Το Qalsody (tofersen) ενδείκνυται για τη θεραπεία ενηλίκων με ALS, οι οποίοι φέρουν μεταλλαγμένο γονίδιο της υπεροξειδικής δισμουτάσης 1 (SOD1).
Στους ασθενείς με αμυοτροφική πλευρική σκλήρυνση (ALS) τα νευρικά κύτταρα στον εγκέφαλο και τον νωτιαίο μυελό που ελέγχουν την εκούσια κίνηση επιδεινώνονται σταδιακά, προκαλώντας αυξανόμενη απώλεια της μυϊκής λειτουργίας και παράλυση των εκούσιων μυών, συμπεριλαμβανομένων των αναπνευστικών μυών, η οποία τελικά οδηγεί σε αναπνευστική ανεπάρκεια. Η ALS είναι μια καταστροφική διαταραχή. Ο μέσος χρόνος επιβίωσης με ALS κυμαίνεται από δύο έως πέντε χρόνια.
Τα ακριβή αίτια που προκαλούν την ασθένεια είναι άγνωστα, αλλά πιστεύεται ότι περιλαμβάνουν γενετικούς και περιβαλλοντικούς παράγοντες. Σε περίπου 2% των ατόμων που ζουν με ALS, η πάθηση προκαλείται από μια γενετική μετάλλαξη που οδηγεί στην παραγωγή ελαττωματικών ενζύμων SOD1, προκαλώντας το θάνατο των υγιειών νευρικών κυττάρων.
Επί του παρόντος, υπάρχει μόνο μία θεραπεία για την ALS που έχει εγκριθεί στην ΕΕ, η ριλουζόλη. Στους ασθενείς προσφέρεται υποστηρικτική θεραπεία για την ανακούφιση των συμπτωμάτων της νόσου, όπως σωματική, εργοθεραπεία ή λογοθεραπεία και υποστήριξη της αναπνοής. Υπάρχει μεγάλη ανεκπλήρωτη ιατρική ανάγκη για αποτελεσματικές θεραπείες που διατηρούν τη μυϊκή λειτουργία και παρατείνουν τη ζωή των ασθενών με ALS.
Το Qalsody είναι ένα ολιγονουκλεοτίδιο που συνδέεται με το mRNA του γονιδίου SOD1 για να μειώσει την παραγωγή της πρωτεΐνης SOD1, καταπραΰνοντας τα συμπτώματα της ALS.
Η γνώμη της επιτροπής φαρμάκων για τον άνθρωπο (CHMP) του EMA βασίζεται στο σύνολο των στοιχείων, συμπεριλαμβανομένου του στοχευμένου τρόπου δράσης του φαρμάκου, των επιδράσεων που παρατηρήθηκαν σε ζωικό μοντέλο SOD1, των βιοδεικτών και των κλινικών δεδομένων.
Τα κλινικά δεδομένα προέκυψαν από μια τυχαιοποιημένη, διπλά τυφλή, ελεγχόμενη με εικονικό φάρμακο κλινική μελέτη διάρκειας 28 εβδομάδων σε 108 ασθενείς ηλικίας 23 έως 78 ετών με αδυναμία που αποδίδεται στην ALS και μετάλλαξη του γονιδίου SOD-1 που επιβεβαιώθηκε από κεντρικό εργαστήριο. Η μελέτη ανέθεσε τυχαία σε 108 ασθενείς σε αναλογία 2:1 να λάβουν θεραπεία ενδοδερμικά (μέσω ένεσης στη σπονδυλική στήλη) είτε με Qalsody είτε με εικονικό φάρμακο για 24 εβδομάδες. Κατά τη διάρκεια της μελέτης μετρήθηκε η ελαφριά αλυσίδα νευροϊνιδίων πλάσματος (NfL) ως δείκτης βλάβης και φθοράς των αξόνων (δομές που μοιάζουν με νήμα και συνδέονται με τα νευρικά κύτταρα και στέλνουν σήματα μακριά από το κύτταρο). Παρατηρήθηκαν μειώσεις κατά περίπου 60% στις συγκεντρώσεις NfL στο πλάσμα στους ασθενείς που έλαβαν Qalsody σε σύγκριση με την ομάδα του εικονικού φαρμάκου, γεγονός που υποδηλώνει μειωμένη νευρωνική βλάβη. Παρατηρήθηκε επίσης αριθμητική βελτίωση στις φυσικές ικανότητες των ασθενών που έλαβαν Qalsody σε σύγκριση με τους συμμετέχοντες στη μελέτη που έλαβαν εικονικό φάρμακο, όπως μετρήθηκε με την τυποποιημένη κλίμακα αξιολόγησης γνωστή ως «ALS Functional Ratings Scale-Revised» (ALSFRS-R)[1].
