Νέες διαγνώσεις καρκίνου κάτω από το μέσο όρο της ΕΕ αλλά υψηλότερη θνησιμότητα δείχνει για την Ελλάδα με το μισό εκατομμύριο καρκινοπαθείς, η έκθεση Country Cancer Profiles της Ευρωπαικής Επιτροπής για το 2025 με αφορμή την Παγκόσμια Ημέρα Κατά του Καρκίνου.

Ο συχνότερος τύπος καρκίνου μεταξύ των ανδρών είναι ο καρκίνος του προστάτη (20%), ακολουθούμενος από τον καρκίνο του πνεύμονα (18%), του παχέος εντέρου (12%) και της ουροδόχου κύστης (12%) . Ο κυριότερος τύπος καρκίνου μεταξύ των γυναικών είναι ο καρκίνος του μαστού (33%), ακολουθούμενος από τον καρκίνο του παχέος εντέρου (12%), του πνεύμονα (8%) και του σώματος της μήτρας (7%).

Όσον αφορά το μέλλον, η έκθεση εκτιμά ότι τα κρούσματα καρκίνου θα αυξηθούν κατά 11% μεταξύ 2022 και 2040, σε σύγκριση με αύξηση 18% σε ολόκληρη την ΕΕ.

Το 2021, ο καρκίνος ήταν υπεύθυνος για περισσότερους από 30 000 θανάτους ετησίως στην Ελλάδα, που αντιστοιχούν σε ποσοστό άνω του 20% των συνολικών θανάτων το οποίο είναι ελαφρώς υψηλότερο από τον μέσο όρο της ΕΕ.

Η ίδια έκθεση έδειξε γενικά για την Ευρώπη, βελτιωμένα ποσοστά επιβίωσης από τον καρκίνο αλλά και σημαντικές ανισότητες στα επίπεδα θνησιμότητας με σαφώς υψηλότερα στις χώρες με χαμηλά εισοδήματα.

Την ίδια ώρα, τα εθνικά προφίλ για τον καρκίνο όλων των κρατών μελών δείχνουν ότι ο καρκίνος παραμένει βασικό πρόβλημα δημόσιας υγείας

Τα προφίλ, που καταρτίζονται από κοινού με τον Οργανισμό Οικονομικής Συνεργασίας και Ανάπτυξης (ΟΟΣΑ), στο πλαίσιο του ευρωπαϊκού μητρώου ανισοτήτων όσον αφορά τον καρκίνο, δείχνουν επίσης πώς ο καρκίνος μπορεί να μας επηρεάσει όλους, δεδομένου ότι ο αριθμός των ατόμων που βρίσκονται σε ενεργή θεραπεία ή ζουν με ιστορικό καρκίνου αυξάνεται λόγω της γήρανσης του πληθυσμού και των αυξημένων ποσοστών επιβίωσης. Γι’ αυτό οι περισσότερες χώρες έχουν αναπτύξει εθνικά σχέδια για τον καρκίνο, τα οποία ευθυγραμμίζονται στενά με τα βασικά στοιχεία του ευρωπαϊκού σχεδίου για την καταπολέμηση του καρκίνου.

Μεταξύ των σημερινών στοιχείων είναι η βελτίωση των ποσοστών επιβίωσης από καρκίνο, καθώς η θνησιμότητα από τον καρκίνο έχει μειωθεί κατά 12%. Την ίδια στιγμή όμως, εξακολουθούν να υπάρχουν σημαντικές ανισότητες ως προς τη θνησιμότητα από καρκίνο. Τα μεγέθη διαφέρουν σημαντικά μεταξύ των χωρών, καθώς τα ποσοστά παραμένουν υψηλότερα στις χώρες χαμηλού εισοδήματος, στα άτομα με χαμηλό μορφωτικό επίπεδο και στους άνδρες. Αυτό αναδεικνύει τη σημασία που έχει η αντιμετώπιση των ανισοτήτων όσον αφορά την πρόσβαση και τα πρότυπα περίθαλψης.

