Οι ΗΠΑ έχασαν το καθεστώς της χώρας που εξάλειψε την ιλαρά – μια διεθνή αναγνώριση που απονέμεται όταν δεν καταγράφεται τοπική μετάδοση της νόσου για τουλάχιστον 12 συνεχόμενους μήνες. Πρόκειται για ένα επίτευγμα στον τομέα της δημόσιας υγείας που η χώρα διατηρούσε από το μακρινό 2000. Την απόφαση έλαβε, τον Νοέμβριο του 2026, επιτροπή του Παναμερικανικού Οργανισμού Υγείας (PAHO), περιφερειακού γραφείου του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας (ΠΟΥ) που εποπτεύει την περιοχή της Αμερικής.
Ο Καναδάς έχασε το καθεστώς εξάλειψης της ιλαράς το 2025, όπως και το Ηνωμένο Βασίλειο και άλλες χώρες της Ευρώπης και της Κεντρικής Ασίας στις αρχές του 2026.
Οι απώλειες αυτές δεν αποτελούν μυστήριο. Η ιλαρά είναι μία από τις πλέον μεταδοτικές ασθένειες και εξακολουθεί να κυκλοφορεί σε μεγάλο μέρος του κόσμου. Αυτό που περιορίζει την εξάπλωσή της είναι η συλλογική ανοσία (ανοσία της αγέλης), η οποία επιτυγχάνεται όταν ένα αρκετά υψηλό ποσοστό του πληθυσμού έχει εμβολιαστεί, ώστε να κόβονται οι αλυσίδες μετάδοσης. Για την ιλαρά, το ποσοστό αυτό πρέπει να ανέρχεται τουλάχιστον στο 95%. Ωστόσο, κατά το σχολικό έτος 2025-2026, μόλις το 92% των παιδιών που φοιτούσαν στο νηπιαγωγείο στις ΗΠΑ είχε εμβολιαστεί με το τριπλό εμβόλιο κατά της ιλαράς, της παρωτίτιδας και της ερυθράς (MMR).
Η επιδημιολόγος Κάθριν Γουάλας η οποία μελετά την παραπληροφόρηση με τον ίδιο τρόπο που άλλοι επιστήμονες μελετούν το κάπνισμα ή την ατμοσφαιρική ρύπανση, δηλαδή ως έναν παράγοντα έκθεσης που προκαλεί ασθένειες στον πληθυσμό. Εδώ και χρόνια παρακολουθεί το πώς η παραπληροφόρηση γύρω από τα εμβόλια συμβάλλει στη μείωση της εμβολιαστικής κάλυψης, η οποία μέχρι πρότινος εμπόδιζε την εξάπλωση της ιλαράς, και στις παρακάτω γραμμές εξηγεί τι ακριβώς έχει συμβεί.
Ένα αποτελεσματικό εμβόλιο
Το εμβόλιο κατά της ιλαράς κυκλοφορεί στις ΗΠΑ από το 1963. Το συνδυασμένο εμβόλιο MMR ακολούθησε το 1971, ενώ οι δύο δόσεις του παρέχουν προστασία σε ποσοστό περίπου 97%. Το 1993 δημιουργήθηκε ένα ομοσπονδιακό πρόγραμμα που εξασφάλισε τη δωρεάν χορήγησή του σε παιδιά που πληρούσαν τα προβλεπόμενα κριτήρια. Μετά από εκτεταμένες προσπάθειες εμβολιασμού, τα καταγεγραμμένα κρούσματα μειώθηκαν κατά περισσότερο από 99% και, το 2000, η ιλαρά χαρακτηρίστηκε ως νόσος που είχε εξαλειφθεί στις ΗΠΑ.
Ωστόσο, χάρη στην επιτυχία του εμβολίου MMR, μέσα σε μία γενιά οι περισσότεροι γονείς και πολλοί γιατροί δεν είχαν δει ποτέ περιστατικό ιλαράς. Οι ειδικοί που πιστοποίησαν την εξάλειψη της νόσου το 2000 είχαν προειδοποιήσει ότι η διατήρηση αυτού του καθεστώτος θα απαιτούσε σταθερά υψηλά ποσοστά εμβολιασμού, άμεση ανταπόκριση στις επιδημικές εξάρσεις και ισχυρά συστήματα επιτήρησης. Η απουσία έστω και μίας από αυτές τις προϋποθέσεις θα επέτρεπε στα εισαγόμενα κρούσματα να εξαπλωθούν.
