Ποιο είναι το αγαπημένο σου φαγητό;»… να μια ερώτηση στην οποία σχεδόν όλοι μας έχουμε απάντηση. Και αυτό μόνο τυχαίο δεν είναι, λένε οι ειδικοί, καθώς οι άνθρωποι είναι βιολογικά προγραμματισμένοι να απολαμβάνουν την τροφή τους.
Για την ακρίβεια, η απόλαυση που αντλούμε από το φαγητό, δεν σχετίζεται μόνο με ψυχική ευδαιμονία. Μεταξύ άλλων, υποστηρίζει την διαδικασία της πέψης και μπορεί να βοηθήσει στην αντιμετώπιση διατροφικών διαταραχών.
Η ψυχολογία πίσω από το φαγητό
Για χρόνια οι ερευνητές μελετούν την επιστήμη που κρύβεται πίσω από την ευχαρίστηση που μας προκαλεί η κατανάλωση συγκεκριμένων τροφών.
Αυτή η αίσθηση, ξεκινά να ξεδιπλώνεται μόλις η πρώτη μπουκιά μπαίνει στο στόμα μας και ολοκληρώνεται -κυριολεκτικά- στον εγκέφαλο μας.
«Η ευχαρίστηση οποιουδήποτε είδους, συμπεριλαμβανομένης αυτής που μας προκαλεί το φαγητό, οδηγεί σε απελευθέρωση ντοπαμίνης στον εγκέφαλο», εξηγεί η θεραπεύτρια και διαιτολόγος Aleta Storch, RDN, MHC.
«Η ντοπαμίνη ενεργοποιεί τις οδούς ανταμοιβής στον εγκέφαλο, κάτι που βοηθά στην προώθηση της ευτυχίας, της ηρεμίας, του κινήτρου και της συγκέντρωσης», προσθέτει.
Μάλιστα, παλαιότερες έρευνες είχαν δείξει ότι άτομα με παχυσαρκία μπορεί στην πραγματικότητα να έχουν διαταραγμένα επίπεδα ευαισθησίας στην ντοπαμίνη, με αποτέλεσμα να οδηγούνται σε υπερκατανάλωση τροφής προκειμένου να αντλήσουν επαρκή ευχαρίστηση από το φαγητό τους.
Όταν η χημεία του εγκεφάλου λειτουργεί σωστά, η απόλαυση που νιώθουμε κατά τη διάρκεια ενός γεύματος, μπορεί να οδηγήσει σε μετρήσιμα, σωματικά οφέλη.
«Όταν απολαμβάνουμε το φαγητό που τρώμε και διεγείρουμε την έκκριση ντοπαμίνης, στην πραγματικότητα χωνεύουμε και μεταβολίζουμε την τροφή πιο αποτελεσματικά», λέει η Storch. «Καθώς χαλαρώνουμε βιώνοντας μια ευχάριστη διατροφική εμπειρία, το νευρικό μας σύστημα μπαίνει σε κατάσταση ηρεμίας και ομαλής πέψης, η οποία μας επιτρέπει να διασπάσουμε πλήρως και να χρησιμοποιήσουμε τα θρεπτικά συστατικά από τα τρόφιμα που τρώμε», συμπληρώνει.
Η κατανάλωση τροφών που μας αρέσουν, θα μπορούσε επίσης να προωθήσει πιο υγιεινή διατροφή, λένε οι επιστήμονες.
Μια μεγάλη συστηματική ανασκόπηση από το 2020 εξέτασε 119 μελέτες σχετικά με τη σύνδεση μεταξύ της απόλαυσης του φαγητού και μιας ισορροπημένης διατροφής. Το 57% αυτών των ερευνών εντόπισε ευνοϊκές συσχετίσεις μεταξύ της ευχαρίστησης που προκαλεί το φαγητό και των διατροφικών αποτελεσμάτων που προκύπτουν.
«Υπάρχει αυτή η πεποίθηση ότι τα «υγιεινά» τρόφιμα πρέπει να είναι αδιάφορα ή να μην έχουν καλή γεύση, αλλά αυτό απλά δεν είναι αλήθεια», τονίζει η διαιτολόγος και πιστοποιημένη σύμβουλος διαισθητικής διατροφής Sarah Gold Anzlovar, MS, RDN, LDN. «Όταν τρώμε ένα φαγητό που μας αρέσει, η ικανοποίηση μας αυξάνεται, κάτι που μπορεί στην πραγματικότητα να βελτιώσει την ποιότητα της διατροφής μας και να μειώσει την πιθανότητα επεισοδίων υπερφαγίας», υποστηρίζει.
Η συναισθηματική “τροφή”
Τα γεύματα όλων μας θα ήταν μια μάλλον βαρετή αγγαρεία αν το φαγητό ήταν απλώς καύσιμο. Η τροφή όμως άπτεται σε θέματα που αφορούν ένα πλήθος εμπειριών, λόγου χάρη μας φέρνει κοντά με αγαπημένα πρόσωπα ή μας συνδέει με την πολιτιστική μας κληρονομιά.