Η γενική εικόνα στην Ελλάδα

Το 2022 οι διαγνώσεις καρκίνου στην Ελλάδα ανήλθαν στις 63 176 , δηλαδή 529 νέες περιπτώσεις ανά 100 000 κατοίκους, το οποίο είναι χαμηλότερο από τον μέσο όρο της ΕΕ (μόνο τρεις χώρες έχουν χαμηλότερα ποσοστά). Μεταξύ 2011 και 2021, η Ελλάδα παρουσίασε βραδύτερη μείωση των ποσοστών θνησιμότητας από καρκίνο από ό,τι οι περισσότερες άλλες χώρες της ΕΕ. Ο τυποποιημένος κατά ηλικία δείκτης θνησιμότητας ήταν 239 ανά 100 000 κατοίκους - ελαφρώς υψηλότερος από τον μέσο όρο της ΕΕ. Το ποσοστό θνησιμότητας από καρκίνο στην Ελλάδα μεταξύ των ανδρών είναι υψηλότερο από τον μέσο όρο της ΕΕ, αλλά το ποσοστό μεταξύ των γυναικών είναι χαμηλότερο από τον μέσο όρο της ΕΕ

Παράγοντες κινδύνου και πολιτικές πρόληψης

Η Ελλάδα έχει σχετικά χαμηλή επίδοση σε σύγκριση με άλλες χώρες της ΕΕ όσον αφορά το καθημερινό κάπνισμα, την παχυσαρκία, την κατανάλωση φρούτων και την ατμοσφαιρική ρύπανση. Παρά τη μείωση των ποσοστών καπνίσματος, η Ελλάδα εξακολουθεί να έχει ένα από τα υψηλότερα ποσοστά καπνίσματος στην ΕΕ, με σχεδόν το ένα τέταρτο του πληθυσμού να καπνίζει καθημερινά. Περισσότεροι από το ήμισυ του ελληνικού πληθυσμού είναι υπέρβαροι ή παχύσαρκοι, με σημαντικά υψηλότερα ποσοστά στις χαμηλότερες κοινωνικοοικονομικές ομάδες. Τα ποσοστά υπέρβαρων και παχύσαρκων μεταξύ των γυναικών με χαμηλό μορφωτικό επίπεδο στην Ελλάδα είναι επίσης από τους υψηλότερους στην ΕΕ

Έγκαιρη διάγνωση

Η Ελλάδα έχει εφαρμόσει σταδιακά προγράμματα προσυμπτωματικού ελέγχου, συμπεριλαμβανομένου ενός προγράμματος προσυμπτωματικού ελέγχου του καρκίνου του μαστού για γυναίκες ηλικίας 45-74 ετών. Προγράμματα προσυμπτωματικού ελέγχου για τον καρκίνο του τραχήλου της μήτρας και του παχέος εντέρου έχουν επίσης σχεδιαστεί και ανακοινωθεί. Ωστόσο, δεν υπάρχουν ολοκληρωμένα στοιχεία σχετικά με την αποτελεσματικότητα αυτών των προγραμμάτων. Προηγούμενα στοιχεία ερευνών δείχνουν σχετικά υψηλά ποσοστά συμμετοχής σε προγράμματα προσυμπτωματικού ελέγχου για τον καρκίνο του μαστού και του τραχήλου της μήτρας, αλλά υπάρχουν σημαντικές κοινωνικοοικονομικές ανισότητες στα ποσοστά συμμετοχής.

Περίθαλψη

Η πρόσβαση στην περίθαλψη του καρκίνου στην Ελλάδα εμποδίζεται από διάφορους παράγοντες, όπως οι ελλείψεις σε προσωπικό υγείας, τα υψηλά έξοδα, οι μεγάλοι χρόνοι αναμονής για ακτινοθεραπεία στα δημόσια νοσοκομεία και η άνιση κατανομή των εγκαταστάσεων περίθαλψης του καρκίνου. Για να βελτιωθεί η ποιότητα της περίθαλψης, απαιτούνται πιο ολοκληρωμένες πολιτικές που εστιάζουν στη συγκέντρωση της περίθαλψης και στη διασφάλιση της ποιότητας. Η Ελλάδα δεν διαθέτει ολοκληρωμένες πολιτικές και μηχανισμούς κοινωνικής προστασίας για τη στήριξη των ασθενών και των επιζώντων του καρκίνου. Συνολικά, η επιβάρυνση από τον καρκίνο εκτιμάται ότι είναι υψηλή, με σημαντικό αντίκτυπο στο προσδόκιμο ζωής σε σύγκριση με την ΕΕ, αλλά μικρότερη επιβάρυνση στις δαπάνες υγείας.

Θνησιμότητα

Κατά την περίοδο 2011-21, η μείωση των ποσοστών θνησιμότητας από καρκίνο ήταν πολύ μικρότερη στην Ελλάδα από ό,τι στις αντίστοιχες χώρες της ΕΕ, ενδεχομένως λόγω των δυσμενών επιπτώσεων της οικονομικής κρίσης στους κοινωνικούς προσδιοριστικούς παράγοντες της υγείας και των αυξημένων εμποδίων πρόσβασης στην υγειονομική περίθαλψη (Kyriopoulos, Nikoloski & Mossialos, 2021).

