Η λεγεωνέλλα αποτελεί μια διαχρονική πρόκληση για τη δημόσια υγεία, ιδιαίτερα κατά τους καλοκαιρινούς και τους πρώτους φθινοπωρινούς μήνες. Οι υψηλές θερμοκρασίες, η αυξημένη τουριστική δραστηριότητα και η επαναλειτουργία εποχικών καταλυμάτων μετά την πολύμηνη αχρησία των δικτύων ύδρευσης δημιουργούν ευνοϊκές συνθήκες για την ανάπτυξη του βακτηρίου Legionella.

Η προστασία της δημόσιας υγείας, ωστόσο, δεν αρχίζει όταν εμφανιστεί ένα κρούσμα. Απαιτείται συστηματική πρόληψη, περιβαλλοντικός έλεγχος, εργαστηριακή επιτήρηση και άμεση επιδημιολογική διερεύνηση, ιδιαίτερα σε χώρους όπου συγκεντρώνεται μεγάλος αριθμός ανθρώπων, όπως ξενοδοχεία, νοσοκομεία και μονάδες φροντίδας ηλικιωμένων.

Τι είναι η λεγεωνέλλα

Η Legionella είναι βακτήριο που απαντάται ευρέως στη φύση, κυρίως σε υδάτινα περιβάλλοντα. Μπορεί να αποικίσει συστήματα ύδρευσης, δεξαμενές, ντεπόζιτα και σωληνώσεις όπου υπάρχει μικρή ή καθόλου ροή νερού. Ιδιαίτερα ευνοϊκές για την ανάπτυξη και τον πολλαπλασιασμό της είναι οι θερμοκρασίες νερού μεταξύ 25 και 42°C.

Η λοίμωξη από Legionella μπορεί να προκαλέσει τη νόσο των Λεγεωναρίων, μια σοβαρή μορφή πνευμονίας. Η θνητότητα μπορεί να κυμαίνεται από 5% έως 30%, ανάλογα με την κατάσταση του ασθενούς και τις συνθήκες της λοίμωξης.

Η μετάδοση γίνεται κυρίως μέσω της εισπνοής μικροσκοπικών σταγονιδίων νερού που περιέχουν το βακτήριο, για παράδειγμα μέσω αερολύματος που δημιουργείται κατά τη χρήση του ντους.

Η νόσος δεν μεταδίδεται από άνθρωπο σε άνθρωπο.

Η περίοδος επώασης κυμαίνεται συνήθως από 2 έως 10 ημέρες, με συχνότερη εμφάνιση των συμπτωμάτων περίπου 5-6 ημέρες μετά την έκθεση.

Ποιοι κινδυνεύουν περισσότερο

Μεγαλύτερο κίνδυνο σοβαρής νόσησης αντιμετωπίζουν κυρίως:

• άτομα ηλικίας άνω των 50 ετών,
• καπνιστές,
• άτομα με χρόνια νοσήματα,
• άνθρωποι με εξασθενημένο ανοσοποιητικό σύστημα.

Η νόσος παρουσιάζει έντονη εποχικότητα. Τα περισσότερα περιστατικά καταγράφονται κατά τους καλοκαιρινούς και πρώτους φθινοπωρινούς μήνες, όταν οι θερμοκρασίες αυξάνονται και η τουριστική κίνηση κορυφώνεται.

Η εικόνα της νόσου στην Ελλάδα

Σύμφωνα με τα στοιχεία επιτήρησης που παρουσιάζονται, το 2025 δηλώθηκαν συνολικά 180 κρούσματα νόσου των Λεγεωναρίων στην Ελλάδα. Από αυτά, 100 καταγράφηκαν μέσω του Συστήματος Υποχρεωτικής Δήλωσης Νοσημάτων και 80 μέσω του Ευρωπαϊκού Δικτύου Επιτήρησης της Νόσου των Λεγεωνάριων (ELDSNet), που αφορά μεταξύ άλλων περιστατικά σε ταξιδιώτες από άλλες χώρες οι οποίοι πιθανόν εκτέθηκαν στη Legionella κατά την παραμονή τους στην Ελλάδα.

Η νόσος εμφανίζεται συχνότερα στους άνδρες και στις ηλικίες άνω των 65 ετών, ενώ η μεγαλύτερη συχνότητα κρουσμάτων το 2025 καταγράφηκε τον Σεπτέμβριο.

Παράλληλα, η επίπτωση της νόσου στη χώρα παρέμεινε χαμηλή, με 0,8 κρούσματα ανά 100.000 κατοίκους, ενώ δεν καταγράφηκε επιδημία.

Η πρόληψη ξεκινά από τα δίκτυα νερού

Η πρόληψη αποτελεί το σημαντικότερο όπλο για τον περιορισμό του κινδύνου. Βασίζεται στη σωστή συντήρηση και απολύμανση των εγκαταστάσεων ύδρευσης, στους τακτικούς ελέγχους και στην εφαρμογή κατάλληλων μέτρων από εκπαιδευμένο προσωπικό.

Ιδιαίτερη σημασία έχουν οι περιβαλλοντικοί έλεγχοι σε:

• νοσοκομεία και άλλες μονάδες υγείας,
• ξενοδοχεία και τουριστικά καταλύματα,
• μονάδες μακροχρόνιας φροντίδας και οίκους ευγηρίας,
• αθλητικές εγκαταστάσεις και κολυμβητήρια,
• βιομηχανικές εγκαταστάσεις με υδρόψυκτους πύργους,
• κτίρια με μεγάλα ή πολύπλοκα δίκτυα νερού.