Πώς, λοιπόν, μπορεί μια χώρα με ένα εμβόλιο αποτελεσματικό κατά 97% να χάσει το καθεστώς εξάλειψης της ιλαράς; Μία προφανής εξήγηση είναι ότι το εμβόλιο λειτούργησε τόσο αποτελεσματικά, ώστε οι άνθρωποι ξέχασαν τις επιπτώσεις της ίδιας της νόσου.
Πριν από την κυκλοφορία του εμβολίου, η ιλαρά μόλυνε κάθε χρόνο 3 έως 4 εκατομμύρια Αμερικανούς. Δεκάδες χιλιάδες νοσηλεύονταν και εκατοντάδες πέθαιναν. Οι γονείς δεν χρειάζονταν πειστικά επιχειρήματα για να εμβολιάσουν τα παιδιά τους, καθώς είχαν ζήσει οι ίδιοι τις συνέπειες της νόσου. Ακόμη και αν πολλά περιστατικά δεν δηλώνονταν, ο επίσημος αριθμός των κρουσμάτων το 1963 πλησίαζε τις 400.000.
Περίπου ένα στα 20 παιδιά που προσβάλλονται από ιλαρά εμφανίζει πνευμονία. Ο ιός μπορεί επίσης να διαγράψει μέρος της ανοσολογικής μνήμης του οργανισμού, ένα φαινόμενο γνωστό ως «ανοσολογική αμνησία» (immune amnesia), καθιστώντας τα παιδιά ευάλωτα σε λοιμώξεις τις οποίες είχαν ήδη αντιμετωπίσει στο παρελθόν.
Σε σπάνιες περιπτώσεις, η ιλαρά προκαλεί μια θανατηφόρα εγκεφαλική νόσο, την υποξεία σκληρυντική πανεγκεφαλίτιδα, η οποία εκδηλώνεται χρόνια μετά την φαινομενική ανάρρωση. Το 2025, ένα παιδί στο Λος Άντζελες έχασε τη ζωή του από τη συγκεκριμένη νόσο.
Αύξηση των επιδημικών εξάρσεων και των θανάτων
Σύμφωνα με τα στοιχεία των Κέντρων Ελέγχου και Πρόληψης Νοσημάτων των ΗΠΑ (CDC), έως τις 12 Νοεμβρίου είχαν καταγραφεί 5.412 κρούσματα ιλαράς μέσα στο 2026, ο υψηλότερος αριθμός από το 1991, καθώς και 591 νοσηλείες. Μεταξύ των παιδιών ηλικίας κάτω των 5 ετών, ένα στα έξι χρειάστηκε νοσηλεία.
Στην καταμέτρηση του CDC για το 2026 περιλαμβάνονται έξι θάνατοι, καθώς πλέον βασίζεται στα ομοσπονδιακά δεδομένα των πιστοποιητικών θανάτου. Οι πολιτείες, χρησιμοποιώντας έναν ευρύτερο ορισμό, αναφέρουν συνολικά 10 θανάτους: επτά στην Πενσιλβάνια, έναν στη Νέα Υόρκη και δύο στο Ουισκόνσιν.
Μόνο η επιδημική έξαρση στην Πενσιλβάνια έχει προκαλέσει 1.542 κρούσματα και 305 νοσηλείες, σύμφωνα με τα στοιχεία της πολιτείας έως τις 13 Νοεμβρίου. Σημαντικές επιδημικές εξάρσεις έχουν επίσης καταγραφεί στη Νότια Καρολίνα, τη Γιούτα και την Αριζόνα, μετά την έξαρση στο Δυτικό Τέξας στις αρχές του 2025, η οποία σηματοδότησε την έναρξη της πανεθνικής αύξησης των κρουσμάτων ιλαράς.
Η επιδημική έξαρση στη Γιούτα, η οποία ξεκίνησε τον Ιούνιο του 2025, έχει ήδη ξεπεράσει τους 12 μήνες. Μόνο αυτή η έξαρση υπερβαίνει το χρονικό όριο που θέτει ο ΠΟΥ για τη διατήρηση του καθεστώτος εξάλειψης της ιλαράς και θα μπορούσε να έχει οδηγήσει στην απώλειά του.
Πρόσφορο έδαφος για την παραπληροφόρηση
Όταν κανείς δεν θυμάται τη νόσο, το εμβόλιο γίνεται το μοναδικό αντικείμενο φόβου. Η παραπληροφόρηση αξιοποιεί αυτή την ανισορροπία.
