Η αλλαγή των διατροφικών συνηθειών και η γήρανση του πληθυσμού ενδέχεται να συμβάλλουν στην αύξηση των σοβαρών λοιμώξεων από Listeria σε ολόκληρη την Ευρώπη, σύμφωνα με τη νέα έκθεση της Ευρωπαϊκής Αρχής για την Ασφάλεια των Τροφίμων (EFSA) και του Ευρωπαϊκού Κέντρου Πρόληψης και Ελέγχου Νόσων (ECDC) με τίτλο «EU One Health Zoonoses Report» (Έκθεση της ΕΕ για τις ζωονόσους στο πλαίσιο της προσέγγισης «Μία Υγεία»).

Κάθε χρόνο, χιλιάδες άνθρωποι σε ολόκληρη την Ευρώπη αρρωσταίνουν μετά την κατανάλωση μολυσμένων τροφίμων, με τα αυγά, το κρέας και τα έτοιμα προς κατανάλωση τρόφιμα να αποτελούν τις πιο συχνές πηγές μόλυνσης. Η έκθεση δείχνει ότι, ενώ τα πρότυπα ασφάλειας των τροφίμων στην Ευρώπη παραμένουν υψηλά, τα τροφιμογενή νοσήματα συνεχίζουν να επηρεάζουν άτομα όλων των ηλικιακών ομάδων – ιδίως εκείνα που είναι πιο ευάλωτα σε σοβαρές ασθένειες – παρόλο που πολλές από αυτές είναι δυνατόν να προληφθούν.

Λιστερίωση: μια σπάνια αλλά σοβαρή λοίμωξη

Το 2024, η λιστερίωση προκάλεσε το υψηλότερο ποσοστό νοσηλειών και θανάτων μεταξύ όλων των τροφιμογενών λοιμώξεων που αναφέρθηκαν στην Ευρωπαϊκή Ένωση (ΕΕ). Περίπου επτά στους δέκα ανθρώπους που μολύνθηκαν με Listeria χρειάστηκαν νοσοκομειακή περίθαλψη και ένας στους δώδεκα πέθανε.

Η ανοδική τάση των μολύνσεων που παρατηρείται τα τελευταία χρόνια μπορεί να αντανακλά διάφορους παράγοντες, όπως τη γήρανση του πληθυσμού της Ευρώπης, τις μεταβαλλόμενες διατροφικές συνήθειες – όπως η αυξανόμενη κατανάλωση έτοιμων προς κατανάλωση τροφίμων – καθώς και τις ακατάλληλες πρακτικές χειρισμού και αποθήκευσης τροφίμων.

Όσον αφορά τα έτοιμα προς κατανάλωση τρόφιμα, τα επίπεδα μόλυνσης παραμένουν πολύ χαμηλά στις περισσότερες κατηγορίες: τα τελευταία στοιχεία για το Listeria monocytogenes δείχνουν ότι το ποσοστό των δειγμάτων που υπερβαίνουν τα όρια ασφάλειας των τροφίμων της ΕΕ κυμαίνεται από 0 % έως 3 % σε όλα τα προϊόντα που αναλύθηκαν, με τα λουκάνικα να είναι τα προϊόντα που μολύνονται πιο συχνά.

«Παρόλο που η μόλυνση είναι σπάνια, η Listeria μπορεί να προκαλέσει σοβαρή νόσηση γεγονός που την καθιστά μία από τις πιο σοβαρές απειλές που παρακολουθούμε στον τομέα των τροφίμων», δήλωσε ο Ole Heuer, επικεφαλής της μονάδας One Health Related Diseases του ECDC. «Η προστασία των ομάδων που είναι ευάλωτες σε αυτές τις ασθένειες, όπως οι ηλικιωμένοι, οι έγκυες γυναίκες ή τα άτομα με εξασθενημένο ανοσοποιητικό σύστημα, απαιτεί ισχυρή επιτήρηση, ασφαλή παραγωγή τροφίμων και βασικές προφυλάξεις στο σπίτι».

Άλλα κοινά τροφιμογενή νοσήματα

Ενώ η Listeria ενέχει τον μεγαλύτερο κίνδυνο σοβαρής ασθένειας, το καμπυλοβακτηρίδιο και η σαλμονέλα παραμένουν οι πιο κοινές αιτίες τροφιμογενών ασθενειών στην Ευρώπη, με το κρέας πουλερικών και τα αυγά να αποτελούν σημαντικές πηγές μόλυνσης.

Πρόσφατα στοιχεία στον τομέα των ζώων δείχνουν επίσης σημαντική αύξηση την τελευταία δεκαετία στον αριθμό των κοτόπουλων αναπαραγωγής και των κοπαδιών γαλοπούλων που βρέθηκαν θετικά στη σαλμονέλα. Ο έλεγχος αυτών των βακτηρίων στην τροφική αλυσίδα παραμένει ουσιαστικός για τη μείωση των κρουσμάτων στον άνθρωπο:

«Φέτος, ένας σημαντικός αριθμός χωρών της ΕΕ δεν κατάφερε να επιτύχει όλους τους στόχους για τη μείωση της σαλμονέλας στα πουλερικά, με μόνο 14 κράτη μέλη να επιτυγχάνουν πλήρη συμμόρφωση», δήλωσε ο Frank Verdonck, επικεφαλής της Μονάδας Βιολογικών Κινδύνων και Υγείας και Ευημερίας των Ζώων της EFSA. «Αυτό μας υπενθυμίζει ότι ο έλεγχος των τροφιμογενών βακτηρίων κατά μήκος της τροφικής αλυσίδας απαιτεί συνεχή προσπάθεια και συντονισμό μεταξύ των τομέων, σύμφωνα με την προσέγγιση One Health».

Τα βελτιωμένα εργαλεία επιτήρησης, όπως η αλληλούχιση ολόκληρου του γονιδιώματος, επιτρέπουν στις αρχές να ανιχνεύουν και να διερευνούν τις επιδημίες πιο αποτελεσματικά, υποστηρίζοντας συντονισμένες δράσεις σε όλη την τροφική αλυσίδα.

Εφικτή η πρόληψη

Η τήρηση των κατάλληλων πρακτικών υγιεινής των τροφίμων στην κουζίνα μπορεί να βοηθήσει τους ανθρώπους να μειώσουν σημαντικά τον κίνδυνο μόλυνσης. Αυτές οι πρακτικές περιλαμβάνουν:

• Διατήρηση του ψυγείου σε θερμοκρασία 5 °C ή χαμηλότερη.
• Κατανάλωση τροφίμων, συμπεριλαμβανομένων των έτοιμων προς κατανάλωση προϊόντων, πριν από την ημερομηνία λήξης.
• Καλό μαγείρεμα των τροφίμων, ιδίως του κρέατος και των πουλερικών.
• Πλύσιμο των χεριών, των μαχαιριών και των επιφανειών μετά το χειρισμό ωμών τροφίμων.
• Διαχωρισμός των μαγειρεμένων τροφίμων από τα ωμά προϊόντα.

Οι ευάλωτες ομάδες θα πρέπει να αποφεύγουν την κατανάλωση τροφίμων υψηλού κινδύνου, όπως έτοιμα προς κατανάλωση προϊόντα, μη παστεριωμένο γάλα και μαλακά τυριά που παράγονται από αυτό.