Παραγγέλνετε φαγητό μέσα από τις γνωστές ηλεκτρονικές πλατφόρμες και εφαρμογές; Χρησιμοποιείτε το GPS για να βρείτε την πιο εύκολη και σύντομη διαδρομή που θα σας πάει στον προορισμό σας; Περιμένετε αυθημερόν κάποιο προϊόν που αγοράσατε από την Amazon; Αν ναι, τότε προφανώς είστε βαθιά μέσα στις online διαδικασίες που σε θεωρητικό επίπεδο έχουν σχεδιαστεί για να κάνουν τη ζωή μας πιο εύκολη. Πέρασαν οι εποχές που μελετούσαμε χάρτες πριν από ένα ταξίδι ή έπρεπε να περιπλανηθούμε στα ράφια ενός καταστήματος για να αγοράσουμε τρόφιμα, ρούχα ή οτιδήποτε άλλο.
Δεν είναι λίγοι αυτοί που χαρακτηρίζουν κακό το γεγονός ότι εξαρτόμαστε τόσο πολύ από την τεχνολογία για τις καθημερινές μας δραστηριότητες. Μήπως η επαναφορά λίγης «δυσκολίας» στη ζωή μας μπορεί τελικά να μας ωφελήσει;
Αυτό ακριβώς υποστηρίζει η ιδέα του «friction-maxxing», -«σκόπιμη δυσκολία» σε ελεύθερη απόδοση στα ελληνικά,- ένας όρος που επινόησε φέτος τον Ιανουάριο η αρθρογράφος Kathryn Jezer-Morton με άρθρο της στο περιοδικό The Cut. Σύμφωνα με την ίδια, το να κάνουμε συνειδητά τη ζωή μας λίγο πιο δύσκολη μπορεί να ωφελήσει τον εγκέφαλο και τη συνολική μας ευεξία.
«Εγκέφαλος στον "αυτόματο πιλότο"»
Αν και αρκετά νωρίς για να έχουμε αξιόπιστα ερευνητικά δεδομένα οι ειδικοί αναφέρουν ότι η ιδέα friction-maxxing έχει κάποια επιστημονική βάση
«Όταν η ζωή γίνεται υπερβολικά εύκολη, ο εγκέφαλος λειτουργεί στον "αυτόματο πιλότο", κάτι που μπορεί να μειώσει τη συγκέντρωση, τη μνήμη, τα κίνητρα και τη συνολική αποτελεσματικότητα», εξηγεί η Debra Kissen, κλινική ψυχολόγος στο Σικάγο.
Έρευνες σχετικά με τον τρόπο που η τεχνολογία -και ιδιαίτερα η χρήση των smartphones- επηρεάζει τους ανθρώπους δείχνουν ότι η υπερβολική αυτοματοποίηση των καθημερινών εργασιών και υποχρεώσεων, όπως οι αγορές με ένα μόνο κλικ ή άλλες αυτόματες διαδικασίες, μπορεί να έχει αρνητικές επιπτώσεις για την υγεία.
Μπορεί να είναι βολικό να διεκπεραιώνουμε διάφορες υποχρεώσεις επιστρέφοντας στο σπίτι με το τρένο ή περιμένοντας στην ουρά του σούπερ μάρκετ, όμως αυτή η ευκολία μπορεί να έχει κόστος.
Η άμεση ικανοποίηση και η συνεχής υπερδιέγερση που προσφέρουν οι σύγχρονες ψηφιακές πλατφόρμες έχουν συνδεθεί με μικρότερη διάρκεια προσοχής, προβλήματα μνήμης, χαμηλότερη αυτοεκτίμηση και αυξημένα επίπεδα άγχους και κατάθλιψης.
Μια ανασκόπηση 35 μελετών για το φαινόμενο της «νοητικής αποσύνθεσης» («brain rot»), δηλαδή τη σταδιακή επιδείνωση της διάθεσης και των γνωστικών λειτουργιών ύστερα από υπερβολική κατανάλωση χαμηλής ποιότητας διαδικτυακού περιεχομένου, κατέληξε ότι η υπερβολική χρήση οθονών μπορεί να επιδεινώσει το φαινόμενο. Συμπεριφορές όπως το ατελείωτο και μηχανικό scrolling («zombie scrolling») μπορεί να επηρεάσουν αρνητικά την ψυχική υγεία, τη συναισθηματική ευεξία και την αυτοεκτίμηση.
