Το λούσιμο, η χρήση αποσμητικού, ο καφές στο πλαστικό ποτήρι, ο καθαρισμός της κουζίνας ή το μαγείρεμα αποτελούν μέρος της καθημερινής μας ρουτίνας. Σε καθεμία από αυτές τις δραστηριότητες, όμως, ο οργανισμός μας μπορεί να έρχεται σε επαφή με διάφορες χημικές ουσίες.

Αυτό δεν σημαίνει απαραίτητα ότι υπάρχει κίνδυνος για την υγεία. Οι χημικές ουσίες αποτελούν βασικό συστατικό του φυσικού κόσμου και πολλά προϊόντα που χρησιμοποιούμε έχουν αξιολογηθεί ως ασφαλή όταν χρησιμοποιούνται σύμφωνα με τις οδηγίες.

Ωστόσο, οι επιστήμονες στρέφουν πλέον την προσοχή τους σε ένα διαφορετικό ερώτημα: τι συμβαίνει όταν ο άνθρωπος εκτίθεται καθημερινά σε πολλές διαφορετικές χημικές ουσίες ταυτόχρονα και σε χαμηλές δόσεις;

Οι εκθέσεις δεν είναι ποτέ μεμονωμένες

Οι περισσότεροι άνθρωποι δεν εκτίθενται σε μία μόνο χημική ουσία κάθε φορά. Ο αέρας που αναπνέουμε περιέχει διαφορετικά σωματίδια και αέρια, ενώ η σύστασή του μεταβάλλεται ανάλογα με τον χώρο, τον εξαερισμό, το μαγείρεμα και τα προϊόντα καθαρισμού.

Παράλληλα, τα τρόφιμα μπορεί να περιέχουν υπολείμματα περισσότερων του ενός φυτοφαρμάκων, ενώ τα καλλυντικά, τα απορρυπαντικά και τα προϊόντα προσωπικής φροντίδας συχνά περιλαμβάνουν αρώματα, συντηρητικά και άλλες χημικές ενώσεις.

Ακόμη και το πόσιμο νερό, παρά τους αυστηρούς ελέγχους, μπορεί να περιέχει ίχνη φαρμακευτικών ουσιών, βιομηχανικών χημικών ή ενώσεων που δημιουργούνται κατά την επεξεργασία του.

Γιατί οι συνδυασμοί προβληματίζουν τους επιστήμονες

Οι τοξικολόγοι γνωρίζουν εδώ και δεκαετίες τις επιδράσεις πολλών μεμονωμένων χημικών ουσιών. Ωστόσο, η πραγματική ζωή είναι πολύ πιο σύνθετη.

Σε ορισμένες περιπτώσεις, οι επιδράσεις διαφορετικών ουσιών απλώς προστίθενται μεταξύ τους. Σε άλλες όμως, δύο ή περισσότερες χημικές ουσίες μπορεί να ενισχύσουν η μία τη δράση της άλλης ή, αντίθετα, να τη μειώσουν. Αυτό καθιστά ιδιαίτερα δύσκολη την πρόβλεψη του πραγματικού κινδύνου.

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζουν οι ουσίες που επηρεάζουν το ενδοκρινικό σύστημα, γνωστές ως ενδοκρινικοί διαταράκτες. Οι ουσίες αυτές μπορούν να παρεμβαίνουν στη φυσιολογική λειτουργία ορμονών που ρυθμίζουν την ανάπτυξη, τον μεταβολισμό, την αναπαραγωγή και πολλές ακόμη ζωτικές λειτουργίες.

Φθαλικές ενώσεις και parabens

Δύο από τις πιο μελετημένες κατηγορίες είναι οι φθαλικές ενώσεις (phthalates), που χρησιμοποιούνται σε ορισμένα πλαστικά και αρώματα, καθώς και τα parabens, τα οποία χρησιμοποιούνται ως συντηρητικά σε καλλυντικά και προϊόντα προσωπικής φροντίδας.

Οι επιστήμονες επισημαίνουν ότι η χρήση ενός μόνο προϊόντος δεν θεωρείται από μόνη της επικίνδυνη. Ωστόσο, η καθημερινή χρήση πολλών διαφορετικών προϊόντων που περιέχουν παρόμοιες ουσίες μπορεί να αυξήσει τη συνολική έκθεση.

Μάλιστα, μελέτες έχουν δείξει ότι η αντικατάσταση ορισμένων καλλυντικών και προϊόντων προσωπικής φροντίδας με αντίστοιχα χωρίς φθαλικές ενώσεις και parabens οδηγεί σε σημαντική μείωση των επιπέδων αυτών των ουσιών στον οργανισμό μέσα σε σύντομο χρονικό διάστημα.

Νέες τεχνολογίες για την αξιολόγηση των κινδύνων

Οι ερευνητές αναπτύσσουν νέες μεθόδους ώστε να κατανοήσουν καλύτερα τις επιπτώσεις των χημικών μειγμάτων. Χρησιμοποιούν αυτοματοποιημένες εργαστηριακές δοκιμές, υπολογιστικά μοντέλα και εφαρμογές τεχνητής νοημοσύνης για να εντοπίσουν ποιοι συνδυασμοί ουσιών ενδέχεται να παρουσιάζουν αυξημένο ενδιαφέρον.

Παράλληλα, αναπτύσσεται ο επιστημονικός κλάδος των exposomics, ο οποίος επιχειρεί να χαρτογραφήσει όλες τις περιβαλλοντικές εκθέσεις που δέχεται ένας άνθρωπος σε όλη τη διάρκεια της ζωής του και να τις συνδέσει με την εμφάνιση ασθενειών.

Πρακτικά μέτρα για τη μείωση της έκθεσης

Οι ειδικοί τονίζουν ότι δεν είναι εφικτό –ούτε απαραίτητο– να προσπαθήσει κανείς να ζήσει σε έναν κόσμο χωρίς χημικές ουσίες. Αντίθετα, προτείνουν απλές αλλαγές που μπορούν να περιορίσουν τις περιττές εκθέσεις:

• Αερίζετε συχνά το σπίτι, ιδιαίτερα κατά το μαγείρεμα και τον καθαρισμό.
• Χρησιμοποιείτε τον απορροφητήρα και τους εξαεριστήρες σε κουζίνα και μπάνιο.
• Προτιμάτε, όπου είναι δυνατόν, προϊόντα προσωπικής φροντίδας και καθαρισμού χωρίς έντονα αρώματα.
• Μειώστε τη χρήση πολλών αρωματισμένων προϊόντων ταυτόχρονα.
• Πλένετε καλά τα φρούτα και τα λαχανικά κάτω από τρεχούμενο νερό.
• Ακολουθείτε ποικίλη διατροφή ώστε να αποφεύγεται η συνεχής έκθεση στα ίδια υπολείμματα φυτοφαρμάκων.
• Ενημερωθείτε για την ποιότητα του πόσιμου νερού στην περιοχή σας και, εφόσον χρησιμοποιείτε φίλτρο, βεβαιωθείτε ότι είναι πιστοποιημένο για τους ρύπους που επιθυμείτε να απομακρύνει.

Οι επιστήμονες υπογραμμίζουν ότι η έρευνα γύρω από τις συνδυασμένες εκθέσεις βρίσκεται σε ταχεία εξέλιξη. Μέχρι να υπάρξουν πιο ολοκληρωμένες απαντήσεις, η υιοθέτηση απλών και τεκμηριωμένων πρακτικών αποτελεί έναν ρεαλιστικό τρόπο περιορισμού της συνολικής έκθεσης σε χημικές ουσίες της καθημερινότητας.

Πηγή: The Conversation