Εν ολίγοις, το φαγητό δεν τρέφει μόνο το σώμα αλλά και το συναίσθημα.
Φαγητό και κοινωνική σύνδεση
Τι είναι ένα πάρτι ή μια οικογενειακή συγκέντρωση χωρίς φαγητό;
Καθώς οι άνθρωποι απολαμβάνουν γεύματα με άλλους, η συγκέντρωση γύρω από το τραπέζι συχνά συμβάλλει σε μια ισχυρή αίσθηση ευτυχίας, σύμφωνα με μια μελέτη του 2015 στην Ταϊλάνδη.
Η ευχαρίστηση από ένα πιάτο μπορεί επίσης να μας προσφέρει άμεσα σωματική και συναισθηματική άνεση λένε οι ερευνητές, θυμίζοντας την αίσθηση που μας προκαλεί μια ζεστή σούπα όταν είμαστε άρρωστοι ή ένα αγαπημένο γλυκό που μας φτιάχνει το κέφι ακόμα και στις πιο δύσκολες μέρες.
Η απόλαυση του φαγητού και η σύγχρονη κουλτούρα της διατροφής
Σε κοινωνικό επίπεδο, οι σύγχρονες τάσεις στη διατροφή υπαγορεύουν μια στάση εγκράτειας για πολλά είδη τροφών, ιδιαίτερα εκείνων με υψηλή περιεκτικότητα σε θερμίδες ή λιπαρά.
Η επιλογή του κάθενα από εμάς ωστόσο να απολαμβάνει συνειδητά και αυτά τα τρόφιμα, είναι που μπορεί να επαναφέρει σε ισορροπία μια υγιή προσέγγιση της συνολικής μας διατροφής, τονίζουν οι ειδικοί.
«Όταν όλα τα τρόφιμα επιτρέπονται - συμπεριλαμβανομένων και των πιο νόστιμων, το σώμα μαθαίνει να δείχνει εμπιστοσύνη ότι θα λάβει αυτό που χρειάζεται», λέει η Storch.
Τρώγοντας για ευχαρίστηση: οι διαφορές έναντι της συναισθηματικής διατροφής
Η στροφή προς το φαγητό ως μέσο αντιμετώπισης δύσκολων συναισθημάτων όπως το άγχος, ο θυμός ή η θλίψη συχνά οδηγεί σε υπερκατανάλωση ποσοτήτων.
Η συναισθηματική διατροφή όμως έναντι της επιλογής του να φάμε κάτι που μας προκαλεί ευχαρίστηση, είναι δυο εντελώς διαφορετικά θέματα, εξηγούν οι διατροφολόγοι.
«Συναισθηματική διατροφή σημαίνει ότι οι άνθρωποι χρησιμοποιούν το φαγητό ως τρόπο αντιμετώπισης τόσο θετικών όσο και αρνητικών συναισθημάτων», τονίζει η Anzlovar. «Το φαγητό για ευχαρίστηση είναι η επιλογή μιας συγκεκριμένης τροφής προκειμένου να απολαύσει κάποιος τη γεύση, την υφή και την εμπειρία, όπως μια βόλτα ειδικά για ένα χωνάκι παγωτού το καλοκαίρι ή η ευκαιρία να φάμε ένα μήλο κατευθείαν από το δέντρο», προσθέτει.
Μια άλλη σημαντική διαφορά μεταξύ αυτών των δύο συμπεριφορών είναι η σύνδεση που νιώθουμε για το φαγητό μας.
«Συχνά, αν και όχι πάντα, υπάρχει έλλειψη σύνδεσης με το φαγητό όταν οι άνθρωποι τρώνε συναισθηματικά», λέει η Anzlovar. «Όταν όμως τρώμε για λόγους ευχαρίστησης, εκεί συνήθως υπάρχει πραγματική σύνδεση και συνειδητή απόλαυση».
Απόλαυση και θρέψη, ο τέλειος συνδυασμός
Λίγα πράγματα στη ζωή μπορούν να συγκριθούν με την καθημερινή χαρά της απόλαυσης του φαγητού. Η τροφή που καταναλώνουμε θρέφει το σώμα μας, ηρεμεί το πνεύμα μας και ικανοποιεί τους γευστικούς μας κάλυκες.
Για να φέρουμε περισσότερη απόλαυση στο καθημερινό μας τραπέζι, οι ειδικοί προτείνουν να ξεκινήσουμε με μερικά μικρά, απλά βήματα.
«Όταν φτιάχνετε ένα γεύμα ή ένα σνακ, δείτε αν υπάρχει κάτι που θα το κάνει έστω 10% πιο ευχάριστο», είναι η συμβουλή της Storch. «Μερικές φορές, το να ζεστάνετε ένα brownie, να ρίξετε λίγο κατσικίσιο τυρί σε μια σαλάτα ή να προσθέσετε περισσότερο γάλα για να αραιώσετε ένα μπολ με βρώμη μπορεί να μετατρέψει μια διατροφική εμπειρία από «ναι...» σε «ναι!!!».
