Την ανάγκη για άμεση και συντονισμένη δράση απέναντι στον καρκίνο επισημαίνει ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας (ΠΟΥ), προειδοποιώντας ότι, χωρίς ουσιαστικές παρεμβάσεις, τα νέα περιστατικά της νόσου αναμένεται να αυξηθούν από 20,6 εκατομμύρια σήμερα σε σχεδόν 35 εκατομμύρια ετησίως έως το 2050.

Σύμφωνα με τη νέα Παγκόσμια Έκθεση για την Κατάσταση του Καρκίνου 2026 (WHO Global Status Report on Cancer 2026), που εκπονήθηκε από κοινού με τον Διεθνή Οργανισμό Έρευνας για τον Καρκίνο (IARC), ο καρκίνος εξακολουθεί να αποτελεί τη δεύτερη αιτία θανάτου παγκοσμίως μετά τα καρδιαγγειακά νοσήματα, προκαλώντας περισσότερους από 26.000 θανάτους κάθε ημέρα. Σε ετήσια βάση καταγράφονται περίπου 20,6 εκατομμύρια νέα περιστατικά και σχεδόν 10 εκατομμύρια θάνατοι.

Η έκθεση υπογραμμίζει ότι η αναστροφή της σημερινής τάσης προϋποθέτει μια θεμελιώδη αλλαγή προς ένα ανθρωποκεντρικό μοντέλο φροντίδας, το οποίο θα ανταποκρίνεται στις πραγματικές ανάγκες υγείας και στις εμπειρίες των ανθρώπων που ζουν με καρκίνο και των οικογενειών τους.

Μεγάλες ανισότητες

Η έκθεση αναδεικνύει σημαντικές και διαρκώς διευρυνόμενες ανισότητες στην πρόληψη, τη διάγνωση, τη θεραπεία και την υποστηρικτική φροντίδα.

Χαρακτηριστικό είναι το παράδειγμα του καρκίνου του μαστού: ενώ στις χώρες υψηλού εισοδήματος το 87% των γυναικών επιβιώνει τουλάχιστον πέντε χρόνια μετά τη διάγνωση, στις χώρες χαμηλού εισοδήματος το αντίστοιχο ποσοστό περιορίζεται σε περίπου 42%.

Παράλληλα, λιγότερες από μία στις τρεις χώρες έχουν εντάξει την ογκολογική περίθαλψη στα πακέτα καθολικής κάλυψης υγείας (Universal Health Coverage).

«Ο καρκίνος είναι μια βαθιά προσωπική ασθένεια που αγγίζει σχεδόν όλους μας. Όμως το αν ένας άνθρωπος θα επιβιώσει από τον καρκίνο δεν θα πρέπει ποτέ να εξαρτάται από το πού γεννήθηκε ή από το εισόδημά του», δήλωσε ο Γενικός Διευθυντής του ΠΟΥ, Δρ Tedros Adhanom Ghebreyesus.

«Οι ανισότητες που καταγράφονται σε αυτή την έκθεση δεν είναι αναπόφευκτες. Είναι αποτέλεσμα επιλογών και μπορούν να ανατραπούν μέσω ισχυρότερης και ενιαίας δράσης.», πρόσθεσε.

Ο καρκίνος επιβαρύνει οικονομικά και ψυχολογικά εκατομμύρια ανθρώπους

Ο ΠΟΥ επισημαίνει ότι οι περισσότεροι άνθρωποι θα επηρεαστούν από τον καρκίνο κάποια στιγμή στη ζωή τους, είτε ως ασθενείς είτε μέσω ενός στενού συγγενικού προσώπου.

Πέρα από τις επιπτώσεις στην υγεία, η νόσος αποτελεί μία από τις μεγαλύτερες οικονομικές και κοινωνικές προκλήσεις για τα νοικοκυριά.