Οι γονείς που δεν είχαν δει ποτέ περιστατικό ιλαράς δεν είχαν προσωπική εμπειρία των σοβαρών επιπτώσεων της νόσου, ώστε να τη συγκρίνουν με τους ισχυρισμούς περί κινδύνων από τον εμβολιασμό. Έτσι, ακόμη και ισχυρισμοί για κινδύνους που είχαν ήδη καταρριφθεί μπορούσαν να φαίνονται πειστικοί.
Μια επιστημονική δημοσίευση του 1998, η οποία συνέδεε παραπλανητικά το εμβόλιο MMR με τον αυτισμό, αποσύρθηκε το 2010, ενώ ο συγγραφέας της έχασε την άδεια άσκησης του ιατρικού επαγγέλματος. Ωστόσο, η ζημιά είχε ήδη γίνει και ο συγκεκριμένος μύθος εξακολουθεί να αναπαράγεται μέχρι σήμερα, παρά το γεγονός ότι μελέτες στις οποίες συμμετείχαν εκατομμύρια παιδιά δεν έχουν εντοπίσει καμία συσχέτιση.
Κατά τη διάρκεια της πανδημίας COVID-19, η παραπληροφόρηση για τα εμβόλια εξαπλώθηκε ευρέως μέσα σε κλειστές ομάδες και κοινότητες στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης. Δεν προκαλεί, επομένως, έκπληξη το γεγονός ότι το ποσοστό των παιδιών νηπιαγωγείου που έχουν εμβολιαστεί με το MMR μειώνεται κάθε χρόνο από το σχολικό έτος 2019-2020.
Σε δημοσκόπηση του KFF το 2025, οι γονείς που πίστευαν έστω και έναν ψευδή ισχυρισμό σχετικά με την ιλαρά είχαν υπερδιπλάσιες πιθανότητες να παραλείψουν ή να καθυστερήσουν τους εμβολιασμούς των παιδιών τους. Από την πανδημία COVID-19 και μετά, το αντιεμβολιαστικό κίνημα χρησιμοποιεί επίσης το σύνθημα της «ιατρικής ελευθερίας», προσελκύοντας ένα ευρύτερο και πιο mainstream κοινό.
Ομοσπονδιακή πολιτική και σύγχυση
Πλέον, οι συγκεκριμένοι ισχυρισμοί βρίσκουν απήχηση και σε επίπεδο ομοσπονδιακής πολιτικής.
Στις 10 Αυγούστου 2026, ο πρόεδρος Ντόναλντ Τραμπ υπέγραψε διάταγμα με το οποίο ζητούσε τον διαχωρισμό του συνδυασμένου εμβολίου MMR σε τρία ξεχωριστά εμβόλια, ένα για κάθε νόσο. Τα συγκεκριμένα μεμονωμένα εμβόλια δεν διατίθενται στην αγορά των ΗΠΑ. Δεν υπάρχουν δημοσιευμένα επιστημονικά στοιχεία που να αποδεικνύουν ότι ο διαχωρισμός του MMR προσφέρει κάποιο όφελος. Αντίθετα, οι περισσότερες επισκέψεις στον γιατρό αυξάνουν τις πιθανότητες να παραλειφθούν δόσεις εμβολιασμού.
Τον Αύγουστο, ο υπουργός Υγείας και Ανθρωπίνων Υπηρεσιών των ΗΠΑ, Ρόμπερτ Κένεντι τζούνιορ, άφησε να εννοηθεί ότι οι δύο πρώτοι θάνατοι που συνδέθηκαν με την ιλαρά στην Πενσιλβάνια «μπορεί ακόμη και να ήταν εξ ολοκλήρου κατασκευασμένοι». Οι αρμόδιες κρατικές αρχές είχαν διερευνήσει και τα δύο περιστατικά.
Παράλληλα, ενώ αμφισβητεί την ασφάλεια των εμβολίων και τους θανάτους από ιλαρά, έχει προωθήσει τη βιταμίνη Α και τη διατροφή ως μέσα θεραπείας της νόσου. Ωστόσο, το CDC χαρακτηρίζει τη βιταμίνη Α υποστηρικτική θεραπεία και όχι θεραπεία ίασης ή υποκατάστατο του εμβολιασμού.
Τα ποσοστά εμβολιαστικής κάλυψης με το MMR μεταξύ των παιδιών νηπιαγωγείου στις ΗΠΑ μειώθηκαν από 95,2% το σχολικό έτος 2019-2020 σε 92,4% το 2025-2026. Παράλληλα, οι εξαιρέσεις από οποιονδήποτε υποχρεωτικό εμβολιασμό έφτασαν στο ιστορικά υψηλό ποσοστό του 4,2%.