Η επιτροπή του EMA ζήτησε από τον αιτούντα να υποβάλει δεδομένα μετά την έγκριση για τον περαιτέρω χαρακτηρισμό της μακροπρόθεσμης αποτελεσματικότητας και ασφάλειας του Qalsody, βάσει μιας ανοικτής μακροπρόθεσμης μελέτης επέκτασης, συνεργασίας με δύο μητρώα ασθενειών και μιας μελέτης που βασίζεται σε μητρώο παρατήρησης. Επιπλέον, θα διερευνηθεί εάν η χρήση του tofersen μπορεί να καθυστερήσει ή ακόμη και να αποτρέψει την εμφάνιση κλινικά εκδηλωμένης ALS σε προσυμπτωματικούς ασθενείς με SOD1-ALS.
Οι πιο συχνά αναφερόμενες ανεπιθύμητες ενέργειες ήταν πόνος, κόπωση, πυρετός, πόνος στις αρθρώσεις, μυϊκός πόνος και αυξημένα επίπεδα λευκών αιμοσφαιρίων και πρωτεϊνών στο εγκεφαλικό και νωτιαίο μυελό.
Η CHMP ζήτησε τη γνώμη των εκπροσώπων των ασθενών κατά την αξιολόγηση των οφελών και των κινδύνων του Qalsody για να διασφαλίσει ότι οι ανάγκες των ασθενών και η οπτική τους λαμβάνονται υπόψη στη διαδικασία λήψης ρυθμιστικών αποφάσεων.
Η σύσταση της επιτροπής αφορά τη χορήγηση άδειας κυκλοφορίας υπό εξαιρετικές συνθήκες. Αυτή η οδός χορήγησης άδειας επιτρέπει στους ασθενείς την πρόσβαση σε φάρμακα για τα οποία δεν μπορούν να ληφθούν πλήρη δεδομένα υπό κανονικές συνθήκες χρήσης, είτε επειδή υπάρχουν πολύ λίγοι ασθενείς με την ασθένεια, είτε επειδή η συλλογή πλήρων πληροφοριών σχετικά με την αποτελεσματικότητα και την ασφάλεια του φαρμάκου θα ήταν ανήθικη, είτε επειδή υπάρχουν κενά στην επιστημονική γνώση. Τα φάρμακα αυτά υπόκεινται σε ειδικές υποχρεώσεις και παρακολούθηση μετά την έγκριση.
Η γνώμη που εξέδωσε η CHMP αποτελεί ένα ενδιάμεσο βήμα στην πορεία του Qalsody προς την πρόσβαση των ασθενών και αναμένεται να αποσταλεί άμεσα στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή για την έκδοση απόφασης σχετικά με την άδεια κυκλοφορίας σε ολόκληρη την ΕΕ. Μόλις χορηγηθεί η άδεια κυκλοφορίας, οι αποφάσεις σχετικά με την τιμή και την αποζημίωση θα ληφθούν σε επίπεδο κάθε κράτους μέλους, λαμβάνοντας υπόψη τον δυνητικό ρόλο ή τη χρήση αυτού του φαρμάκου στο πλαίσιο του εκάστοτε εθνικού συστήματος υγείας.
