«Μην το ξύνεις, θα το κάνεις χειρότερο». Η συμβουλή αυτή συνοδεύει σχεδόν κάθε τσίμπημα εντόμου ή δερματικό εξάνθημα από την παιδική ηλικία. Νέα επιστημονική έρευνα έρχεται τώρα να εξηγήσει γιατί το ξύσιμο, παρότι προσφέρει στιγμιαία ανακούφιση, τελικά εντείνει τον κνησμό και τη φλεγμονή.

Ερευνητές από το Πανεπιστήμιο του Πίτσμπουργκ διαπίστωσαν ότι το ξύσιμο ενεργοποιεί μηχανισμούς του ανοσοποιητικού συστήματος που ενισχύουν τη φλεγμονώδη αντίδραση του δέρματος, δημιουργώντας έναν φαύλο κύκλο: όσο περισσότερο ξύνουμε μια περιοχή, τόσο περισσότερο αυτή φλεγμαίνει και συνεχίζει να μας προκαλεί φαγούρα.

Το πείραμα που έδωσε τις απαντήσεις

Για να κατανοήσουν τι συμβαίνει σε κυτταρικό επίπεδο, οι επιστήμονες προκάλεσαν δερματικό εξάνθημα σε ποντίκια και συνέκριναν όσα μπορούσαν να ξυθούν με άλλα που φορούσαν ειδικά προστατευτικά κολάρα, ώστε να μην έχουν πρόσβαση στο σημείο του ερεθισμού.

Τα αποτελέσματα ήταν σαφή: τα ζώα που δεν μπορούσαν να ξυστούν εμφάνισαν σημαντικά μικρότερη φλεγμονή και λιγότερη συγκέντρωση φλεγμονωδών κυττάρων στο δέρμα.

Όπως εξηγεί ο επικεφαλής της μελέτης, δερματολόγος Daniel Kaplan, το ίδιο συμβαίνει και στους ανθρώπους. Ένα απλό τσίμπημα κουνουπιού μπορεί να σταματήσει να ενοχλεί μέσα σε λίγα λεπτά, όμως αν το ξύνουμε συνεχώς, μπορεί να παραμείνει ερεθισμένο και να προκαλεί έντονο κνησμό για ημέρες.

Ο ρόλος του ανοσοποιητικού

Οι ερευνητές επικεντρώθηκαν στα μαστοκύτταρα, κύτταρα του ανοσοποιητικού που συμμετέχουν στην άμυνα του οργανισμού αλλά και στις αλλεργικές αντιδράσεις.

Το ξύσιμο προκαλεί ήπιο πόνο, ο οποίος ενεργοποιεί νευρικά κύτταρα να απελευθερώσουν μια ουσία που ονομάζεται «ουσία P» (Substance P). Η ουσία αυτή ενεργοποιεί τα μαστοκύτταρα μέσω διαφορετικού μηχανισμού από εκείνον των αλλεργιογόνων, οδηγώντας σε ακόμη μεγαλύτερη απελευθέρωση φλεγμονωδών ουσιών και ισταμίνης.

Έτσι εξηγείται γιατί ο κνησμός επιδεινώνεται αντί να υποχωρεί.

Γιατί το ξύσιμο μάς ανακουφίζει προσωρινά;

Παρά τα αρνητικά του αποτελέσματα, το ξύσιμο προσφέρει στιγμιαία ανακούφιση, γεγονός που απασχολεί εδώ και χρόνια τους επιστήμονες.

Μία πιθανή εξήγηση είναι ότι εξελικτικά βοηθούσε στην απομάκρυνση παρασίτων από το δέρμα. Η νέα μελέτη δείχνει επίσης ότι η φλεγμονή που προκαλείται από το ξύσιμο μπορεί να συμβάλει στον περιορισμό ορισμένων βακτηρίων, όπως ο χρυσίζων σταφυλόκοκκος (Staphylococcus aureus).

Ωστόσο, οι ερευνητές τονίζουν ότι το πιθανό αυτό όφελος δεν αντισταθμίζει τις αρνητικές συνέπειες του συνεχούς ξυσίματος.

Τι συστήνουν οι ειδικοί

Οι δερματολόγοι συνιστούν να αποφεύγεται όσο γίνεται το ξύσιμο και να αντιμετωπίζεται ο κνησμός με κατάλληλα σκευάσματα, ανάλογα με την αιτία του.

Για τα συνηθισμένα καλοκαιρινά τσιμπήματα ή τα εξανθήματα από φυτά, όπως ο δηλητηριώδης κισσός, προτείνονται κρέμες με υδροκορτιζόνη, λοσιόν καλαμίνης ή λουτρά με βρώμη για την ανακούφιση του δέρματος.

Οι ειδικοί αναφέρουν επίσης ότι προϊόντα που περιέχουν μενθόλη μπορούν να προσφέρουν προσωρινή ανακούφιση, δημιουργώντας αίσθηση δροσιάς που «ξεγελά» το δέρμα και βοηθά να διακοπεί ο φαύλος κύκλος του κνησμού και του ξυσίματος.

Όπως επισημαίνουν οι ερευνητές, η καλύτερη στρατηγική είναι να αντισταθεί κανείς στην παρόρμηση να ξύσει την περιοχή, καθώς έτσι μειώνονται οι πιθανότητες παρατεταμένης φλεγμονής και ερεθισμού.