Smartphone και γνωστικές ικανότητες
Έρευνες έχουν δείξει ότι η χρήση smartphone συνδέεται με χαμηλότερες επιδόσεις σε δοκιμασίες προσοχής, μνήμης και εκτελεστικών λειτουργιών.
Μάλιστα, διαπιστώθηκε ότι ακόμη και η απλή παρουσία του κινητού τηλεφώνου δίπλα σε κάποιον, χωρίς να το χρησιμοποιεί, επηρεάζει αρνητικά την ικανότητά του να σκέφτεται, να θυμάται και να συγκεντρώνεται.
Τεχνητή νοημοσύνη και κριτική σκέψη
Μελέτη στην οποία συμμετείχαν σε περισσότεροι από 660 άνθρωποι στο Ηνωμένο Βασίλειο έδειξε ότι όσοι χρησιμοποιούσαν συχνότερα εργαλεία τεχνητής νοημοσύνης εμφάνιζαν χαμηλότερες επιδόσεις στην κριτική σκέψη, δηλαδή στη δυνατότητα ανάλυσης και αξιολόγησης πληροφοριών για τη λήψη τεκμηριωμένων αποφάσεων.
Οι ερευνητές σημείωσαν ότι τα αποτελέσματα συμφωνούν με τη θεωρία της «γνωστικής εκφόρτωσης» (cognitive offloading), σύμφωνα με την οποία η αυτοματοποίηση εργασιών που απαιτούν αναλυτική σκέψη μειώνει την ανάγκη για ανεξάρτητη συλλογιστική. Ωστόσο, επειδή τα αποτελέσματα βασίστηκαν σε αυτοαναφορές των συμμετεχόντων, απαιτείται περαιτέρω έρευνα.
Όπως εξηγεί η ψυχοθεραπεύτρια Caryn Sherbet, μπορούμε να φανταστούμε τον εγκέφαλο σαν έναν μυ που χρειάζεται άσκηση. Όταν αναθέτουμε τη σκέψη στην τεχνητή νοημοσύνη ή σε άλλες τεχνολογίες, ο εγκέφαλος «γυμνάζεται» λιγότερο και σταδιακά αποδυναμώνεται.
Μπορεί πραγματικά το friction-maxxing να βελτιώσει τη ζωή μας;
Ο όρος friction-maxxing δεν αποτελεί επιστημονικό όρο και δεν εμφανίζεται ακόμη στη σχετική επιστημονική βιβλιογραφία. Ωστόσο, συνδέεται στενά με την ενσυνειδητότητα (mindfulness) και τον τρόπο με τον οποίο ο εγκέφαλος επεξεργάζεται τις ανταμοιβές.
Η σκόπιμη προσθήκη λίγης δυσκολίας στις καθημερινές μας συνήθειες δημιουργεί μια παύση που μας βγάζει από τον αυτόματο πιλότο και μας επαναφέρει στη συνειδητή επιλογή. Με αυτόν τον τρόπο μπορεί να ενισχύσει τη συγκέντρωση, τη μνήμη και τη συναισθηματική αυτορρύθμιση, περιορίζοντας τους παρορμητικούς περισπασμούς.
Το friction-maxxing μπορεί επίσης να θεωρηθεί μια μορφή εξάσκησης στην ενσυνειδητότητα, δηλαδή στην πλήρη επίγνωση της παρούσας στιγμής. Η πρακτική αυτή έχει συνδεθεί με χαμηλότερα επίπεδα στρες, μεγαλύτερη ευεξία, καλύτερη προσοχή, αυξημένη συγκέντρωση και βελτίωση της εργαζόμενης μνήμης.
Παράλληλα, υπάρχουν ενδείξεις ότι η προσπάθεια αυξάνει την αίσθηση ανταμοιβής. Μελέτη στον Καναδά έδειξε ότι οι δραστηριότητες που απαιτούσαν μεγαλύτερη πνευματική προσπάθεια αξιολογήθηκαν ως περισσότερο ικανοποιητικές.
Μια μορφή θεραπείας έκθεσης
Σύμφωνα με την Caryn Sherbet, το friction-maxxing θυμίζει τη θεραπεία έκθεσης, μια μορφή γνωσιακής-συμπεριφορικής θεραπείας κατά την οποία το άτομο εκτίθεται σταδιακά και επαναλαμβανόμενα σε καταστάσεις που προκαλούν άγχος ή δυσφορία, μέχρι αυτές να γίνουν λιγότερο απειλητικές.