Από τα κρούσματα της φετινής χρονιάς, το 96% αφορούσε άτομα που ήταν ανεμβολίαστα ή των οποίων η εμβολιαστική κατάσταση ήταν άγνωστη. Το ποσοστό εμβολιαστικής κάλυψης 92,4% στα παιδιά νηπιαγωγείου σημαίνει ότι περίπου 280.000 παιδιά δεν διαθέτουν καταγεγραμμένη δόση του εμβολίου MMR.
Μεταξύ των πολιτειών, το Άινταχο παρουσιάζει το χαμηλότερο ποσοστό εμβολιαστικής κάλυψης με MMR, μόλις 75,2% μεταξύ των παιδιών νηπιαγωγείου. Σε ορισμένες κομητείες και κοινότητες της συγκεκριμένης πολιτείας, αλλά και αλλού, τα ποσοστά είναι ακόμη χαμηλότερα.
Κενά στην ανοσία υπάρχουν και στον ενήλικο πληθυσμό. Οι ενήλικες αντιπροσωπεύουν το 41% των φετινών κρουσμάτων, ενώ το 15% αυτών χρειάστηκε νοσηλεία. Πολλοί από όσους εμβολιάστηκαν πριν από το 1989, όταν προστέθηκε η δεύτερη δόση του MMR, έλαβαν μόνο μία δόση.
Τα εμπόδια στην ανάκτηση του καθεστώτος εξάλειψης
Για να ανακτήσουν οι ΗΠΑ το καθεστώς εξάλειψης της ιλαράς, θα πρέπει να διασφαλίσουν τουλάχιστον 12 μήνες χωρίς συνεχή μετάδοση της νόσου. Αυτό θα απαιτήσει την εφαρμογή των ίδιων προϋποθέσεων που επέτρεψαν στη χώρα να αποκτήσει αυτό το καθεστώς το 2000: ενίσχυση της επιδημιολογικής επιτήρησης, άμεση ανταπόκριση στις επιδημικές εξάρσεις και αύξηση των ποσοστών εμβολιασμού.
Ωστόσο, θα χρειαστεί επίσης η ηγεσία των ομοσπονδιακών υγειονομικών αρχών να επικεντρωθεί ουσιαστικά στην επίτευξη αυτών των στόχων.
Το υπουργείο Υγείας και Ανθρωπίνων Υπηρεσιών των ΗΠΑ αποδίδει τα σημερινά κενά στην εμβολιαστική κάλυψη στα ραντεβού με παιδιάτρους που χάθηκαν κατά τη διάρκεια της πανδημίας COVID-19. Η διευθύντρια του CDC, Έρικα Σβαρτζ, δήλωσε ότι ο οργανισμός δεν θα προχωρήσει σε αλλαγές στις προσπάθειες αντιμετώπισης της ιλαράς λόγω της απώλειας του καθεστώτος εξάλειψης.
Επιπλέον, διατάγματα όπως εκείνο του Αυγούστου σχετικά με το εμβόλιο MMR, καθώς και οι αναθεωρήσεις των μακροχρόνιων συστάσεων για τους εμβολιασμούς, αποδυναμώνουν τις προσπάθειες αύξησης της εμβολιαστικής κάλυψης.
Παράλληλα, οι υποδομές δημόσιας υγείας αντιμετωπίζουν χρόνια υποχρηματοδότηση, ενώ πολλοί επιστήμονες που εργάζονταν επί σειρά ετών στον τομέα της δημόσιας υγείας έχασαν τις θέσεις εργασίας τους το 2025. Ως αποτέλεσμα, η δυνατότητα επιδημιολογικής επιτήρησης, η οποία κατέστησε δυνατή την εξάλειψη της ιλαράς, έχει αποδυναμωθεί σημαντικά.
Τι σημαίνει, λοιπόν, αυτή η εξέλιξη για τους Αμερικανούς; Η απώλεια του καθεστώτος εξάλειψης της ιλαράς στις ΗΠΑ δεν αλλάζει το γεγονός ότι το εμβόλιο είναι ασφαλές και αποτελεσματικό. Αντίθετα, ο εμβολιασμός είναι σήμερα πιο σημαντικός από ποτέ.
Πηγή: THE CONVERSATION.COM