Η πρώτη παγκόσμια έρευνα του ΠΟΥ σε άτομα που έχουν επηρεαστεί από καρκίνο κατέδειξε ότι:

• τουλάχιστον 45% αντιμετωπίζουν οικονομικές δυσκολίες,
• περισσότεροι από τους μισούς αναφέρουν προβλήματα ψυχικής υγείας,
• σχεδόν όλοι οι φροντιστές βιώνουν σημαντική επιβάρυνση, παρέχοντας απλήρωτη φροντίδα και αντιμετωπίζοντας κοινωνική απομόνωση.

«Ο καρκίνος δεν είναι απλώς μια ιατρική διάγνωση. Επηρεάζει βαθιά και για μεγάλο χρονικό διάστημα κάθε πτυχή της ζωής ενός ανθρώπου, καθώς και της οικογένειάς του», δήλωσε η Clarissa Schilstra, επιζήσασα παιδικού καρκίνου και επικεφαλής της έρευνας του ΠΟΥ.

«Καλούμε τους υπεύθυνους χάραξης πολιτικής να συνεργαστούν ουσιαστικά με τους ανθρώπους που έχουν βιώσει τον καρκίνο. Οι εμπειρίες μας μπορούν να συμβάλουν στη διαμόρφωση πιο δίκαιων και αποτελεσματικών λύσεων για την προστασία και την προαγωγή της ζωής και της ευημερίας των μελλοντικών γενεών.»

Οι περιφερειακές διαφορές

Η επιβάρυνση από τον καρκίνο διαφέρει σημαντικά ανά τον κόσμο.

Το 2024:

• η Ασία συγκέντρωσε το 50,7% όλων των νέων περιστατικών καρκίνου και το 56,5% των θανάτων, κυρίως λόγω του μεγάλου πληθυσμού της,
• η Ευρώπη, αν και φιλοξενεί μόλις περίπου το 9% του παγκόσμιου πληθυσμού, κατέγραψε το 21% των περιστατικών και το 20% των θανάτων,
• αντίθετα, πολλές χώρες της Αφρικής και τμημάτων της Ασίας εμφανίζουν χαμηλότερη επίπτωση, αλλά δυσανάλογα υψηλή θνησιμότητα.

Ο καρκίνος του πνεύμονα εξακολουθεί να αποτελεί την κυριότερη αιτία θανάτου από καρκίνο παγκοσμίως.

Στους άνδρες, οι συχνότερες μορφές είναι ο καρκίνος του πνεύμονα, του προστάτη και του παχέος εντέρου, ενώ στις γυναίκες κυριαρχούν ο καρκίνος του μαστού, του πνεύμονα και του παχέος εντέρου.

Τέσσερα στα δέκα περιστατικά μπορούν να προληφθούν

Η έκθεση εκτιμά ότι σχεδόν τέσσερα στα δέκα περιστατικά καρκίνου συνδέονται με τροποποιήσιμους παράγοντες κινδύνου.

Μεταξύ αυτών περιλαμβάνονται:

• λοιμώξεις όπως ο ιός των ανθρωπίνων θηλωμάτων (HPV), η ηπατίτιδα Β και C και το ελικοβακτηρίδιο του πυλωρού,
• η κατανάλωση αλκοόλ,
• το κάπνισμα,
• ο αυξημένος δείκτης μάζας σώματος,
• η έλλειψη σωματικής δραστηριότητας

"Αν και παρατηρούμε μειώσεις σε ορισμένους τύπους καρκίνου στις χώρες που έχουν εφαρμόσει πολιτικές πρόληψης, η πρόοδος παραμένει υπερβολικά αργή», δήλωσε η Δρ Elisabete Weiderpass, Διευθύντρια του Διεθνούς Οργανισμού Έρευνας για τον Καρκίνο (IARC).

«Το προφίλ του καρκίνου αλλάζει και επηρεάζεται ολοένα περισσότερο από την αύξηση της παχυσαρκίας, της σωματικής αδράνειας, της ανθυγιεινής διατροφής και της ατμοσφαιρικής ρύπανσης. Η πρόληψη του καρκίνου πρέπει να παραμείνει πολιτική προτεραιότητα.»

