Οι αναπνευστικές λοιμώξεις προσβάλλουν δισεκατομμύρια ανθρώπους κάθε χρόνο και συγκαταλέγονται στις πέντε κυριότερες αιτίες θανάτου παγκοσμίως. Παρά την πρόοδο της ιατρικής, ιοί όπως της γρίπης και ο αναπνευστικός συγκυτιακός ιός (RSV) εξακολουθούν να προκαλούν σοβαρή, ακόμη και θανατηφόρα νόσο.
Ακόμη και το κοινό κρυολόγημα, αν και συνήθως δεν απειλεί τη ζωή, προκαλεί σημαντικές απουσίες από την εργασία και οικονομική επιβάρυνση. Μεγαλύτερο κίνδυνο σοβαρής νόσησης αντιμετωπίζουν οι ηλικιωμένοι, τα μικρά παιδιά και οι άνθρωποι που ζουν σε κοινωνικά ευάλωτες συνθήκες.
Ένα νέο ερευνητικό πρόγραμμα, με την ονομασία Triumph-NK, που χρηματοδοτείται από την κυβέρνηση και υλοποιείται στο Πανεπιστήμιο του Σαουθάμπτον, φιλοδοξεί να αναπτύξει ένα εμβόλιο που θα προσφέρει ευρεία προστασία απέναντι σε διαφορετικούς αναπνευστικούς ιούς, ακόμη και από τα πρώτα στάδια μιας επιδημίας ή πανδημίας.
Κύτταρα φυσικοί φονείς: Η πρώτη γραμμή άμυνας
Το πρόγραμμα εστιάζει στην ενίσχυση της έμφυτης ανοσίας, της πρώτης γραμμής άμυνας του οργανισμού. Σε αντίθεση με την προσαρμοστική ανοσία, στην οποία βασίζονται τα σημερινά εμβόλια και η οποία αναπτύσσει πιο εξειδικευμένη απόκριση, η έμφυτη ανοσία ενεργοποιείται γρήγορα.
Κεντρικό ρόλο έχουν τα κύτταρα φυσικοί φονείς (Natural Killer – NK), τα οποία αναγνωρίζουν και καταστρέφουν κύτταρα που έχουν μολυνθεί από ιούς, περιορίζοντας την εξάπλωση της λοίμωξης.
Οι επιστήμονες γνωρίζουν πλέον ότι ορισμένα κύτταρα φυσικοί φονείς μπορούν να επιβιώνουν για μεγάλο χρονικό διάστημα στον οργανισμό. Τα λεγόμενα «κύτταρα φυσικοί φονείς μνήμης» μπορούν να ανταποκρίνονται ταχύτερα σε διαφορετικούς ιούς και εντοπίζονται στη μύτη και στους πνεύμονες, δηλαδή στα σημεία από όπου ξεκινούν πολλές αναπνευστικές λοιμώξεις.
Πώς θα λειτουργεί το νέο εμβόλιο
Οι ερευνητές επιδιώκουν να προγραμματίσουν τα κύτταρα φυσικοί φονείς, ώστε να αποκτούν χαρακτηριστικά ανοσολογικής μνήμης και να προστατεύουν αποτελεσματικότερα το αναπνευστικό σύστημα.
Αρχικά, μελετούν τα κύτταρα της μύτης και των πνευμόνων με τεχνικές ανάλυσης DNA και RNA, αναζητώντας τα χαρακτηριστικά που θα μπορούσαν να αξιοποιηθούν για την ανάπτυξη της νέας προσέγγισης.
Στη συνέχεια, θα δοκιμάσουν διαφορετικούς συνδυασμούς ερεθισμάτων στο εργαστήριο. Εφόσον εντοπιστεί ο κατάλληλος συνδυασμός, σχεδιάζεται η αξιοποίηση της τεχνολογίας mRNA, η οποία χρησιμοποιήθηκε και σε εμβόλια κατά της COVID-19.
Το υποψήφιο εμβόλιο θα αξιολογηθεί εργαστηριακά απέναντι σε ιούς όπως της γρίπης, ο SARS-CoV-2 και ο RSV. Θα απαιτηθούν, ωστόσο, εκτενείς έλεγχοι ασφάλειας και αποτελεσματικότητας πριν από την έναρξη μελετών σε ανθρώπους, τις οποίες οι ερευνητές ελπίζουν να ξεκινήσουν μέσα στην επόμενη πενταετία.
Προστασία από πολλούς ιούς με μία προσέγγιση
Εάν η προσπάθεια αποδώσει, θα μπορούσε να οδηγήσει σε ένα εμβόλιο ευρείας προστασίας, διαθέσιμο για άμεση χρήση, ιδιαίτερα σε ευάλωτες ομάδες, όπως οι ηλικιωμένοι και τα άτομα με εξασθενημένο ανοσοποιητικό σύστημα.
Το μεγάλο στοίχημα είναι να αποδειχθεί ότι η προστασία που παρατηρείται στο εργαστήριο μπορεί να επιτευχθεί και στον άνθρωπο. Εφόσον αυτό επιβεβαιωθεί, η νέα προσέγγιση θα μπορούσε να συμβάλει στην ταχύτερη αντιμετώπιση μελλοντικών επιδημιών, προστατεύοντας τον πληθυσμό μέχρι να αναπτυχθούν πιο εξειδικευμένα εμβόλια.
