Από τότε που επιστήμονες από τη Νότια Αφρική ανακοίνωσαν την ανακάλυψη της παραλλαγής Όμικρον, ο κόσμος περιμένει με κομμένη την ανάσα του να δει πως αυτή θα αλλάξει την πορεία της πανδημίας. Ένα από τα μεγάλα μυστήρια της Όμικρον, είναι η προέλευσή της. Από πού ήρθε, πότε και πώς εξελίχτηκε.
Αυτό που είναι σαφές είναι ότι δεν αναπτύχθηκε μέσα από τα πρώτα στελέχη ανησυχίας, όπως το Άλφα και το Δέλτα. Αντ΄αυτού, μοιάζει να εξελίχτηκε παράλληλα και στο σκοτάδι. Η Όμικρον είναι τόσο διαφορετική από τα εκατομμύρια γονιδιωμάτων που είναι δύσκολο να ορίσουμε τον πιο κοντινό συγγενή του. «Θα έλεγα ότι πάει πίσω στα μέσα του 2020» ανέφερε η ιολόγος του Πανεπιστημίου του Μπερν, Έμα Χόντκροφτ.
Οι 3 εξηγήσεις για την προσέλευση της Όμικρον
Αυτό εγείρει το ερώτημα για το που βρίσκονται οι πρόγονοι της Όμικρον για πάνω από ένα χρόνο. Οι επιστήμονες μπορούν να δώσουν 3 εξηγήσεις:
- Ο ιός ίσως κυκλοφορούσε και εξελίχτηκε σε ένα πληθυσμό με ελάχιστη παρακολούθηση και γονιδιωματική ανάλυση.
- Γεννήθηκε σε ένα χρόνια μολυσμένο ασθενή με COVID.
- Εξελίχθηκε σε ένα μη ανθρώπινο είδος, από το οποίο επέστρεψε πρόσφατα στους ανθρώπους.
Η ιολόγος στο Νοσοκομειακό Πανεπιστήμιο του Βερολίνου, Christian Drosten, βλέπει ως πιθανό το πρώτο σενάριο. «Υποθέτω ότι δεν εξελίχτηκε στη Νότια Αφρική, όπου γίνεται συχνή γονιδιωματική ανάλυση αλλά κάπου αλλού στη νοτιότερη Αφρική κατά τη διάρκεια του χειμερινού κύματος. Υπήρξαν πολλές μολύνσεις για πολύ καιρό και αυτός ο ιός για να εξελιχθεί χρειάζεται μεγάλη εξελικτική πίεση».
Ωστόσο, ο Andrew Rambaut από το Πανεπιστήμιο του Εδιμβούργου δε μπορεί να δει τον τρόπο με τον οποίο ο ιός θα μπορούσε να είχε μείνει κρυμμένος σε ένα γκρουπ ανθρώπων για τόσο καιρό. «Δε νομίζω ότι υπάρχει οποιοδήποτε μέρος στον κόσμος που είναι αρκετά απομονωμένο για αυτού του είδους τον ιό για τόσο μεγάλο καιρό χωρίς να μεταδοθεί σε διάφορα μέρη».
Αντιθέτως, ο Rambaut και άλλοι προτείνουν ότι ο ιός πιθανότατα αναπτύχθηκε σε ένα χρόνια μολυσμένο ασθενή με COVID-19. Σε κάποιον που πιθανότατα η ανοσιακή του απάντηση να ήταν περιορισμένη λόγω κάποιας άλλης ασθένειας ή φαρμάκου. Όταν η Άλφα βρέθηκε για πρώτη φορά στα τέλη του 2020, το στέλεχος έμοιαζε επίσης να φέρει πολλές μεταλλάξεις, οδηγώντας τους ερευνητές να υποθέσουν μια χρόνια λοίμωξη. Η ιδέα ενισχύεται από την αλληλουχία δειγμάτων SARS-CoV-2 από ορισμένους χρονίως μολυσμένους ασθενείς.
«Νομίζω ότι τα στοιχεία που το υποστηρίζουν γίνονται ισχυρότερα», λέει ο Richard Lessells, ερευνητής μολυσματικών ασθενειών στο Πανεπιστήμιο KwaZulu-Natal. Σε μία περίπτωση ο Lessells και οι συνάδελφοί του περιέγραψαν σε μία προεκτυπωμένη μελέτη μια νεαρή γυναίκα στη Νότια Αφρική με ανεξέλεγκτη λοίμωξη HIV που μετέφερε τον SARS-CoV-2 για περισσότερο από 6 μήνες. Ο ιός συγκέντρωσε πολλές από τις ίδιες αλλαγές που παρατηρήθηκαν σε παραλλαγές ανησυχίας, ένα μοτίβο που παρατηρήθηκε επίσης σε έναν άλλο ασθενή του οποίου η λοίμωξη SARS-Cov-2 παρέμεινε ακόμη μεγαλύτερη.
Για να αποκλειστεί μια πιθανή πηγή μελλοντικών παραλλαγών, ο Lessells λέει, «Αυτό που πρέπει να κάνουμε είναι να κλείσουμε τα κενά στην αλληλουχία θεραπείας του HIV. Έτσι, πρέπει να τους κάνουμε όλους να διαγνωστούν, πρέπει να τους πάμε όλους στη θεραπεία και πρέπει να τους κάνουμε αυτούς που βρίσκονται επί του παρόντος σε αναποτελεσματική θεραπεία σε αποτελεσματικά θεραπευτικά σχήματα».
