Η μικροβιακή αντοχή εξελίσσεται σε μία από τις μεγαλύτερες απειλές για τη δημόσια υγεία στην Ευρώπη και η Ελλάδα βρίσκεται πλέον στο επίκεντρο της ανησυχίας. Τα αποτελέσματα της μεγαλύτερης πανευρωπαϊκής γονιδιωματικής έρευνας για τα ανθεκτικά εντεροβακτηριακά βακτήρια δείχνουν ότι η κατάσταση όχι μόνο δεν βελτιώνεται, αλλά επιδεινώνεται με ανησυχητικούς ρυθμούς, ιδιαίτερα στα ελληνικά νοσοκομεία.

Η έρευνα, που συντονίστηκε από την European Centre for Disease Prevention and Control (ECDC) σε συνεργασία με το Public Health Agency of Sweden και το University of Oxford, ανέλυσε δείγματα από περισσότερα από 300 νοσοκομεία σε 36 ευρωπαϊκές χώρες. Για πρώτη φορά χρησιμοποιήθηκε σε τόσο μεγάλη κλίμακα γονιδιωματική επιτήρηση, αποκαλύπτοντας πώς εξαπλώνονται τα υπερ-ανθεκτικά βακτήρια μέσα στα ευρωπαϊκά συστήματα υγείας.

Στο μικροσκόπιο βρέθηκαν κυρίως τα βακτήρια Klebsiella pneumoniae και Escherichia coli, τα οποία έχουν αποκτήσει αντοχή ακόμη και στις καρβαπενέμες — τα αντιβιοτικά που θεωρούνται «ύστατη γραμμή άμυνας» για σοβαρές λοιμώξεις.

Η Ελλάδα στις πιο επιβαρυμένες χώρες

Τα στοιχεία για την Ελλάδα προκαλούν έντονο προβληματισμό. Στη χώρα μας καταγράφηκαν 128 ανθεκτικά στελέχη Klebsiella pneumoniae, σχεδόν όλα φορείς γονιδίων καρβαπενεμάσης, δηλαδή μηχανισμών που καθιστούν τα βακτήρια εξαιρετικά δύσκολα στη θεραπεία. Η Ελλάδα συγκαταλέγεται στις χώρες με την υψηλότερη κυκλοφορία τέτοιων παθογόνων μαζί με την Ιταλία, την Ισπανία και την Τουρκία.

Ιδιαίτερη ανησυχία προκαλεί η αύξηση του στελέχους ST39, το οποίο εμφανίζει εκτεταμένο προφίλ αντοχής και εντοπίστηκε κυρίως σε ελληνικά νοσοκομεία. Τα συγκεκριμένα στελέχη φέρουν πολλαπλούς μηχανισμούς αντίστασης, συμπεριλαμβανομένου του γονιδίου blaKPC-2, ενώ συχνά παρουσιάζουν και πρόσθετες μεταλλάξεις που περιορίζουν ακόμη περισσότερο τις θεραπευτικές επιλογές.

Στην έκθεση αναφέρεται ότι στις 12 από τις 15 καταγραφές στα ελληνικά νοσοκομεία που συμμετείχαν στην έρευνα , τα δείγματα ανήκαν σε αυτό το στέλεχος, ενώ μεταγενέστερη διερεύνηση στην Ελλάδα επιβεβαίωσε τη συνέχιση της κυκλοφορίας του

Οι επιστήμονες επισημαίνουν ότι τα μέτρα ελέγχου που εφαρμόζονται τα τελευταία χρόνια δεν κατάφεραν να διακόψουν τη διασπορά των λεγόμενων «υψηλού κινδύνου κλώνων» μέσα στα νοσοκομεία.

Ανησυχητική άνοδος και στην E. coli

Παράλληλα, η μελέτη καταγράφει σημαντική αύξηση και της ανθεκτικής Escherichia coli, ενός βακτηρίου που ευθύνεται για ουρολοιμώξεις, σηψαιμία και ενδονοσοκομειακές λοιμώξεις. Οι ερευνητές εντόπισαν αυξημένη παρουσία του γονιδίου NDM-5, το οποίο προσφέρει υψηλού βαθμού αντοχή στα αντιβιοτικά.

Σύμφωνα με τους ειδικούς, υπάρχει πλέον ορατός κίνδυνος η καρβαπενεμο-ανθεκτική E. coli να γίνει ενδημική στην Ευρώπη, εάν δεν ληφθούν άμεσα νέα μέτρα δημόσιας υγείας.

Γιατί η Ελλάδα είναι ευάλωτη

Η Ελλάδα παραμένει διαχρονικά μεταξύ των χωρών με την υψηλότερη κατανάλωση αντιβιοτικών στην Ευρώπη, τόσο στην κοινότητα όσο και στα νοσοκομεία. Η υπερκατανάλωση, σε συνδυασμό με τις ελλείψεις σε προσωπικό, τις δυσκολίες στην εφαρμογή αυστηρών πρωτοκόλλων ελέγχου λοιμώξεων και την πίεση που δέχονται τα νοσοκομεία, δημιουργούν ιδανικές συνθήκες για την εξάπλωση ανθεκτικών μικροβίων.

Οι ερευνητές τονίζουν ότι η γονιδιωματική επιτήρηση αποτελεί πλέον κρίσιμο εργαλείο για την έγκαιρη ανίχνευση και παρακολούθηση των υπερμικροβίων. Η νέα ευρωπαϊκή έρευνα CRE25 βρίσκεται ήδη σε εξέλιξη, με στόχο ταχύτερη καταγραφή και άμεση παρέμβαση όπου εντοπίζονται νέες εστίες αντοχής.