Σε μια πρωτοβουλία που επαναπροσδιορίζει τον ρόλο του σύγχρονου Πανεπιστημίου ως φορέα κοινωνικού διαλόγου, το νέο παράρτημα του δημόσιου Βρετανικού Πανεπιστήμιου Keele στην Ελλάδα συνέχισε τον επιτυχημένο κύκλο ανοιχτών συζητήσεων «Reflections», θέτοντας στο επίκεντρο το ζήτημα της Υποβοηθούμενης Αναπαραγωγής.
Η εκδήλωση, που πραγματοποιήθηκε με τη στρατηγική συνεργασία της Εθνικής Αρχής Ιατρικώς Υποβοηθούμενης Αναπαραγωγής, συγκέντρωσε διακεκριμένους επιστήμονες από την Ελλάδα και το εξωτερικό, ακαδημαϊκούς, νομικούς, φιλοσόφους, θεολόγους και εξειδικευμένους δικηγόρους, φωτίζοντας τις σύνθετες ηθικές προκλήσεις και τις νομοθετικές ρυθμίσεις, όπως οι συναινέσεις των δοτών, η προστασία των υπογόνιμων ατόμων και τα θέματα της παρένθετης μητρότητας.
Η «σιωπή» της υπογονιμότητας
Το πλαίσιο του προβληματισμού έθεσε η κυρία Ισμήνη Κριάρη, Κοσμήτωρ της Σχολής Ανθρωπιστικών και Κοινωνικών Επιστημών του Πανεπιστημίου Keele και Πρόεδρος της Εθνικής Αρχής Ιατρικώς Υποβοηθούμενης Αναπαραγωγής. Η κυρία Κριάρη προχώρησε σε μια διεισδυτική σύγκριση των ευρωπαϊκών μοντέλων, συνδέοντας τη νομοθεσία με τη θρησκευτική και πολιτισμική κληρονομιά κάθε χώρας. Όπως εξήγησε, στις χώρες με προτεσταντική παράδοση, όπως η Σουηδία, η Νορβηγία και η Μεγάλη Βρετανία, κυριαρχεί μια φιλοσοφία απόλυτης διαφάνειας που επιβάλλει τον «επώνυμο δότη», ώστε το παιδί να γνωρίζει την καταγωγή του. Αντίθετα, στην Ελλάδα, όπως και σε άλλες μεσογειακές χώρες, η υπογονιμότητα παραμένει ένα ιδιότυπο κοινωνικό ταμπού. Παρά την παραδοσιακή εξωστρέφεια του Έλληνα, ο οποίος συζητά ανοιχτά για κάθε άλλη ιατρική περιπέτεια ή θεραπεία, το θέμα της αναπαραγωγής καλύπτεται από μια «απόλυτη δυσκολία» παραδοχής και δήλωσης της αλήθειας στα παιδιά που γεννιούνται από δότη.
«Η επιστήμη έχει κάνει καταπληκτικά πράγματα, όμως η κοινωνία οφείλει να ωριμάσει αντιστοίχως. Στην Ελλάδα υπάρχει μια βαθιά ριζωμένη νοοτροπία που εμποδίζει τους ανθρώπους να αποδεχθούν ένα πρόβλημα για το οποίο δεν ευθύνονται οι ίδιοι, την ώρα που η ιατρική προσφέρει πλέον κάθε δυνατότητα», υπογράμμισε η κυρία Κριάρη, καταλήγοντας πως η μετάβαση από την ανωνυμία στη διαφάνεια απαιτεί μια συνολική αλλαγή κουλτούρας.
Η επιστήμη στην υπηρεσία της γονιμότητας
Τις σύγχρονες ιατρικές προσεγγίσεις και τις τελευταίες επιστημονικές εξελίξεις ανέλυσαν ο κ. Θοδωρής Καλαμπόκας, Επίκουρος Καθηγητής Μαιευτικής – Γυναικολογίας του ΕΚΠΑ και η κυρία Μάρα Σιμοπούλου, Καθηγήτρια Φυσιολογίας – Κλινικής Εμβρυολογίας της Ιατρικής Σχολής του ΕΚΠΑ. Οι παρεμβάσεις τους επικεντρώθηκαν στις καινοτόμες μεθόδους που εφαρμόζονται σήμερα, προσφέροντας μια σφαιρική εικόνα της κλινικής και εμβρυολογικής προόδου που επιτρέπει σε χιλιάδες ανθρώπους να υλοποιήσουν την επιθυμία τους για απόκτηση παιδιού, διασφαλίζοντας ταυτόχρονα τα υψηλότερα πρότυπα ασφάλειας και επιστημονικής δεοντολογίας.
