Με σημαντικά οφέλη αλλά και νέες απειλές για την παγκόσμια υγεία συνοδεύτηκε η εφαρμογή νέων εργαλείων κατά της ελονοσίας το 2024, σύμφωνα με την ετήσια έκθεση World Malaria Report του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας (ΠΟΥ).

Οι διπλής δραστικής ουσίας κουνουπιέρες, τα νεότερα εντομοκτόνα και τα εμβόλια που έχουν εγκριθεί από τον ΠΟΥ υπολογίζεται ότι απέτρεψαν 170 εκατομμύρια κρούσματα και 1 εκατομμύριο θανάτους μέσα σε ένα έτος.

Παρά τα θετικά αυτά δεδομένα, η ελονοσία παραμένει μια από τις μεγαλύτερες απειλές δημόσιας υγείας, με 282 εκατομμύρια κρούσματα και 610.000 θανάτους το 2024 – 9 εκατομμύρια περισσότερα περιστατικά από το προηγούμενο έτος. Το 95% των θανάτων καταγράφεται στην Αφρική, κυρίως σε παιδιά κάτω των 5 ετών.

Εμβόλια, χημειοπροφύλαξη και πορεία εξάλειψης

Από το 2021, όταν εγκρίθηκαν τα πρώτα εμβόλια κατά της ελονοσίας, 24 χώρες τα έχουν εντάξει στα προγράμματα τακτικού εμβολιασμού τους. Παράλληλα, η εποχική χημειοπροφύλαξη εφαρμόζεται πλέον σε 20 χώρες, καλύπτοντας 54 εκατομμύρια παιδιά, έναντι μόλις 200.000 το 2012.

Στον τομέα της εξάλειψης, ο ΠΟΥ έχει πιστοποιήσει μέχρι σήμερα 47 χώρες και 1 έδαφος ως ελεύθερα ελονοσίας. Το 2024 προστέθηκαν το Πράσινο Ακρωτήρι και η Αίγυπτος, ενώ το 2025 ακολούθησαν η Γεωργία, το Σουρινάμ και το Ανατολικό Τιμόρ.

Αυξάνονται οι απειλές

Όμως οι απειλές αυξάνονται, καθώς η έκθεση προειδοποιεί για μια σειρά από ανησυχητικές εξελίξεις:

• Ανθεκτικότητα στα φάρμακα: Μερική αντοχή στα παράγωγα της αρτεμισινίνης – βασική θεραπεία κατά της νόσου – έχει πλέον επιβεβαιωθεί ή πιθανολογηθεί σε τουλάχιστον 8 αφρικανικές χώρες.
• Γονιδιακές μεταλλάξεις που δυσχεραίνουν τη διάγνωση: Η εξάπλωση παρασίτων με διαγραφές του γονιδίου pfhrp2 μειώνει την αξιοπιστία των rapid tests.
• Εξάπλωση ανθεκτικών κουνουπιών: Το είδος Anopheles stephensi, ανθεκτικό σε πολλά εντομοκτόνα, έχει εξαπλωθεί σε 9 αφρικανικές χώρες, απειλώντας τον έλεγχο της αστικής ελονοσίας.
• Ακραία καιρικά φαινόμενα: Η κλιματική αλλαγή μεταβάλλει τα ενδιαιτήματα των κουνουπιών, εντείνοντας τις εξάρσεις.
• Συγκρούσεις και αστάθεια: Περιορίζουν την πρόσβαση σε υπηρεσίες υγείας, καθυστερώντας διάγνωση και θεραπεία.
• Στασιμότητα στη χρηματοδότηση: Η παγκόσμια χρηματοδότηση για την ελονοσία έφθασε τα 3,9 δισ. δολάρια το 2024, πολύ κάτω από τον στόχο των 9,3 δισ. δολαρίων για το 2025. Οι περικοπές στη Δημόσια Αναπτυξιακή Βοήθεια προκαλούν ελλείψεις, καθυστερήσεις σε εκστρατείες και ακυρώσεις επιδημιολογικών ερευνών.

Κόκκινη γραμμή η ανθεκτικότητα στα φάρμακα

Η αύξηση της αντοχής στα φάρμακα αποτελεί ίσως τη μεγαλύτερη απειλή. «Η ανθεκτικότητα προχωρά. Χρειαζόμαστε νέα φάρμακα με νέους μηχανισμούς δράσης», δήλωσε ο Martin Fitchet, CEO της Medicines for Malaria Venture, τονίζοντας τη σημασία της νέας μη-αρτεμισινικής θεραπείας Ganaplacide–Lumefantrine, που χαρακτηρίζει «την αρχή ενός νέου κεφαλαίου».

Κάλεσμα για πολιτική δέσμευση και χρηματοδότηση

Ο Γενικός Διευθυντής του ΠΟΥ, Δρ Τέντρος Αντανόμ Γκεμπρεγέσους, προειδοποιεί ότι η πρόοδος των τελευταίων δύο δεκαετιών κινδυνεύει. «Ο αυξανόμενος αριθμός κρουσμάτων και θανάτων, η αντοχή στα φάρμακα και οι περικοπές στη χρηματοδότηση απειλούν να αναστρέψουν τα οφέλη που έχουμε πετύχει. Ωστόσο, κανένα από αυτά τα προβλήματα δεν είναι ανυπέρβλητο», δήλωσε χαρακτηριστικά ο Δρ Τέντρος.

Ο ΠΟΥ καλεί τις ενδημικές χώρες να παραμείνουν προσηλωμένες στις δεσμεύσεις της Διακήρυξης της Γιαουντέ, ενώ η διεθνής πρωτοβουλία Big Push φιλοδοξεί να συντονίσει πόρους και δράσεις ώστε να διατηρηθεί η πορεία προς έναν «κόσμο χωρίς ελονοσία».