Σχεδόν όλες οι χώρες του κόσμου κάνουν υπερβολική χρήση ισχυρών αντιβιοτικών, ενώ την ίδια στιγμή πολλοί ασθενείς δεν λαμβάνουν τα εξειδικευμένα αντιβιοτικά που πραγματικά χρειάζονται, σύμφωνα με νέα διεθνή μελέτη που δημοσιεύθηκε στο επιστημονικό περιοδικό The Lancet Public Health.

Οι ερευνητές ανέπτυξαν για πρώτη φορά ένα επιστημονικό πλαίσιο που εκτιμά ποια θα έπρεπε να είναι η βέλτιστη χρήση των αντιβιοτικών σε κάθε χώρα, λαμβάνοντας υπόψη παράγοντες όπως η συχνότητα των λοιμώξεων, η μικροβιακή αντοχή, το επίπεδο του συστήματος υγείας και οι κοινωνικοοικονομικές συνθήκες.

Τρεις κατηγορίες αντιβιοτικών

Ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας (ΠΟΥ) κατατάσσει τα αντιβιοτικά σε τρεις βασικές κατηγορίες μέσω του συστήματος AWaRe:

• Access: αντιβιοτικά πρώτης γραμμής, όπως η αμοξικιλλίνη, που χρησιμοποιούνται για τις πιο συχνές βακτηριακές λοιμώξεις.
• Watch: ισχυρότερα αντιβιοτικά, τα οποία πρέπει να χορηγούνται μόνο σε συγκεκριμένες περιπτώσεις, όταν τα φάρμακα πρώτης γραμμής δεν είναι αποτελεσματικά.
• Reserve: αντιβιοτικά «τελευταίας επιλογής», που προορίζονται για σοβαρές λοιμώξεις από πολυανθεκτικά μικρόβια.

Το 2024, τα κράτη-μέλη του ΟΗΕ συμφώνησαν ότι έως το 2030 τουλάχιστον το 70% της παγκόσμιας κατανάλωσης αντιβιοτικών θα πρέπει να προέρχεται από την κατηγορία Access.

Υπερκατανάλωση σχεδόν παντού

Σύμφωνα με τη μελέτη, το 2019 χρειάστηκαν παγκοσμίως περίπου 43 δισεκατομμύρια κύκλοι θεραπείας με αντιβιοτικά, δηλαδή κατά μέσο όρο ένας κύκλος θεραπείας ανά άτομο ετησίως για την αντιμετώπιση βακτηριακών λοιμώξεων. Από αυτούς, περίπου το 77% θα έπρεπε να αφορά αντιβιοτικά της κατηγορίας Access, ποσοστό που επιβεβαιώνει ότι ο στόχος του ΟΗΕ είναι ρεαλιστικός.

Ωστόσο, η σύγκριση των θεωρητικών αναγκών με πραγματικά δεδομένα από 67 χώρες αποκάλυψε σημαντικές αποκλίσεις.

Σχεδόν τρεις στις τέσσερις χώρες χρησιμοποιούν συνολικά περισσότερα αντιβιοτικά από όσα απαιτούνται, ενώ το 99% κάνει υπερβολική χρήση των αντιβιοτικών της κατηγορίας Watch, γεγονός που επιταχύνει την ανάπτυξη μικροβιακής αντοχής.

Έλλειψη των κατάλληλων θεραπειών

Την ίδια στιγμή, περισσότερες από τις μισές χώρες για τις οποίες υπήρχαν διαθέσιμα στοιχεία χρησιμοποιούν λιγότερα αντιβιοτικά της κατηγορίας Reserve από όσα χρειάζονται. Αυτό σημαίνει ότι ασθενείς με σοβαρές, ανθεκτικές λοιμώξεις ενδέχεται να μην λαμβάνουν την πλέον κατάλληλη θεραπεία.

Παράλληλα, το 60% των χωρών εξακολουθεί να χρησιμοποιεί αντιβιοτικά που ο ΠΟΥ θεωρεί ότι δεν θα πρέπει πλέον να συνταγογραφούνται.

Ανισότητες μεταξύ πλούσιων και φτωχότερων χωρών

Η μελέτη αναδεικνύει επίσης μια σημαντική παγκόσμια ανισότητα. Οι χώρες χαμηλού και μεσαίου εισοδήματος αντιμετωπίζουν μεγαλύτερο φορτίο λοιμώξεων και αυξημένη μικροβιακή αντοχή, επομένως χρειάζονται αναλογικά περισσότερα αντιβιοτικά των κατηγοριών Watch και Reserve.

Ωστόσο, τα φάρμακα αυτά καταναλώνονται κυρίως στις χώρες υψηλού εισοδήματος, γεγονός που υποδηλώνει ανισορροπία τόσο στην πρόσβαση όσο και στη σωστή χρήση των αντιβιοτικών.

Οι επιστήμονες εκτιμούν ότι το νέο μοντέλο μπορεί να αποτελέσει χρήσιμο εργαλείο για τις εθνικές αρχές υγείας, ώστε να αξιολογούν αν η χρήση των αντιβιοτικών είναι κατάλληλη για τις ανάγκες κάθε χώρας και να σχεδιάζουν πολιτικές που θα περιορίζουν την αλόγιστη συνταγογράφηση, διασφαλίζοντας παράλληλα την πρόσβαση των ασθενών στις θεραπείες που πραγματικά χρειάζονται.