Θα μπορούσε η προστασία του εγκεφάλου από την άνοια να είναι κάτι που μπορεί να παίξει κανείς στα δάχτυλα; Στην κυριολεξία;

Αυτό ακριβώς υποστηρίζει το «Pinky Time», μια viral τάση στο TikTok που ισχυρίζεται ότι μια συγκεκριμένη άσκηση των δακτύλων μπορεί να μειώσει τον κίνδυνο εμφάνισης της νόσου Αλτσχάιμερ. Η ονομασία αυτή προκύπτει από το μικρό δάκτυλο και τον χρόνο που περνάει κανείς εξασκώντας το.

Τα σχετικά βίντεο έχουν συγκεντρώσει εκατομμύρια προβολές, ενώ ορισμένοι δημιουργοί περιεχομένου υποστηρίζουν ακόμη ότι η δυσκολία εκτέλεσης της κίνησης θα μπορούσε να αποτελεί πρώιμο σημάδι γνωστικής έκπτωσης.

{https://www.tiktok.com/@visage.dore4/video/7627560370734894367}

Πώς προέκυψε η θεωρία;

Η άσκηση απαιτεί να τοποθετηθούν τα δάχτυλα σε μια συγκεκριμένη θέση και στη συνέχεια να κινούνται μόνο τα μικρά δάχτυλα πάνω-κάτω. Σύμφωνα με τους υποστηρικτές της, η διαδικασία «γυμνάζει» τον εγκέφαλο και διατηρεί τις νοητικές λειτουργίες σε εγρήγορση.

Η ιδέα είναι ιδιαίτερα ελκυστική, καθώς υπόσχεται μια δωρεάν, εύκολη καθημερινή συνήθεια που μπορεί να προστατεύσει από μία από τις πιο συχνές και σοβαρές νευροεκφυλιστικές παθήσεις της τρίτης ηλικίας.

Ωστόσο, όπως επισημαίνουν οι ειδικοί, η πραγματικότητα είναι πιο σύνθετη. Αν και υπάρχει πραγματική βάση σε βασικές αρχές της νευροεπιστήμης, τα συμπεράσματα που προβάλλονται στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης δεν υποστηρίζονται από τα διαθέσιμα επιστημονικά δεδομένα.

Γιατί οι κινήσεις των δαχτύλων ενεργοποιούν τον εγκέφαλο;

Η εκμάθηση μιας νέας και απαιτητικής κίνησης των δαχτύλων –όπως η εκτέλεση συγχορδιών στην κιθάρα– απαιτεί έντονη συγκέντρωση.

Ο εγκέφαλος πρέπει να σχεδιάζει κάθε κίνηση, να αναστέλλει τις λανθασμένες κινήσεις και να προσαρμόζεται συνεχώς στις πληροφορίες που λαμβάνει από την όραση και την αφή.

Αυτή η διαδικασία ενεργοποιεί πολλαπλές εγκεφαλικές περιοχές, γεγονός που ενδέχεται να εξηγεί γιατί δραστηριότητες όπως η εκμάθηση μουσικού οργάνου, το πλέξιμο ή άλλες χειροτεχνίες έχουν συνδεθεί με καλύτερη μνήμη και διατήρηση των γνωστικών λειτουργιών.

Εδώ και χρόνια οι επιστήμονες χρησιμοποιούν δοκιμασίες επαναλαμβανόμενων κινήσεων των δαχτύλων (finger tapping tests) για να μελετήσουν τη σχέση ανάμεσα στην κίνηση, την προσοχή και τη γήρανση του εγκεφάλου.

Ωστόσο, οι δοκιμασίες αυτές αποτελούν ερευνητικά εργαλεία και δεν χρησιμοποιούνται ως διαγνωστικές εξετάσεις για άνοια ή διαταραχές μνήμης.

Η νευροπλαστικότητα εξηγεί γιατί η μάθηση βοηθά τον εγκέφαλο

Η θεωρία πίσω από το «Pinky Time» βασίζεται εν μέρει στη νευροπλαστικότητα, δηλαδή στην ικανότητα του εγκεφάλου να δημιουργεί και να αναδιοργανώνει τις νευρωνικές του συνδέσεις καθώς μαθαίνει νέες δεξιότητες.