Σημαντική πρόοδος, αλλά όχι για όλους

Η έκθεση αναγνωρίζει ουσιαστικές βελτιώσεις σε αρκετούς τομείς.

Η χρήση καπνού έχει μειωθεί κατά 27% από το 2010, συμβάλλοντας στη μείωση των περιστατικών και των θανάτων από καρκίνο του πνεύμονα σε ορισμένες περιοχές.

Παράλληλα, οι καρκίνοι που σχετίζονται με λοιμώξεις μειώνονται χάρη στην επέκταση των προγραμμάτων εμβολιασμού, αλλά και στη βελτίωση της ύδρευσης, της αποχέτευσης, της υγιεινής και των μέτρων πρόληψης λοιμώξεων.

Η πολιτική δέσμευση έχει επίσης ενισχυθεί:

• το 82% των χωρών διαθέτει πλέον εθνικό σχέδιο δράσης για τον καρκίνο, έναντι 50% το 2010,
• στις χώρες υψηλού εισοδήματος τα προγράμματα έγκαιρης διάγνωσης εντοπίζουν την πλειονότητα των περιστατικών καρκίνου του μαστού,
• το 74% των γυναικών έχει υποβληθεί σε προσυμπτωματικό έλεγχο για καρκίνο του τραχήλου της μήτρας,
• οι καταγεγραμμένες κλινικές δοκιμές αυξήθηκαν με μέσο ετήσιο ρυθμό 7,3% την περίοδο 2005-2021.

Ωστόσο, οι εξελίξεις αυτές δεν μεταφράζονται σε ισότιμη πρόσβαση στη θεραπεία.

Η διαθεσιμότητα των 20 σημαντικότερων αντικαρκινικών φαρμάκων κυμαίνεται μόλις μεταξύ 9% και 54% στις χώρες χαμηλού και χαμηλότερου μεσαίου εισοδήματος, έναντι 68%-94% στις χώρες υψηλού εισοδήματος.

Οι τρεις στρατηγικές προτεραιότητες του ΠΟΥ

Η έκθεση καλεί κυβερνήσεις, διεθνείς οργανισμούς, ακαδημαϊκά ιδρύματα, την κοινωνία των πολιτών, τον ιδιωτικό τομέα και τον ίδιο τον ΠΟΥ να υιοθετήσουν ένα ολιστικό, ανθρωποκεντρικό μοντέλο αντιμετώπισης του καρκίνου.

Οι τρεις βασικοί στρατηγικοί άξονες είναι:

• Καλύτερες δυνατότητες (Better capabilities): Ενσωμάτωση του ελέγχου του καρκίνου στην καθολική κάλυψη υγείας και επένδυση στο ανθρώπινο δυναμικό για την πρόληψη και αντιμετώπιση της νόσου.
• Καλύτερη προστασία (Better protections): Τοποθέτηση των ανθρώπων με εμπειρία καρκίνου στο επίκεντρο των συστημάτων υγείας και ενίσχυση της κοινωνικής προστασίας.
• Καλύτερη αξία (Better value): Ευθυγράμμιση της έρευνας και της καινοτομίας με τις ανάγκες της δημόσιας υγείας και διασφάλιση ισότιμης πρόσβασης στις πολύτιμες θεραπευτικές εξελίξεις.

Όπως καταλήγει ο ΠΟΥ, οι αποφάσεις που θα ληφθούν σήμερα θα καθορίσουν το βάρος του καρκίνου για τις επόμενες γενιές. Η υιοθέτηση μιας ανθρωποκεντρικής προσέγγισης, οι σταθερές επενδύσεις και η προσήλωση στην ισότητα μπορούν να μειώσουν σημαντικά το φορτίο της νόσου και να βελτιώσουν τα αποτελέσματα για όλους, παντού.