Συγκεκριμένα, το ποσοστό θνησιμότητας μεταξύ των ανδρών μειώθηκε κατά 16,1% σε ολόκληρη την ΕΕ και κατά 12,4% μεταξύ των οικονομικά ομοειδών της χώρας , αλλά μόνο κατά 3,8% στην Ελλάδα. Μεταξύ των γυναικών, το ποσοστό θνησιμότητας μειώθηκε μόνο κατά 0,3% κατά την περίοδο 2011-21, έναντι 8,5% σε ολόκληρη την ΕΕ και 6,7% μεταξύ των οικονομικά ομοειδών της Ελλάδας.

«Οι θάνατοι από καρκίνο μπορούν να αποφευχθούν μέσω παρεμβάσεων δημόσιας υγείας που ελαχιστοποιούν την έκθεση σε παράγοντες κινδύνου για καρκίνο και παρέχουν πιο έγκαιρη ογκολογική θεραπεία», υπογραμμίζει η έκθεση.

Χάρη στις βελτιωμένες στρατηγικές πρόληψης και την πρόοδο στις θεραπευτικές επιλογές, σήμερα ένα σημαντικό ποσοστό των θανάτων από καρκίνο σε άτομα ηλικίας κάτω των 75 ετών θεωρείται δυνητικά αποτρέψιμο. Το 2021, το ποσοστό θνησιμότητας από καρκίνο του πνεύμονα που μπορεί να αποφευχθεί στην Ελλάδα ήταν σχεδόν τετραπλάσιο στους άνδρες (61 ανά 100.000 κατοίκους) από ό,τι στις γυναίκες (16 ανά 100.000). Ενώ η θνησιμότητα που μπορεί να αποφευχθεί από καρκίνο του πνεύμονα στους άνδρες έχει μειωθεί διαχρονικά (από 71 ανά 100 000 το 2011 σε 61,3 ανά 100 000 το 2021), τα ποσοστά εξακολουθούν να είναι κατά ένα τρίτο υψηλότερα από τον μέσο όρο της ΕΕ (44 ανά 100 000), γεγονός που απαιτεί αυστηρότερες και αποτελεσματικότερες πολιτικές ελέγχου του καπνού

Η αποτρεπτή θνησιμότητα από καρκίνο του μαστού και του παχέος εντέρου παρέμεινε σχετικά σταθερή την τελευταία δεκαετία στην Ελλάδα, ενώ τα ποσοστά μειώθηκαν σε ολόκληρη την ΕΕ. Για παράδειγμα, η αποτρεπτή θνησιμότητα από καρκίνο του μαστού ήταν 18,2 ανά 100 000 κατοίκους το 2011 έναντι 18,5 ανά 100 000 το 2021. Αντίθετα, στην ΕΕ, μειώθηκε ελαφρώς από 22,2 ανά 100 000 σε 18,7 ανά 100 000 κατά την ίδια περίοδο. Παρόμοιες τάσεις παρατηρούνται και για τη θνησιμότητα από θεραπεύσιμο καρκίνο του παχέος εντέρου. Υπάρχουν περιθώρια μείωσης της αποτρεπτής θνησιμότητας από τον καρκίνο του μαστού και του παχέος εντέρου στην Ελλάδα με την εφαρμογή πιο έγκαιρων και αποτελεσματικών παρεμβάσεων υγειονομικής περίθαλψης, μεταξύ άλλων μέσω αποτελεσματικών πρωτοβουλιών διαλογής και έγκαιρης διάγνωσης και παροχής βέλτιστης ογκολογικής περίθαλψης.

Περίπου μισό εκατομμύριο άνθρωποι ζουν με καρκίνο στην Ελλάδα

Το 2022, μέσα σε πέντε χρόνια καταγράφηκαν 1.769 περιστατικά καρκίνου ανά 100.000 κατοίκους, δηλαδή 6% χαμηλότερο από τα 1.876 περιστατικά ανά 100.000 σε ολόκληρη την ΕΕ. Το ποσοστό ήταν 12% υψηλότερο μεταξύ των ανδρών από ό,τι μεταξύ των γυναικών. Μεταξύ 2010 και 2020, τα περιστατικά αυξήθηκαν κατά 26% στη χώρα, σε σύγκριση με 24% σε ολόκληρη την ΕΕ . Αυτό υπογραμμίζει την αυξανόμενη σημασία της εστίασης στην ποιότητα ζωής και την επιβίωση καθώς οι άνθρωποι ζουν περισσότερο με καρκίνο και περισσότεροι άνθρωποι έχουν ιστορικό της νόσου.