Η αναγνώριση και η ονομασία των συναισθημάτων μας μοιάζει με μια αυτονόητη δεξιότητα που αποκτούμε από την παιδική ηλικία. Ωστόσο, έρευνες δείχνουν ότι περίπου το 10% του γενικού πληθυσμού αντιμετωπίζει σημαντική δυσκολία στο να αναγνωρίσει τι αισθάνεται.
Ένα απλό εργαλείο που μπορεί να βοηθήσει είναι ο «τροχός των συναισθημάτων» (Feelings Wheel), ο οποίος χρησιμοποιείται ολοένα και περισσότερο σε θεραπευτικά περιβάλλοντα και σχολεία. Δημιουργήθηκε στις αρχές της δεκαετίας του 1980 από την Αμερικανίδα ψυχολόγο Gloria Willcox και παρουσιάζει τα συναισθήματα σε ομόκεντρους κύκλους. Στο κέντρο βρίσκονται βασικά συναισθήματα, όπως η χαρά, η λύπη και ο θυμός, τα οποία εξειδικεύονται σταδιακά σε πιο σύνθετες αποχρώσεις, όπως η απογοήτευση, η υπερηφάνεια ή η ντροπή.
Τι είναι η συναισθηματική ευκρίνεια;
Η συναισθηματική ευκρίνεια (emotional granularity) περιγράφει την ικανότητα να αναγνωρίζουμε και να ονομάζουμε με ακρίβεια τα συναισθήματά μας, αντί να τα περιορίζουμε σε γενικούς χαρακτηρισμούς, όπως «νιώθω άσχημα» ή «είμαι στενοχωρημένος».
Ο όρος αναδείχθηκε μέσα από την έρευνα της νευροεπιστήμονα Lisa Feldman Barrett. Σύμφωνα με την ειδικό στην ψυχολογία Dr Katie Hoemann, δεν αφορά μόνο την εύρεση της κατάλληλης λέξης, αλλά και την κατανόηση της προέλευσης του συναισθήματος και του τρόπου με τον οποίο μπορούμε να ανταποκριθούμε σε αυτό.
Στον αντίποδα βρίσκεται η αλεξιθυμία, ένας όρος που περιγράφει τη σημαντική δυσκολία ή αδυναμία αναγνώρισης και περιγραφής των συναισθημάτων. Δεν αποτελεί από μόνη της διάγνωση, ενώ μπορεί να συνδέεται με καταστάσεις όπως ο αυτισμός, η κατάθλιψη και η διαταραχή μετατραυματικού στρες.
Γιατί έχει σημασία να προσδιορίζουμε τι αισθανόμαστε;
Η υψηλότερη συναισθηματική ευκρίνεια έχει συσχετιστεί με καλύτερη ψυχική υγεία, αποτελεσματικότερη διαχείριση των συναισθημάτων και καλύτερη κοινωνική λειτουργικότητα.
Όπως εξηγούν οι ειδικοί, κάθε συναίσθημα μεταφέρει διαφορετικές πληροφορίες και μπορεί να απαιτεί διαφορετική αντιμετώπιση. Για παράδειγμα, πίσω από τη γενική αίσθηση της λύπης μπορεί να κρύβεται η μοναξιά. Η αναγνώρισή της ενδέχεται να μας κινητοποιήσει να επικοινωνήσουμε με έναν φίλο ή να αναζητήσουμε νέες κοινωνικές δραστηριότητες.
Παράλληλα, η ακριβέστερη έκφραση των συναισθημάτων διευκολύνει την επικοινωνία με τους άλλους, καθώς τους βοηθά να κατανοήσουν τι χρειαζόμαστε.
Μπορεί ο τροχός των συναισθημάτων να βοηθήσει;
Η συναισθηματική ευκρίνεια δεν είναι ένα αμετάβλητο χαρακτηριστικό, αλλά μια δεξιότητα που καλλιεργείται. Ο τροχός των συναισθημάτων μπορεί να αποτελέσει ένα χρήσιμο σημείο εκκίνησης, προσφέροντας το λεξιλόγιο για την καλύτερη αναγνώριση των συναισθημάτων.
Η εξάσκηση μέσω ημερολογίου, ενσυνειδητότητας (mindfulness), παρακολούθησης της διάθεσης και ψυχοθεραπείας μπορεί επίσης να συμβάλει σε αυτή την προσπάθεια. Ειδικότερα, η γνωσιακή συμπεριφορική θεραπεία (CBT) βοηθά στην κατανόηση της σχέσης ανάμεσα στις σκέψεις, τα συναισθήματα, τις σωματικές αισθήσεις και τις συμπεριφορές.
Ωστόσο, οι ειδικοί επισημαίνουν ότι δεν χρειάζεται να αναζητούμε διαρκώς την τέλεια λέξη για κάθε συναίσθημα. Στόχος είναι να αναγνωρίζουμε τι μας συμβαίνει, να κατανοούμε το νόημά του και να προχωράμε. Όταν η δυσκολία αναγνώρισης των συναισθημάτων είναι έντονη ή επίμονη, η καθοδήγηση ενός επαγγελματία ψυχικής υγείας είναι ιδιαίτερα σημαντική.
Πηγή: Guardian





