Αν και η συνολική επιβάρυνση από τον καρκίνο παραμένει μεγαλύτερη στις μεγαλύτερες ηλικίες, οι ερευνητές διαπίστωσαν ότι σε άτομα κάτω των 50 ετών καταγράφεται μια αξιοσημείωτη ανοδική τάση σε συγκεκριμένους τύπους καρκίνου, με πιο χαρακτηριστικά παραδείγματα τον καρκίνο του εντέρου και των ωοθηκών.

Ανάλυση για την περίοδο 2001-219

Η Καθηγήτρια Θεραπευτικής – Επιδημιολογίας - Προληπτικής Ιατρικής, Παθολόγος (Θεραπευτική Κλινική Ιατρικής Σχολής ΕΚΠΑ, Νοσοκομείο Αλεξάνδρα) Θεοδώρα Ψαλτοπούλου, η Αλεξάνδρα Σταυροπούλου (Βιολόγος) και ο Θάνος Δημόπουλος (Καθηγητής Θεραπευτικής – Ογκολογίας – Αιματολογίας, Διευθυντής Θεραπευτικής Κλινικής, τ. Πρύτανης ΕΚΠΑ) αναφέρουν ότι η μελέτη ανέλυσε τα στοιχεία του Εθνικού Μητρώου Νοσημάτων της Αγγλίας για την περίοδο 2001–2019, εξετάζοντας περισσότερους από 20 τύπους καρκίνου σε δύο ηλικιακές ομάδες: τα άτομα 20–49 ετών και όσους ήταν 50 ετών και άνω. Πρόκειται για μία από τις πληρέστερες βάσεις καταγραφής καρκίνου διεθνώς, γεγονός που επιτρέπει στους επιστήμονες να παρακολουθούν με μεγάλη αξιοπιστία τις μεταβολές στην εμφάνιση της νόσου σε ολόκληρο τον πληθυσμό.

Τα αποτελέσματα έδειξαν ότι τα νέα περιστατικά αυξήθηκαν σημαντικά σε 16 από τους 22 τύπους καρκίνου που εξετάστηκαν στις νεότερες γυναίκες και σε 11 από τους 21 τύπους στους νεότερους άνδρες. Ιδιαίτερα στις γυναίκες κάτω των 50 ετών, πέντε μορφές καρκίνου —του ενδομητρίου, του νεφρού, του παγκρέατος, το πολλαπλούν μυέλωμα και ο καρκίνος του θυρεοειδούς— αυξήθηκαν ταχύτερα σε σχέση με τις μεγαλύτερες ηλικίες. Στους νεότερους άνδρες, ταχύτερη αύξηση σε σύγκριση με τους άνω των 50 παρατηρήθηκε στο πολλαπλούν μυέλωμα.

Παράγοντες κινδύνου

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει το γεγονός ότι οι ερευνητές εντόπισαν 11 μορφές καρκίνου που αυξάνονται στους νεότερους ενήλικες και συνδέονται με γνωστούς συμπεριφορικούς παράγοντες κινδύνου. Σε αυτές περιλαμβάνονται ο καρκίνος του θυρεοειδούς, το πολλαπλούν μυέλωμα, οι καρκίνοι του ήπατος, του νεφρού, της χοληδόχου κύστης, του εντέρου, του παγκρέατος, του ενδομητρίου, του στόματος, του μαστού και των ωοθηκών. Από αυτούς, ο συχνότερος στους νεότερους ενήλικες ήταν, με διαφορά, ο καρκίνος του μαστού.

Σύμφωνα με την έρευνα, η παχυσαρκία φαίνεται να αποτελεί τον βασικότερο παράγοντα κινδύνου που συνδέεται με τα αυξημένα ποσοστά πολλών από αυτούς τους καρκίνους. Εκτός από τον καρκίνο του στόματος, και οι 11 μορφές που αυξάνονται στους νεότερους ενήλικες και σχετίζονται με γνωστούς παράγοντες τρόπου ζωής είχαν σύνδεση με την αυξημένη σωματική μάζα. Παράλληλα, έξι από αυτούς τους καρκίνους συνδέθηκαν και με το κάπνισμα, τέσσερις με την κατανάλωση αλκοόλ, τρεις με τη σωματική αδράνεια και ένας -ο καρκίνος του εντέρου- με διατροφικούς παράγοντες.