Με τον ίδιο τρόπο, η επαναλαμβανόμενη έκθεση σε μικρές δυσκολίες και ενοχλήσεις αυξάνει την ανοχή μας στην ταλαιπωρία και μειώνει την ανάγκη να βασιζόμαστε συνεχώς στην τεχνολογία.
Ποιοι μπορούν να ωφεληθούν;
Το friction-maxxing φαίνεται ιδιαίτερα χρήσιμο για ανθρώπους που έχουν εγκλωβιστεί σε επαναλαμβανόμενες συνήθειες, όπως η υπερβολική χρήση οθονών ή η αναβλητικότητα, καθώς και για όσους θέλουν να προστατεύσουν τη συγκέντρωσή τους σε περιβάλλοντα με πολλούς περισπασμούς.
Αντίθετα, δεν ενδείκνυται για ανθρώπους που ήδη αισθάνονται εξαντλημένοι, έχουν επαγγελματική εξουθένωση ή πάσχουν από σοβαρή κατάθλιψη, καθώς η επιπλέον δυσκολία μπορεί να αποδειχθεί επιβαρυντική της κατάστασής τους.
Επίσης, δεν αποτελεί κατάλληλη επιλογή για άτομα με αναπηρίες που εξαρτώνται από υπηρεσίες όπως η παράδοση τροφίμων κατ' οίκον λόγω σωματικών ή ψυχικών περιορισμών.
Οι ειδικοί τονίζουν ότι δεν υπάρχει καμία «ηθική ανωτερότητα» στο να εφαρμόζει κανείς το friction-maxxing. Το σημαντικό είναι να αναρωτηθεί κανείς αν η υπερβολική προσκόλληση στην ευκολία της τεχνολογίας περιορίζει την αυτονομία του.
Μικρά βήματα για να εφαρμόσετε το friction-maxxing
Στόχος δεν είναι να κάνετε τη ζωή σας πιο δύσκολη χωρίς λόγο, αλλά να χρησιμοποιήσετε λίγη παραπάνω «τριβή» με την καθημερινότητα ως εργαλείο για να πετύχετε συμπεριφορές που επιθυμείτε.
Η Caryn Sherbet αναφέρει ως παράδειγμα ότι δυσκολευόταν να πάει στο σούπερ μάρκετ και προτιμούσε να παραγγέλνει τρόφιμα μέσω εφαρμογών. Αντί όμως να συνεχίσει αυτή τη συνήθεια, προσπάθησε να αυξήσει σταδιακά την ανοχή της στη συγκεκριμένη δραστηριότητα, ώστε να μη της φαίνεται πλέον τόσο δύσκολη.
Αυτή η προσέγγιση μπορεί να ενισχύσει το αίσθημα αυτονομίας, την αίσθηση ότι ελέγχουμε τη ζωή μας και την αυτοπεποίθησή μας.
Οι ειδικοί προτείνουν να ξεκινήσετε με μικρά βήματα:
- Κάντε τα ψώνια σας από κοντά. Πηγαίνετε στο σούπερ μάρκετ αντί να παραγγέλνετε ηλεκτρονικά και, αν μπορείτε, επιλέξτε ταμείο με υπάλληλο αντί για τα αυτόματα ταμεία.
- Κάντε δύσκολες συζητήσεις πρόσωπο με πρόσωπο. Αν χρειάζεται να συζητήσετε ένα ευαίσθητο θέμα με κάποιον ή να ζητήσετε αύξηση από τον εργοδότη σας, δοκιμάστε να το κάνετε από κοντά αντί μέσω μηνύματος ή email.
- Γράψτε μόνοι σας τα email. Αντί να χρησιμοποιείτε εργαλεία τεχνητής νοημοσύνης, συντάξτε τα μόνοι σας. Για ένα σημαντικό μήνυμα, δοκιμάστε ακόμη και να το γράψετε χειρόγραφα.
- Αποσυνδεθείτε από τις εφαρμογές. Αν χρειάζεται να εισάγετε κάθε φορά τους κωδικούς σας, η διαδικασία γίνεται λιγότερο αυτόματη και σας δίνει χρόνο να αναρωτηθείτε αν πραγματικά θέλετε να χρησιμοποιήσετε την εφαρμογή. Το ίδιο ισχύει και αν αφαιρέσετε τα αποθηκευμένα στοιχεία πληρωμής από τις συσκευές σας.
Πηγή: EVERYDAY HEALTH. COM
