ο καθένας έχει τις ελευθερίες του», είπε και κατέληξε ως εξής: «Όταν, όμως, δεν σκέφτεσαι τους άλλους, τότε είναι που καταρρέουν αυτές οι προστατευτικές δικλείδες».
Πηγή: REUTERS