Όταν κάποιος μαθαίνει μια άγνωστη κίνηση των δαχτύλων, ο εγκέφαλος ενισχύει τα νευρωνικά κυκλώματα που σχετίζονται με τη συγκεκριμένη δραστηριότητα.

Για τον λόγο αυτό, δραστηριότητες που απαιτούν συντονισμό και καινοτομία –όπως ο χορός, η εκμάθηση μιας ξένης γλώσσας κτλ– θεωρείται ότι συμβάλλουν στη διατήρηση της γνωστικής ανθεκτικότητας με την πάροδο των χρόνων.

Μπορεί να προβλέψει την άνοια;

Σύμφωνα με τα μέχρι σήμερα επιστημονικά δεδομένα, όχι.

Η δυσκολία εκτέλεσης μιας άγνωστης κίνησης δεν αποτελεί ένδειξη γνωστικής έκπτωσης.

Η απόδοση σε μια τέτοια άσκηση μπορεί να επηρεάζεται από πολλούς παράγοντες, όπως:

• η κινητικότητα των αρθρώσεων,
• η ευλυγισία,
• προηγούμενοι τραυματισμοί,
• η εξάσκηση.

Έτσι, ένα απολύτως υγιές άτομο μπορεί να δυσκολεύεται να εκτελέσει την άσκηση, ενώ κάποιος με γνωστικές διαταραχές μπορεί να την πραγματοποιεί χωρίς ιδιαίτερη δυσκολία.

Η δημοτικότητα του «Pinky Time» δείχνει ότι όλο και περισσότεροι άνθρωποι αναζητούν εύκολους τρόπους να προστατεύσουν ή να αξιολογήσουν την υγεία του εγκεφάλου τους.

Ωστόσο, η έγκαιρη ανίχνευση της γνωστικής έκπτωσης απαιτεί εξειδικευμένη αξιολόγηση.

Οι γιατροί χρησιμοποιούν ειδικά σχεδιασμένα νευροψυχολογικά τεστ που εξετάζουν πολλαπλές γνωστικές λειτουργίες, όπως:

• τη μνήμη,
• την προσοχή,
• τη γλώσσα,
• τις εκτελεστικές λειτουργίες (σχεδιασμό, οργάνωση και αυτοέλεγχο).

Μέχρι σήμερα δεν υπάρχουν στοιχεία που να δείχνουν ότι η συγκεκριμένη άσκηση των δαχτύλων μπορεί να προβλέψει πρώιμη άνοια ή να αποτρέψει τη γνωστική έκπτωση.

Μπορούν οι ασκήσεις των χεριών να βοηθήσουν;

Ορισμένες μελέτες έχουν δείξει μικρά οφέλη από ασκήσεις των χεριών και των δαχτύλων σε άτομα που ήδη εμφανίζουν ήπια γνωστική διαταραχή.

Ωστόσο, τα διαθέσιμα δεδομένα παραμένουν περιορισμένα και δεν είναι σαφές εάν αυτά τα οφέλη είναι αρκετά ώστε να μειώσουν ουσιαστικά τον κίνδυνο εμφάνισης άνοιας.

Επιπλέον, οι ειδικοί υπενθυμίζουν ότι ο εγκέφαλος ωφελείται περισσότερο όταν καλείται να αντιμετωπίσει νέες προκλήσεις. Μόλις μια άσκηση γίνει αυτόματη λόγω επανάληψης, απαιτεί λιγότερη προσοχή και ενεργοποιεί λιγότερο τις γνωστικές λειτουργίες.

Τι πραγματικά προστατεύει τον εγκέφαλο;

Παρότι δεν υπάρχει κάποια «μαγική» άσκηση που να προλαμβάνει την άνοια, η επιστημονική κοινότητα συμφωνεί σε μια σειρά παραγόντων που συμβάλλουν στη διατήρηση της υγείας του εγκεφάλου:

• τακτική σωματική άσκηση,
• ποιοτικός ύπνος,
• υγιεινή διατροφή, ιδιαίτερα πρότυπα όπως η μεσογειακή διατροφή,
• καλή καρδιαγγειακή υγεία,
• κοινωνική δραστηριότητα,
• αντιμετώπιση προβλημάτων ακοής και όρασης,
• διαρκής πνευματική εξάσκηση μέσω εκπαίδευσης, μουσικής, ξένων γλωσσών ή άλλων απαιτητικών δραστηριοτήτων.

Πηγή: The Conversation