Οι έλεγχοι περιλαμβάνουν τη δειγματοληψία και εργαστηριακή εξέταση του νερού, ώστε να εντοπίζεται έγκαιρα η παρουσία του βακτηρίου και να λαμβάνονται τα απαραίτητα μέτρα.

Το θεσμικό πλαίσιο

Η διαχείριση του κινδύνου από Legionella εντάσσεται στο θεσμικό πλαίσιο για την ποιότητα του νερού ανθρώπινης κατανάλωσης.

Οι υποχρεώσεις των υπευθύνων των εγκαταστάσεων και οι απαιτήσεις των υγειονομικών ελέγχων απορρέουν, μεταξύ άλλων, από την ΚΥΑ Δ1(δ)/ΓΠ οικ. 27829 (ΦΕΚ Β΄ 3525/25.05.2023), με την οποία ενσωματώθηκε στην ελληνική νομοθεσία η Οδηγία (ΕΕ) 2020/2184, καθώς και από την ΚΥΑ Δ1(δ)/ΓΠ οικ. 35986 (ΦΕΚ Β΄ 4401/13.08.2025), η οποία επικαιροποιεί επιμέρους διατάξεις.

Το πλαίσιο προβλέπει, μεταξύ άλλων, προσέγγιση βασισμένη στην εκτίμηση κινδύνου για τα συστήματα ύδρευσης και ειδικότερα για τη Legionella σε κτίρια προτεραιότητας, όπως νοσοκομεία, μονάδες φροντίδας ηλικιωμένων και ξενοδοχεία.

Προβλέπονται επίσης υποχρεώσεις για την παρακολούθηση, τη λήψη προληπτικών και διορθωτικών μέτρων και την ενημέρωση των αρμόδιων αρχών.

Παράλληλα, ειδικές εγκύκλιοι του Υπουργείου Υγείας παρέχουν οδηγίες για την εκτίμηση κινδύνου, τα προγράμματα δειγματοληψιών, τις διορθωτικές παρεμβάσεις και την τήρηση των απαραίτητων αρχείων.

Κρίσιμος ο ρόλος του ΕΟΔΥ

Ο ΕΟΔΥ συμμετέχει ενεργά στην επιτήρηση και την εργαστηριακή υποστήριξη της δημόσιας υγείας για τη νόσο των Λεγεωναρίων.

Η επιτήρηση πραγματοποιείται μέσω δύο βασικών συστημάτων:

• Σύστημα Υποχρεωτικής Δήλωσης Νοσημάτων (ΣΥΔΝ): για τα περιστατικά που διαγιγνώσκονται στα νοσοκομεία της χώρας.
• Ευρωπαϊκό Δίκτυο Επιτήρησης της Νόσου των Λεγεωνάριων (ELDSNet): για περιστατικά που αφορούν ταξιδιώτες από άλλες χώρες και για τα οποία υπάρχει πιθανότητα έκθεσης στη Legionella κατά τη διαμονή τους στην Ελλάδα.

Παράλληλα, ο ΕΟΔΥ συνεργάζεται με το ΚΕΔΥ/ΠΕΔΥ και τα Συνεργαζόμενα Εργαστήρια, πραγματοποιώντας εργαστηριακούς ελέγχους τόσο στο πλαίσιο της τακτικής παρακολούθησης εγκαταστάσεων όσο και κατά τη διερεύνηση μεμονωμένων κρουσμάτων, συρροών ή πιθανών επιδημιών.

Χιλιάδες εργαστηριακοί έλεγχοι

Οι αριθμοί αποτυπώνουν την έκταση της εργαστηριακής επιτήρησης.

Κατά τη διάρκεια του 2025, στο Δίκτυο του ΕΟΔΥ – ΚΕΔΥ/ΠΕΔΥ και συνεργαζόμενων εργαστηρίων πραγματοποιήθηκαν συνολικά 8.257 μικροβιολογικοί έλεγχοι για Legionella spp. σε δείγματα νερού.

Παράλληλα, πραγματοποιήθηκαν επιπλέον εξετάσεις για ταυτοποίηση και τυποποίηση σε 1.812 δείγματα.

Τα στοιχεία αυτά αναδεικνύουν τη σημασία της εργαστηριακής υποστήριξης στην πρόληψη και έγκαιρη αντιμετώπιση της νόσου.

Η πρόληψη είναι υπόθεση δημόσιας υγείας

Η λεγεωνέλλα δεν αποτελεί αποκλειστικά ένα καλοκαιρινό πρόβλημα. Ωστόσο, οι υψηλές θερμοκρασίες, η λειτουργία μεγάλων εγκαταστάσεων ύδρευσης και η αυξημένη τουριστική κίνηση δημιουργούν ένα περιβάλλον στο οποίο απαιτείται αυξημένη επαγρύπνηση.

Η συστηματική συντήρηση των δικτύων νερού, η εκτίμηση κινδύνου, οι τακτικές δειγματοληψίες, η εργαστηριακή επιτήρηση και η άμεση λήψη διορθωτικών μέτρων αποτελούν κρίκους της ίδιας αλυσίδας προστασίας.

Για μια χώρα με έντονη τουριστική δραστηριότητα όπως η Ελλάδα, η πρόληψη της λεγεωνέλλωσης δεν αφορά μόνο την υγεία των πολιτών και των επισκεπτών. Αποτελεί ταυτόχρονα κρίσιμο στοιχείο για την ασφαλή λειτουργία των τουριστικών εγκαταστάσεων και την προστασία της δημόσιας υγείας συνολικά.