Οι άξονες του θεσμικού πλαισίου
Τη θεσμική και κανονιστική διάσταση του θέματος ανέπτυξαν ο κ. Γεώργιος Λαδογιάννης, Καθηγητής Αστικού Δικαίου της Νομικής Σχολής ΕΚΠΑ, ο κ. Θεόδωρος Λύτρας, Επίκουρος Καθηγητής Αστικού Δικαίου Νομικής Σχολής ΕΚΠΑ και η κυρία Μαίρη Νικολακοπούλου, εξειδικευμενη δικηγόρος. Στην ενότητα αυτή αναλύθηκε το νομικό καθεστώς στους παρακάτω κεντρικούς άξονες: ιατρική αναγκαιότητα, ηλικιακά όρια, παρένθετη μητρότητα, μεταθανάτια γονιμοποίηση, επώνυμη δωρεά, τήρηση δεοντολογικών κανόνων, ιατρική ευθύνη. Στο ίδιο πλαίσιο, η κυρία Φερενίκη Παναγοπούλου, Αναπληρώτρια Καθηγήτρια Συνταγματικού Δικαίου στο Πάντειο Πανεπιστήμιο, ανέδειξε το συμφέρον του παιδιού ως τον κεντρικό γνώμονα κάθε ρύθμισης.
Ηθικές προεκτάσεις και διλήμματα Βιοηθικής
Οι ηθικές προεκτάσεις αναλύθηκαν από τον κ. Κώστα Κορναράκη, Καθηγητή Χριστιανικής Ηθικής και Βιοηθικής στο ΕΚΠΑ και εκπρόσωπο της Ελλάδος στο Pontifical Council του Βατικανού, και τον κ. Βαγγέλη Πρωτοπαπαδάκη, Καθηγητή Εφαρμοσμένης Ηθικής στο ΕΚΠΑ, οι οποίοι φώτισαν τα λεπτά όρια μεταξύ επιστημονικής δυνατότητας και ηθικής ευθύνης, υπογραμμίζοντας την ανάγκη για έναν κώδικα δεοντολογίας που σέβεται την ανθρώπινη αξιοπρέπεια.
Η Ελλάδα ως διεθνής εκπαιδευτικός κόμβος
Η εκδήλωση άνοιξε με χαιρετισμό του Υπουργού Υγείας, Άδωνι Γεωργιάδη, ο οποίος ανέφερε χαρακτηριστικά ότι η Ελλάδα αποτελεί πλέον «υπερδύναμη» στην υποβοηθούμενη αναπαραγωγή και τον ιατρικό τουρισμό (medical tourism). Στην πρώτη του ομιλία σε Μη Κρατικό, Μη Κερδοσκοπικό Πανεπιστημίο, ο Υπουργός σημείωσε ότι η λειτουργία τους έσπασε μια εκπαιδευτική απομόνωση δεκαετιών για τη χώρα. Ο κ. Γεωργιάδης χαρακτήρισε εξαιρετικά σημαντικό το γεγονός ότι ένα δημόσιο βρετανικό πανεπιστήμιο με το διεθνές κύρος του Keele University ίδρυσε παράρτημα στην Ελλάδα, υπογραμμίζοντας ότι αυτό αποτελεί ένα «μεγάλο συν» για τη διεθνή εικόνα της χώρας και τη μετεξέλιξή της σε εκπαιδευτικό κόμβο.
Ο Πρύτανης του Πανεπιστημίου, Ομότιμος Καθηγητής Ογκολογίας και Αντεπιστέλλον Μέλος της Ακαδημίας Αθηνών, Οδυσσέας Ζώρας, ανέδειξε την αποστολή του Keele ως έναν ζωντανό οργανισμό σε διαρκή διάλογο με την κοινωνία, υποστηρίζοντας επιστημονικές πρωτοβουλίες που βρίσκονται στην αιχμή της γνώσης. Σε αναφορά του στην υποβοηθούμενη αναπαραγωγή δήλωσε: «Η αναπαραγωγή δεν αποτελεί απλώς ένα επιστημονικό επίτευγμα, αλλά μια βαθιά ανθρώπινη προσφορά. Δίνει ελπίδα, προσφέρει λύσεις και δημιουργεί προοπτικές εκεί που άλλοτε υπήρχε αβεβαιότητα και σε μεγάλο βαθμό απογοήτευση».