Αλλά ο Drosten λέει ότι η εμπειρία από χρόνιες λοιμώξεις της γρίπης και άλλους ιούς σε ανοσοκατασταλμένους ασθενείς έρχεται σε αντίθεση με αυτή την υπόθεση για την Ομικρον. Παραλλαγές που διαφεύγουν από το ανοσοποιητικό σύστημα αναπτύσσονται σε τέτοιους ανθρώπους, αλλά έρχονται με μια σειρά από άλλες αλλαγές που τις καθιστούν λιγότερο ικανές να μεταδίδουν από άτομο σε άτομο. «Αυτοί οι ιοί έχουν πολύ χαμηλή φυσική κατάσταση στον πραγματικό κόσμο». Αυτό συμβαίνει επειδή οι μεταλλάξεις που επιτρέπουν σε έναν ιό να επιβιώσει σε ένα άτομο με την πάροδο του χρόνου μπορεί να είναι πολύ διαφορετικές από εκείνες που απαιτούνται για την καλύτερη εξάπλωση από το ένα άτομο στο άλλο.
Η Jessica Metcalf, εξελικτική βιολόγος στο Ινστιτούτο Προηγμένων Σπουδών στο Βερολίνο, δεν είναι τόσο σίγουρη ότι αυτό ισχύει για τον SARS-CoV-2. «Νομίζω ότι ένας λόγος που αυτός ο ιός έχει πάει τόσο καλά είναι ότι η καλύτερη σύνδεση με το ACE2 [τον υποδοχέα του στα ανθρώπινα κύτταρα] βοηθά τόσο στην εξάπλωση εντός του ξενιστή όσο και στην εξάπλωση μεταξύ των ξενιστών». Ωστόσο, προς το παρόν, συμφωνεί με τον Drosten ότι η Όμικρον πιθανότατα κυκλοφόρησε και εξελίχθηκε σε έναν κρυμμένο πληθυσμό.
Μερικοί πιστεύουν ότι ο ιός μπορεί να έχει κρυφτεί σε τρωκτικά ή άλλα ζώα, παρά σε ανθρώπους, και ως εκ τούτου βίωσε διαφορετικές εξελικτικές πιέσεις που επιλέχθησαν για νέες μεταλλάξεις. «Το γονιδίωμα είναι τόσο περίεργο», λέει ο Kristian Andersen, ερευνητής μολυσματικών ασθενειών στην Scripps Research, δείχνοντας την ανάμειξη μεταλλάξεων, πολλές από τις οποίες δεν έχουν παρατηρηθεί πριν σε άλλες παραλλαγές.
«Είναι ενδιαφέρον, πόσο τρελά διαφορετικό είναι», λέει ο εξελικτικός βιολόγος Mike Worobey του Πανεπιστημίου της Αριζόνα, Tucson. Αν και θεωρεί πιθανότερο ένα ανοσοκατασταλμένο άτομο ως πηγή της παραλλαγής, ο Worobey σημειώνει ότι το 80% των ελαφιών με λευκή ουρά που ελέγχθηκε στην Αϊόβα μεταξύ των τέλη Νοεμβρίου 2020 και των αρχών Ιανουαρίου 2021 μετέφερε τον SARS-CoV-2, σύμφωνα με πρόσφατη προεκτυπωμένη μελέτη. «Με κάνει να αναρωτιέμαι αν άλλα είδη εκεί έξω μπορούν να μολυνθούν για χρόνια, γεγονός που θα μπορούσε ενδεχομένως να παρέχει αυτού του είδους την επιλεκτική πίεση με την πάροδο του χρόνου».
Είναι πολύ νωρίς για να αποκλείσουμε οποιαδήποτε θεωρία σχετικά με την προέλευση της Όμικρον, λέει ο Άρης Κατζουρακάκης, εξελικτικός βιολόγος στο Πανεπιστήμιο της Οξφόρδης, αλλά είναι επιφυλακτικός για το σενάριο των ζώων, δεδομένου του καθαρού αριθμού ανθρώπινων λοιμώξεων. «Θα άρχιζα να ανησυχώ περισσότερο για τις δεξαμενές ζώων αν καταφέρναμε να καταστείλουμε τον ιό, και τότε θα μπορούσα να το δω ως κάπου που θα μπορούσε να κρυφτεί».
Πολλοί παγκόσμιοι ηγέτες στον τομέα της υγείας έχουν χρησιμοποιήσει την εμφάνιση της Όμικρον για να εστιάσουν την προσοχή του κόσμου στο τεράστιο χάσμα μεταξύ των εμβολιασμών COVID-19 σε πλουσιότερες και φτωχότερες χώρες. Ο Richard Hatchett, επικεφαλής του Συνασπισμού για καινοτομίες ετοιμότητας για επιδημίες, ξεκίνησε τα σχόλιά του στην Παγκόσμια Συνέλευση Υγείας στις 29 Νοεμβρίου λέγοντας ότι η χαμηλή κάλυψη εμβολίων στη Νότια Αφρική και την Μποτσουάνα είχε «παράσχει ένα γόνιμο περιβάλλον» για την εξέλιξη της παραλλαγής.
Ωστόσο, υπάρχουν λίγα στοιχεία που υποστηρίζουν αυτή τη δήλωση, λένε κάποιοι επιστήμονες. «Η ιδέα είναι ότι αν είχαν εμβολιαστεί περισσότεροι στην Αφρική, δεν θα έιχε συμβεί αυτό: θα ήθελα αυτό να είναι αλήθεια, αλλά κυριολεκτικά δεν έχουμε τρόπο να το γνωρίζουμε», λέει ο Κατζουράκις. Προς το παρόν, τα διδάγματα που πρέπει να αντληθούν από την Όμικρον παραμένουν άγνωστα όσο και η προέλευσή του.
ΠΗΓΗ: science