Όμως, το αυξημένο σωματικό βάρος δεν αρκεί από μόνο του για να εξηγήσει πλήρως τις τάσεις που παρατηρούνται. Για τους περισσότερους από τους γνωστούς παράγοντες κινδύνου, όπως το κάπνισμα, η κατανάλωση αλκοόλ, η διατροφή και η φυσική δραστηριότητα, τα δεδομένα των τελευταίων δεκαετιών δείχνουν ότι στους νεότερους ενήλικες είτε υπήρξε σταθερότητα είτε μικρή βελτίωση. Η μεγαλύτερη μείωση καταγράφηκε στην κατανάλωση κόκκινου κρέατος, η οποία μειώθηκε αισθητά τόσο στους άνδρες όσο και στις γυναίκες κάτω των 50 ετών. Παράλληλα, αν και πάνω από το 90% των νεότερων ενηλίκων δεν κατανάλωναν επαρκείς ποσότητες φυτικών ινών το 2018, η πρόσληψή τους παρέμεινε σταθερή ή ελαφρώς βελτιωμένη. Παρόμοιες τάσεις παρατηρήθηκαν και στις μεγαλύτερες ηλικίες.

Το υπερβολικό βάρος

Η ανάλυση των ερευνητών δείχνει επίσης ότι οι καθιερωμένοι παράγοντες κινδύνου εξακολουθούν να ευθύνονται για σημαντικό ποσοστό των περιστατικών. Το 2019, για παράδειγμα, αποδόθηκαν σε αυτούς σχεδόν τα μισά περιστατικά καρκίνου του εντέρου, μεγάλο μέρος των καρκίνων του ήπατος, του νεφρού και του παγκρέατος, καθώς και σημαντικό ποσοστό των καρκίνων του στόματος. Στις γυναίκες, αξιοσημείωτη ήταν και η συμβολή τους στους καρκίνους του ενδομητρίου, του ήπατος, του εντέρου, του νεφρού, του παγκρέατος και της χοληδόχου κύστης. Το υπερβολικό βάρος αναδείχθηκε ως ο συχνότερος επιμέρους παράγοντας κινδύνου το 2019, με τη συνεισφορά του να κυμαίνεται από 5% στον καρκίνο των ωοθηκών έως 37% στον καρκίνο του ενδομητρίου.

Παρά τα στοιχεία αυτά, οι επιστήμονες υπογραμμίζουν ότι πιθανόν υπάρχουν και άλλοι λόγοι που συμβάλλουν στην αύξηση των περιστατικών στους νεότερους ανθρώπους. Όπως αναφέρουν, είναι πιθανό ορισμένοι καρκίνοι να σχετίζονται με εκθέσεις ή ευαισθησίες που διαφοροποιούνται ανά ηλικία ή ακόμη και με αλλαγές στις πρακτικές προσυμπτωματικού ελέγχου και διάγνωσης. Με άλλα λόγια, οι παράγοντες του τρόπου ζωής είναι σημαντικοί, αλλά δεν δίνουν από μόνοι τους όλες τις απαντήσεις.

Η πρόληψη απαιτεί χρόνο, όμως η δράση πρέπει να ξεκινήσει άμεσα. Χρειάζονται καλύτερες και αποτελεσματικότερες πολιτικές δημόσιας υγείας για την αντιμετώπιση της επιδημίας υπερβάλλοντος βάρους και παχυσαρκίας. Την ίδια στιγμή, η αυξανόμενη εμφάνιση ορισμένων μορφών καρκίνου σε άτομα κάτω των 50 ετών υπενθυμίζει ότι ο καρκίνος δεν αποτελεί πλέον πρόβλημα μόνο της τρίτης ηλικίας και ότι η πρόληψη, η έγκαιρη διάγνωση και η συστηματική παρακολούθηση των τάσεων στον πληθυσμό είναι πιο αναγκαίες από ποτέ.