Την ανάγκη τα μέσα μαζικής ενημέρωσης να διαδραματίσουν σημαντικό ρόλο στη μείωση του στίγματος που συνοδεύει τα προβλήματα ψυχικής υγείας αναδεικνύει ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας (ΠΟΥ) που τονίζει ότι εννέα στους 10 ανθρώπους που αντιμετωπίζουν τέτοια προβλήματα εκφράζουν αυτήν την επιθυμία.
«Τα μέσα ενημέρωσης μπορούν να επηρεάσουν σημαντικά τις απόψεις του κοινού για την ψυχική υγεία. Οι ειδήσεις που διαλύουν τους μύθους και παρέχουν ακριβείς πληροφορίες σχετικά με το πώς είναι να ζεις με μια πάθηση ψυχικής υγείας - ιδίως ότι η ανάρρωση είναι όχι μόνο δυνατή αλλά και πιθανή - μπορούν να προωθήσουν την αναζήτηση βοήθειας και να μειώσουν το στίγμα μεταξύ του κοινού και των ανθρώπων που παλεύουν με τέτοια συμπτώματα», τονίζεται στη σχετική ανακοίνωση του ΠΟΥ.
Ωστόσο, επισημαίνεται και η ζημιά που μπορεί να προκληθεί από τον τρόπο με τον οποίο τα μέσα διαχειρίζονται τέτοια θέματα.
«Τα μέσα μαζικής ενημέρωσης μπορούν επίσης να προκαλέσουν βλάβη, ιδίως εάν επιβεβαιώνουν ψευδή στερεότυπα ή υπεραπλουστεύουν πολύπλοκες καταστάσεις που αφορούν άτομα με ψυχικές παθήσεις.»
Για να αποτραπούν τέτοια αποτελέσματα ο ΠΟΥ προχωράει εδώ και καιρό σε συνεργασία με τους εμπλεκόμενους φορείς για να διασφαλιστεί η ακριβής και τεκμηριωμένη ενημέρωση.
Πρόσφατα, στο πλαίσιο αιτήματος του Υπουργείου Υγείας και Ενεργού Γήρανσης της Μάλτας, ο ΠΟΥ/Ευρώπη διοργάνωσε ένα εκπαιδευτικό εργαστήριο για τους επαγγελματίες των μέσων ενημέρωσης στη Μάλτα, προκειμένου να ενισχύσει την ικανότητά τους να αναφέρουν υπεύθυνα θέματα ψυχικής υγείας και αυτοκτονιών.
Μύθοι που πρέπει να εκριζωθούν
Μια συνήθης παρανόηση είναι ότι τα άτομα με ψυχικές διαταραχές υγείας είναι πιο πιθανό να είναι βίαια, ενώ η πραγματικότητα είναι ακριβώς το αντίθετο για τη συντριπτική πλειονότητα. Η διαιώνιση αυτών των μύθων τροφοδοτεί το στίγμα και τις διακρίσεις, οι οποίες μπορεί να αποτρέψουν τους ανθρώπους από το να αναζητήσουν βοήθεια, να αυξήσουν την απελπισία, να δυσχεράνουν τις σχέσεις, την εκπαίδευση και την απασχόληση και ακόμη και να μειώσουν το προσδόκιμο ζωής.
Ενδεικτικά, η κάλυψη αυτοκτονιών μπορεί να έχει βαθύτατα αρνητικές επιπτώσεις, ιδίως στα άτομα που βιώνουν σοβαρή κατάθλιψη. Μια σημαντική ανησυχία είναι ότι οι αναφορές αυτές μπορεί ακούσια να ενθαρρύνουν όσους σκέφτονται να αυτοκτονήσουν να κάνουν πράξη τις σκέψεις τους. Επιπλέον, είναι επιτακτική ανάγκη να ληφθούν υπόψη οι επιπτώσεις για την οικογένεια και τους φίλους του θανόντος.
Ως εκ τούτου, η κάλυψη αυτών των γεγονότων από τα μέσα ενημέρωσης πρέπει να προσεγγίζεται με μεγάλη προσοχή.
«Η συνεργασία μεταξύ των υπηρεσιών υγείας και των οργανισμών μέσων ενημέρωσης είναι απαραίτητη για τη διασφάλιση της ευαισθησίας γύρω από αυτά τα θέματα», αναφέρει ο Anton Grech, καθηγητής Ψυχιατρικής στο Πανεπιστήμιο της Μάλτας και κλινικός πρόεδρος στο Τμήμα Ψυχιατρικής του Υπουργείου Υγείας της Μάλτας.
Τα άτομα με προβλήματα ψυχικής υγείας ως εμπειρογνώμονες
Εμπειρογνώμονες από την Ισλανδία μίλησαν για τις εμπειρίες τους στη συνεργασία με τα μέσα ενημέρωσης, μεταξύ άλλων προσαρμόζοντας τις οδηγίες του ΠΟΥ για τους επαγγελματίες των μέσων ενημέρωσης ώστε να ταιριάζουν στην ισλανδική γλώσσα και κουλτούρα, καθιστώντας τις πιο εφαρμόσιμες στο τοπίο των μέσων ενημέρωσης.
Ένα βασικό στοιχείο της μείωσης του στίγματος είναι η συνεργασία με άτομα που ζουν με ψυχικές παθήσεις , οι εμπειρίες των οποίων μπορούν να ρίξουν φως σε ένα ζήτημα δημόσιας υγείας με τον ίδιο τρόπο που μπορεί να το κάνει ένας ψυχίατρος. Οι εν λόγω βιωματικοί εμπειρογνώμονες μπορούν να χρησιμοποιήσουν την εμπειρία τους για να συμβουλεύσουν σχετικά με τη σωστή ορολογία, να μειώσουν τον εντυπωσιασμό και να αποφύγουν επιβλαβή στερεότυπα.
Η ανάδειξη περιπτώσεων ανάρρωσης είναι επίσης απαραίτητη, καθώς πολλοί άνθρωποι που βιώνουν μια κατάσταση ψυχικής υγείας θέλουν να γνωρίζουν αν θα νιώσουν ποτέ καλύτερα. Τέτοιες θετικές αναφορές μπορούν να αυξήσουν την πιθανότητα ένα άτομο να αναζητήσει βοήθεια, μεταξύ άλλων από τις τοπικές υπηρεσίες ψυχικής υγείας.
Η ανεξέλεγκτη ενημέρωση μέσω Διαδικτύου
Οι επαγγελματίες των μέσων ενημέρωσης έχουν όλο και μεγαλύτερη επίγνωση της ευθύνης τους να αναφέρουν με ακρίβεια τα θέματα ψυχικής υγείας και αυτοκτονιών, αλλά αναδεικνύεται μια νέα «παγίδα».
Με τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης να γίνονται η κύρια πηγή ειδήσεων για τους περισσότερους ανθρώπους, οι δημοσιογράφοι στα παραδοσιακά μέσα ενημέρωσης υποστηρίζουν ότι έχουν περιορισμένο έλεγχο στον τρόπο με τον οποίο αναφέρονται οι ειδήσεις. Ακόμη και αν ακολουθούν τις κατευθυντήριες γραμμές του ΠΟΥ, μπορεί να εισαχθεί επιβλαβής ορολογία και πρακτικές καθώς οι άνθρωποι συζητούν τις ειδήσεις στο διαδίκτυο.
